شينجياڭ فيلوسوفيا-قوعامدىق عىلىمدار تورابى
كەڭەس الىپ، تاجىريبە قابىلدادى، تاباندا ۇيرەنىپ، دەرەۋ ارەكەتتەندى
   ۋاقىتى:2022-06-23   |  كەلۋ قاينارى: تىيانشان تورى

− اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ انحۇي ولكەسىنە بارىپ، ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولعاندىعىنان كورگەن - بىلگەندەرىمىز

 انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى لي ياڭ

  6 - ايدىڭ 19 - كۇنىنەن 21 - كۇنىنە دەيىن اۆتونوميالى رايوننىڭ پارتيا، ۇكىمەت ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى ماسەلەلەرگە باعىتتاي ويلانا انحۇي ولكەسىنە بارىپ ۇيرەنۋدە، تەكسەرۋدە بولىپ، جوعارى ساپالى دامۋدىڭ قۇپياسىن ىزدەدى.

  3 كۇن ۋاقىت، تىنىم تاپپادى، 10 نەشە تەكسەرۋ تۇيىنىندە ءارى ەرەكشە كاسىپ سالاسى باقشا رايونى، جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپورىندار بار، ءارى عىلمي زەرتتەۋدە جاڭالىق اشۋ تۇعىرى، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ نىسانى، قىزىل ەسكەرتكىش سارايى بار. ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىندەگىلەر جول بويى مۇقيات باقىلاپ، جول بويى كەڭەس الىپ، تاجىريبە قابىلداپ، كورە ءجۇرىپ ۇيرەنىپ، ۇيرەنە ءجۇرىپ ۇعىنىپ، وزگەلەردىڭ وزىق تۇستارىنان ۇلگى الىپ، ۇيرەنۋ جەتىستىكتەرىن جاقسى ىستەپ، جاقسى ناتيجە شىعارۋداعى، ورنىقتى العا باسۋداعى ءىس جۇزىندىك ارەكەتكە اينالدىرۋعا قۇلشىندى.

جاڭالىق اشۋ تولقىنى جوڭكىلدى

  وڭىرلىك جاڭالىق اشۋ قۋاتى ءۇرتىس 10 جىل بۇكىل ەلدەگى ءبىرىنشى شارشى توپتا تۇردى؛ مەملەكەتتىك تاجىريبەحانا، حىفي جالپىلىق مەملەكەتتىك عىلىم ورتالىعى، حى - ۋباڭ مەملەكەتتىك دەربەس جاڭالىق اشۋدان ۇلگى كورسەتۋ رايونى سياقتى كەلەلى جاڭالىق اشۋ تۇعىرى بار؛ قازىر جۇڭگو عىلىم - تەحنيكا داشۋەسى سياقتى 121 داشۋە مەن 7000نان استام عىلمي زەرتتەۋ قۇرىلىمى بار؛ 2021 - جىلى انحۇيدىڭ عىلىم - تەحنيكاعا قوسقان قارجىسى 41 ميلليارد 550 ميلليون يۋان بولىپ، بۇكىل ولكەنىڭ قازىنالىق شىعىسىنىڭ %5.5ىن يەلەدى...انحۇيدىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا تىرەك بولعاندار تىزىمىندە عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ”C ورىننان“ جىلجىعان جوق.

  دۇنيە جۇزىندەگى العاشقى تولىق اسقىن وتكىزگىشتى توكاماك يادرولىق سينتەز ەكسپەريمەنتالدى اپپاراتى، 12.0 ميلليمەترلىك دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ جۇقا اينەك، دۇنيە جۇزىندەگى تۇڭعىش كۆانتتىق حابارلاسۋ جاساندى سەرىگى ”موزى“، الەمدەگى تۇڭعىش كۆانتتىق كومپيۋتەر... 6 - ايدىڭ 19 - كۇنى تۇستەن كەيىن ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى بۇكىل ەلدەگى جاڭالىق اشۋدى نەگىزگى تاقىرىپ ەتكەن تۇڭعىش كورمە سارايى − انحۇي جاڭالىق اشۋ سارايىنا كىردى. بۇل اراعا 1800دەن استام جاڭالىق اشۋ جەتىستىگى جينالىپ، كورمەگە قويىلعان، وسى ”قارا عىلىم - تەحنيكالار“ انحۇيدىڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ وشاعى بولعان شىت جاڭا وبرازىن ايگىلەدى.

  انحۇي جاڭالىق اشۋ سارايى قىزمەت وتەۋ باسقارۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى چىن ليننىڭ تانىستىرۋىنشا، انحۇي جاڭالىق اشۋ سارايى قۇرىلعان 3 جىلدان بەرى كورمەلەپ جالپىلاستىرۋ، ساۋداعا ويىستىرۋ، عىلىم - تەحنيكالىق فينانس، دارىندى تاربيەلەۋ سىندى ءتورت ۇلكەن تۇعىردى قۇلشىنا تۇلعالاپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىگىن كادەگە جاراتۋدى جەبەۋ نىسانى سوماسىن 35 ميلليارد يۋانعا جەتكىزىپ، كاسىپورىندارعا 7000 رەتتەن استام قىزمەت وتەگەن.

  حاربين ونەركاسىپ داشۋەسى قۇلتەمىر (حىفي) حالىقارالىق جاڭالىق اشۋ زەرتتەۋ ورنىندا ءتىلشى كورۋ تۇيسىگىندىك زەردەلى جىكتەۋ جۇيەسى ورناتىلعان قۇلتەمىردىڭ الگوريتىمدى تەرەڭدەي ۇيرەنۋ ارقىلى بەيبەرەكەت، بىلىققان، رەتسىز زاتتاردى تۇرگە ايىرىپ، پارىقتاپ، تەرىپ، قويىپ جاتقاندىعىن كوردى. زەردەلى ساۋىقتىرۋ قۇلتەمىرى، ادامسىز تازارتۋ قۇلتەمىرى، زەردەلى وسىمدىك قورعاۋ قۇلتەمىرى، قۇبىردى تازالاۋ - تەكسەرۋ قۇلتەمىرى سياقتىلاردىڭ ءارقايسىسى ءوز كەرەمەتتەرىن كورسەتىپ جاتتى.

  وسى زەرتتەۋ ورنىنىڭ اكادەميك دارەجەلى 7 جەتەكشى عالىمدى باۋراعاندىعىن، 800دەن استام دارىندىنىڭ باسىن قوسقاندىعىن، 76 عىلىم - تەحنيكالىق كاسىپورىندى وزگەرتىپ جەتىلدىرگەندىگىن، جيىنى 1000نان استام ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن ءوتىنىش ەتكەندىگىن، جالپى ءونىم قۇنى كولەمى 3 ميلليارد 300 ميلليون يۋانعا جەتكەندىگىن بىلگەندە، اۆتونوميالى رايوندىق عىلىم - تەحنيكا مەڭگەرمەسىنىڭ باستىعى قايسار ابدۇكەرىم بىلاي دەدى: ”عىلىم - تەحنيكا جەتىستىگىن تاجىريبەحانادان شىعارۋ ءۇشىن جوعارى ولشەمدى تۇعىر مەن كەمەلدى جاڭالىق اشۋ جۇيەسى كەرەك. انحۇيدىڭ ’ۇكىمەت جەتەكشىلىك ەتۋ، كاسىپورىندى تۇلعا ەتۋ، وقۋ - اعارتۋدى سۇيەنىش ەتۋ، زەرتتەۋدى قامال الۋ ءتۇيىنى ەتۋ، فينانستى دەمەۋشى ەتۋ، ناتيجەنى ونىمدىلىككە اينالدىرۋ‘ سىندى التىنى ءبىر تۇلعالاندىرعان عىلىم - تەحنيكا جەتىستىگىن كادەگە جاراتۋ جۇيەسىن ورناتقاندىعى ۇيرەنۋگە، ۇلگى الۋعا تاتيدى. ءبىز عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ جەتەكتەۋ رولىن تەرەڭ تانىپ، نازاردى شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنداعى ءتۇيىندى سالالارعا، ەلەۋلى سۇرانىستارعا شوعىرلاندىرىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىنىڭ جەدەل كادەگە جاراۋىن بار كۇشپەن ىلگەرىلەتەمىز“.

جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارى قارىشتاپ دامىدى

  وڭىرلىك جاڭالىق اشۋ قوزعاۋشى كۇشىن قاۋلاتۋدىڭ ارقاسىندا، انحۇيدىڭ جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارى قارىشتاپ دامىدى. 2021 - جىلى انحۇيدىڭ ستراتەگيالىق جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارى ءونىم قۇنىنىڭ جالپى ونەركاسىپتەن يەلەگەن ۇلەسى %41 بولىپ، ستراتەگيالىق جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىنىڭ ءونىم قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %28.8 ارتىپ، جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپ سالالارىنىڭ ارتقان قۇن سالىستىرماسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %15.5 جوعارىلاپ، جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپورىندار 11 مىڭنان استى.

  6 - ايدىڭ 20 - كۇنى تۇستەن بۇرىن جياڭحۋاي ۋيلاي جاڭا ەنەرگيالى اۆتوكولىك ءوندىرۋ بازاسىندا ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى اۆتوكولىك قاڭقاسى سەحىنا كەلىپ، 300 نەشە اۆتوماتتاندىرىلعان ماشينا قولدىڭ ءوز ورىندارىندا جۇيەلى دە قاربالاس جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقاندىعىن كوردى. %97.5تىك اۆتوماتتى ءوندىرۋ ورەسى ءار 3 مينۋتتا ءبىر كولىكتى جەلىدەن شىعاراتىن جوعارى ءونىمدى ءوندىرىس قۋاتى كورگەن جاندى تاڭداي قاقتىرادى.

  6 - ايدىڭ 21 - كۇنى تۇستەن بۇرىن ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى ياڭگۋاڭ ەلەكتر كوزى شەكتى جارنا سەرىكتەستىگىنە كەلدى. بۇل كۇن ەنەرگياسى، جەل ەنەرگياسى، ەنەرگيا ساقتاۋ، سۋتەگى ەنەرگياسى، ەلەكتروكولىك سياقتى جاڭا ەنەرگيالى ەلەكتر كوزى جابدىقتارىن زەرتتەۋ - اشۋ، ءوندىرۋ، ساتۋ جانە قىزمەت وتەۋگە زەيىن سالعان مەملەكەتتىك ءتۇيىندى جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپورىن.

  ”مىنا زەردەلى ەنەرگيا قاينارىن باسقارۋ تۇعىرى زات ينتەرنەتى تەحنيكاسى، جاساندى زەردە جانە ۇلكەن ساندى مالىمەت بويىنشا تالداۋ جاساۋ تەحنيكاسىن قولدانادى، فوتوۆولت، جەل ەنەرگياسى، ەنەرگيا ساقتاۋ سياقتى كوپ ءتۇرلى ەنەرگيا بويىنشا شوعىرلى جۇمىس جۇرگىزۋدى، باپتاۋدى، باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى، قازىر شينجياڭدا دا قولدانىلىپ جاتىر“، - دەدى وسى سەرىكتەستىكتىڭ القا باستىعى ساۋ رىنشيان. ءتىلشى ۇلكەن ەكراندا بيڭتۋان 4 - شىسى 72 - تۋانىنداعى ءبىر فوتوۆولتتىق ەلەكتر ستانسياسىنىڭ ساندى مالىمەتتەرى ءدال ۋاعىندا كورسەتىلىپ تۇرعاندىعىن، جالپى ەلەكتر تاراتۋ مولشەرى 240 مىڭ 810 كيلوۆات ساعات، قازىرگى ۋاقىتتاعى قۋاتى 10.71 كيلوۆات ەكەندىگىن كوردى.

  كىدا شۇنفي شەكتى جارنا سەرىكتەستىگىندە ۆيرتۋالدى تىكە تاراتۋشى، +AI كەڭسەسى، +AI اۆتوكولىگى، +AI وقۋ - اعارتۋ، +AI قالا سياقتى دارا بولشەكتەر ادامدى اسەرلەندىرەدى، جاساندى زەردە قوعامنىڭ سان - سالاسىنا جەتىپ، ادامداردىڭ تۇرمىسىنا تەرەڭ ىقپال جاساۋدا.

  كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ استارىندا ءونىمدى بازار مەن ىسكەر ۇكىمەتتىڭ تەرەڭ ىقپالداسۋى جاتىر. حوتان ايماقتىق پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ ورىنباسار ءۋاليى ماحمۇت ءومارجانعا تەرەڭ اسەر قالدىرعانى انحۇيدىڭ 10 ءىرى جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالاسىن ولكە دارەجەلى ارناۋلى القا ىلگەرىلەتۋ مەحانيزمىن ورناتقاندىعى بولدى، ”ارناۋلى القا بۇيرىق بەرسە، تاراۋلار تىركەلەدى“، ”قالا، اۋدانداردىڭ قاجەتى تۇسسە، ارناۋلى القا، ءسوزسىز، ورىندايدى“، اناعۇرلىم كەڭ كولەمدە بايلىقتى ورنالاستىرۋ كاسىپورىندارعا تاماشا ورتا قالىپتاستىرعان.

  ”ءبىز حوتان ايماعىنىڭ باسىمدىققا يە بايلىعىن تولىق كادەگە جاراتىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ بەتالىسىن ايقىنداپ، جەتەكشى كاسىپورىندار باستاعان تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىن قالىپتاستىرىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى قىزمەت وتەۋ سايكەسىمىن ويداعىداي ىستەپ، رەفورما جاساۋدىڭ، جاڭالىق اشۋدىڭ سەرپىنى ارقىلى جوعارى ساپالى دامۋدىڭ جىلدامدىعىن ارتتىرامىز“، - دەدى ماحمۇت ءومارجان.

جاسىل دامۋدىڭ نەگىزگى ءتۇسى ايقىن كورىندى

  6 - ايدىڭ 20 - كۇنى تۇستەن كەيىن چاۋحۋ شىباليانشۇي سازدىعىنا بارعاندا جايقالعان كوكوراي شالعىن جاپ - جاسىل بولىپ كوزگە باسىلىپ تۇر، قوڭىر سامال ەسىپ، سۋ قۇستارى اسىر سالىپ، كوگىلدىر سۋ، كوك اسپاننىڭ كوركى كوز سۇرىندىرەدى. بۇل ارادا ءاسىلى 30 نەشە جىلدىق باعىمشىلىق تاريحى بار 2814 بالىقشىلىق الاڭى بار بولاتىن، بالىق كولشىگىنىڭ لاس سۋلارى تىكەلەي چاۋحۋعا قۇيىلىپ، ازوت جانە فوسفورمەن لاستانۋى اۋىر ەدى، بالىق كولشىگىندەگى سۋدىڭ كوبى بىلعانىپ جاتاتىن.

  چاۋحۋ جاعالاۋىنىڭ قورشاعان ورتاسىن وڭاۋ سەرپىنىنىڭ ارتتىرىلۋى مەن ەگىستىكتى قايتارۋ، تۇرعىنداردى كوشىرۋ، بالىق كولشىگىن جابۋ سياقتى شارالاردىڭ زور كۇشپەن اتقارىلۋىنا ىلەسە جاعالاۋداعى سازدىقتىڭ ەكولوگيالىق ورتاسى ۇزدىكسىز جەدەل جاقساردى.

  قىستاقتىڭ ارتىنداعى تاۋ جاسىل جەلەك جامىلىپ، شالعىنى جايقالىپ تۇر، جاسىل اعاشپەن كومكەرىلگەن شارۋالار تۇراعى قاتارلاسا رەتتى ورنالاسىپتى، اۋىلداعى مەكتەپتەردە، قىستاق تاريحى سارايىندا شاي ءىشىپ، بايىرعى حۇيجوۋدىڭ ءدامىن تاتقان قويۋ مادەنيەت رايى مەن مۇندالايدى... فيدۇڭ اۋدانى چاڭلينحى قالاشىعى بايما الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ شانكوۋليڭ قىستاعىندا اۋىل - قىستاق ساياحاتى مەن حالىقتىق تۇسەلحانا كاسىپ سالاسى دۋمانعا بولەنگەن.

  بۇل ارا بۇرىن قاراپايىم شاعىن تاۋلى قىستاق بولاتىن، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ۇيلەرىنىڭ الدى - ارتىندا بەيبەرەكەت زاتتار مەن قوقىر - قوقسىقتار ءۇيىلىپ جاتاتىن، بەتالدى سالىنعان ۇيلەر بارلىق جەردەن كوزگە تۇسەتىن. كونە بەت - بەينەسىن وزگەرتۋ ءۇشىن، شانكوۋليڭ قىستاعى اۋىل - قىستاق قورشاعان ورتاسىن وڭاۋ قىزمەتىن باستادى؛ قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ۇيلەرىنىڭ الدى - ارتىنان باستاپ كىرىسىپ، قوقىر - قوقسىقتى تازالاپ، شونەك - كولشىكتەردەگى لاي - باتپاقتاردى جوعالتتى؛ جولدى قاتتىلاندىرىپ، لاس سۋ قۇبىرىن ورناتىپ، سۋ قۇبىرى مەن دارەتحانانى وزگەرتىپ، جاسىلداندىرۋدى، جارىقتاندىرۋدى ورىستەتتى... قىستاقتىڭ قونىس ورتاسى مۇلدە جاڭارىپ، قىستاق تۇرعىندارى ساياحاتتىڭ يگىلىگىن كوردى.

  ەكسكۋرسيادان كەيىن ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ مۇشەلەرى مىنانى ءبىلدىردى: شينجياڭ دا اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ مەن ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدى تىعىز ۇشتاستىرىپ ءارى تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋى بار، ءارى كورىكتى اۋىل كەلبەتى بار ساياحات نىسانالى جەرىن تۇلعالاپ، مەيىرلى، جاندى ساياحاتتىڭ اناعۇرلىم كوپ ساياحاتشىنى باۋراۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى.

جالعانىم




جاۋاپتى رەداكتورى: سەرىك دالەلقان ۇلى