جاقىپ مىرزاقانوۆ

كەلۋ قاينارى:   |   جولدانعان ۋاقىتى:2014 - 07 - 04 04:36

 

 

    1940- جىلى ىلە ايماعى قورعاس (بۇرىنعى سۇيدىن) اۋدانىنىڭ ساربۇلاق اۋىلىندا تۋىلعان. 1958-جىلى شينجياڭ ينستيتۋتىنىڭ (قازىرگى شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ) تاريح - جاعراپىيا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن.1981-جىلى جۇڭگو جازۋشىلار قوعامىنىڭ لۋشۇن ادەبيەت ينستيتۋتىن ءبىتىردى. 1985-جىلى بەيجيڭدەگى ورتالىق پارتيا مەكتەبىنىڭ اسپيرانت كلاسىن تاۋىستى. ول تاريح عىلىمىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى، 1986-جىلدان 2011 - جىلعادەيىن شينجياڭ قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ ورىنباسار باستىعى، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ جوراسى، شينجياڭ قوعامدىق عىلىم بىرلەستىگىنىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى مىندەتتەرىن تابىستى وتەدى . ول بۇكىل ەلدە قوعامدىق عىلىم سالاسى بويىنشا عىلمي تاپسىرمالاردى باعالايتىن ماماندار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، جۇڭگو تاريح عىلمي قوعامىنىڭ جوراسى، جۇڭگو از ۇلتتار تاريحىن زەرتتەۋ عىلمي قوعامىنىڭ، جۇڭگو از ۇلتتار جازۋشىلار عىلمي قوعامىنىڭ، جۇڭگو ەنتوگرافيا عىلمي قوعامىنىڭ، جۇڭگو ۇلت نازارياسىن زەرتتەۋ عىلمي قوعامىنىڭ، شينجياڭ قازاق ءتىل - مادەنيەت عىلمي قوعامىنىڭ، جۇڭگو شينجياڭ التاي تانۋ عىلمي قوعامىنىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى، شىنجياڭ تاريح عىلمي قوعامىنىڭ باس حاتشىسى جانە ءتوراعاسى مىندەتتەرىن قوسىمشا وتەدى، ول 1979 - جىلدان بەرى ش ۇ ا ر جازۋشىلار قوعامىنىڭ، 1982-جىلدان بەرى جۇڭگو جازۋشىلار قوعامىنىڭ مۇشەسى، شينجاڭ قوعامدىق عىلىم اكادەمياسىنان شىعاتىن «باتىس ءوڭىردى زەرتتەۋ» (حانزۋ تىلىندە) جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ورىنباسارى، «شيىنجياڭ قوعامدىق عىلمى» (قازاق تىلىندەگى) جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى جانە قازاقىستاننىڭ ش. ۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح – ەتنولوگيا ينستيتوتىنان شىعاتىن «وتان تاريحى» جۋرنالىنىڭ شەتەلدىك رەتكوللەگيا مۇشەسى بولعان ەدى. ول قازىرگە دەيىن قوعامدىق عىلىم سالاسى بويىنشا بۇكىل مەملەكەتتىك عىلمي تاپسىرمالاردى باعالايتىن ماماندار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، ش ۇ ا ر بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردى باعالاۋ كوميتەتىنىڭ ورىنباسار باستىعى، ش ۇ ا ر جۇڭحۋا ءداستورلى مادەنيەتىن زەرتتەۋ عىلمي قوعامىنىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى، «شينجياڭ كىتاپ قامباسى» رەداكسيالىق القاسىنىڭ جانە ماماندار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى مىندەتتەرىن جالعاستى اتقارىپ وتىر.

     ج. مىرزاحانوۆ 1959-1961- جىلدارى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ شيىنجياڭ بولىمشەسىنىڭ تاريح زەرتتەۋ بولىمىندە، 1962 - جىلدان 1981 - جىلعا دەيىن ش ۇ ا ر ەتنولوگيا ينستيتوتىندا، ونان كەيىن شينجياڭ قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىندا شينجياڭ تاريحىن، قازاق تاريحىن جانە ەتنوگرافياسىن زەرتتەۋمەن، سونداي - اق ادەبي شىعارمالار جازۋمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. قازىرگە دەيىن ونىڭ «قازاق دەگەن حالىق» (حانزۋ تىلىندە، 1989 - جىلى)، «تاريحي- ەتنوگىرافيالىق زەرتتەۋلەر» (1990 - جىلى) «قازاق حالقى جانە ونىڭ سالت –ساناسى»، (1992-جىلى)، «قازاق ۇلتى» (1996-جىلى)، «ابىلايحان» (2000-جىلى )، «كۇشلىك حان» (2002-جىلى)، «عاسىرلار قويناۋىنان» (2004-جىلى) «قازاق تاريحى مەن مادەنيەتىنەن زەرتتەۋلەر» (2011-جىلى ) دەگەن عىلمي كىتاپتارى، «ارمان اسۋىندا» (1979 - جىلى)، «تاڭقۋراي» (1984 - جىلى) روماندارى، «دالا گۇلى» (1984-جىلى)، «تاعدىردىڭ تارتۋى» (1995-جىلى) اتتى اڭگىمە - وچەرىكتەر جيناقتارى، «التىن ۇيا» اتتى ەسسە-ەستەلىكتەر جيناعى جارىق كوردى، «ارمان اسۋىندا» جۇڭگو قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش رومانى رەتىندە 1981 - جىلى ۇزدىك ادەبي شىعارمالار قاتارىندا 3-دارەجەلى رومان سيلىعىن ەنشىلەدى. جانە حانزۋ تىلىنە اۋدارىلىپ 1982 - جىلى باسلىپ شىقتى دا، ەل ءىشى - سىرتىندا ىقپالدى شىعارمالار قاتارىنان ورىن الدى. «قازاقتىڭ تەگى جانە ۇلت بولىپ قالىپتاسۋى تۋرالى» تاقىرىپتى ماقالاسى 1985 – جىلى 2-دارەجەلى، «قازاق ۇلتى» اتتى كىتابى 1990 - جىلى 3-دارەجەلى، «قازاق حالقى جانە ونىڭ سالت - ساناسى» 1995 – جىلى 1 - داەجەلى ۇزدىك عىلمي شىعارمالار قاتارىندا جۇلدە الدى. قازاقىستان رەسپوبليكاسىنىڭ عىلىم مينيسترلىگى مەن عىلىم اكادەمياسى ج. مىرزاقانعا 1998-جىلى ءبىرىنشى رەت «قۇرمەت سيلىعىن»، 2014 – جىلى ماۋسىمدا ەكىنشى رەت «قۇرمەت سيلىعىن» تارتۋ ەتتى. «قازاق حالقى جانە ونىڭ سالت-ساناسى» حانزۋ تىلىنە اۋدارىلىپ 1999-جىلى باسپادان شىقتى.

   2004-جىلى قازاقىستاننىڭ «جالىن»باسپاسىنان «تاريح قويناۋىنان» دەگەن اتپەن جاريالانىپ ەل ءىشى-سىرتىندا ىقپالدى شىعارمالار قاتارىنان ورىن الدى.

    جاقىپ مىرزاحانوۆ ش ۇ ا ر قوعامدىق عىلىم اكەدەمياسىندا، باسشىلىق مىندەت وتەپ تۇرعان جىلدارىندا، ءتورت تومدىق «قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى»، كوپ تومدى كۇردەلى اۋدارما ەڭبەك «جۇڭگو جىلنامالارىنداعى قازاق تاريحىنىڭ دەرەكتەرى» جانە «قازاق مادەنيەتىنىڭ ايدىنى» اتتى حانزۋشا، قازاقشا ەكى تىلدە باسپادان شىققان كەسەك ەڭبەك قاتارلى مەملەكەتتىك عىلمي تاپسىرمالاردىڭ جازىلۋىنا حەتەكشىلىك ىستەدى حانە ولارعا باس رەداكتور بولدى. ۇلتتار باسپاسىنان شىققان «قازاق تاريحىنداعى ايگىلى ادامدار» دەگەن ورتاق اتقا يە 50 نەشە جەلىلەس كىتاپتارعا باس رەداكتورلىق مىندەتتى تابىستى وتەدى. «قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى» 1-، 2-تومدارى بۇكىل ەلدە وقۋ-اعارتۋ سالاسى بويىنشا وقۋلىق باعالاۋدا 1-، 2- دارەجەلى سىيلىقتى ەنشىلەدى. ال «جۇڭگو جىلنامالارىنداعى قازاق تاريحىنىڭ دەرەكتەرى» 1-، 2-تومدارى ش ۇ ا ردا قوعامدىق عىلىم سالاسى بويىنشا 1-، 2-دارەجەلى تاڭداۋلى اۋدارما ەڭبەك سىيلىعىن الدى. 3-تومى بۇكىل ەل بويىنشا عىلمىي تاپسىر مالاردى ساراپتاۋدا تاڭداۋلى بولىپ باعالاندى. بۇل كوللەكتيۆ كۇردەلى اۋدارما ەڭبەك «شينجياڭ كىتاپ قامباسى» سىندى ءىرى ينجەنەريا تالابىنا ساي 4 توم بولىپ ازىرلەنىپ 2013-جىلى تۇڭعىش توپتاعى كىتاپتار قاتارىندا باسپادان شىقتى.

 
 

كەلۋ قاينارى : شينجياڭ قوعامدىق عىلىمدار تورى

جاۋاپتى رەداكتورى: سەرىك

سۋرەتتەر سويلەيدى

اكادەميا سىر شەرتەدى

‹جاۋ جۇرەك مىڭ بالا› كينوسىنداعى اكتەرلەر

ساحارا سالتاناتى

سۇلۋ سايرام

قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ـــ اباي قۇنانباي ۇلى

قازاقتىڭ سول قىزدارى ــــ اي

قازاقتىڭ رۋحى ــــ دومبىرا

سىنتاستار سىرى

عاجايىپ سۋرەتتەر

قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارى

قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى

تابيعات قانداي تاماشا