ءتىل ينستيتۋتى

كەلۋ قاينارى:   |   جولدانعان ۋاقىتى:2014 - 07 - 04 09:14

تاريحي دامۋ بارىسى:

   شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى ءتىل ينستيتۋتىنىڭ توركىنى اۆتونوميالى رايوندىق جازۋ رەفورمالاۋ كوميتەتىنىڭ ( قازىرگى اۆتونوميالى رايوندىق ءتىل -جازۋ قىزمەت كوميتەتى) زەرتتەۋ كەڭسەسى بولاتىن، 1978- جىلى 8-جەلتوقساندا ءتىل ينستيتۋتى بولىپ قۇرىلدى.

   30 نەشە جىلدان بەرى، ءتىل ينستيتۋتىنداعى ۇيعۇر، قازاق، حۇيزۋ، قىرعىز، سىبە قاتارلى ۇلتتاردان قۇرالعان زەرتتەۋشىلەر، جەتەكشى قىزمەتكەرلەر 45 كە جەتتى. ىلگەرىندى-كەيىندى ينستيتۋت باستىعىندىق، ورىنباسار ينستيتۋت باستىعىندىق مىندەتىن وتەگەندەر: ابدۇسالام ابباس، ءامينا ابدوللا، يبىرايىم مۇتي، نيعىمەت مىڭجاني، ءسابيت روزى، عالىم ساليح ۇلى، مىرسولتان وسىمان، تايىرجان مۇحاممەت، پارحات جىلان، عالىم جۇماش ۇلى، ادالات توقتى، ميناۋار ابدۇريىم قاتارلىلار.

قۇرىلىم جانە قىزمەتكەلەر قۇرامى:

قازىرگى ينستيتۋت باستىعى: لي شۋحۇي؛ ورىنباسار ينستيتۋت باستىعى: قايرات ابدىراحمان

  قازىر ينستيتۋتتا 10 زەرتتەۋشى بار. مۇنىڭ ىشىندە اعا زەرتتەۋشى 1 ادام، تەتە اعا زەرتتەۋشى 4 ادام (مۇنىڭ ىشىندە تەتە اعا زەرتتەۋشى باستىق 1 ادام). ورتا دارەجەلى زەرتتەۋشى 4 ادام ( مۇنىڭ ىشىندە جەتەكشى قىزمەتكەر 1 ادام)، ورتالاۋ دارەجەلى زەرتتەۋشى 1 ادام ( ماگيستر اسپيرانت 2 ادام). وندا ۇيعۇر ءتىلىن زەرتتەۋ كەڭسەسى، قازاق ءتىلىن زەرتتەۋ كەڭسەسى، اۋدارما ماتەريالدار كەڭسەسى جانە فونەتيكا نەگىزىن زەرتتەۋ كەڭسەسى بار. ءتىل ينستيتۋتى شينجياڭداعى بىردەن-ءبىر از ۇلت ءتىلىن ارناۋلى زەرتتەيتىن ورىن.

   ۇلتتار ءتىلىن زەرتتەۋ كاسىپتىك سيپاتى توتەنشە جوعارى بولعان وزگەشە ەرەكشەلىككە يە عىلىم. سوندىقتان دا جاڭا مەزگىلدە نازاريا مەن امالياتقا ىزدەنىس جاساۋ بارىسىندا، نازاريادا جاڭالىق جاراتۋدى ىلگەرىلەتۋگە قۇلشىنۋ، ءداۋىردىڭ دامۋ تالابىنا قايتكەندە ۇيلەسۋ، ۇلتتار ءتىلىن زەرتتەۋ قىزمەتىن قايتكەندە داۋىرمەن تەڭ ىلگەرى باستىرۋ، ۇلتتار ءتىلىن زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ رايونىمىزدىڭ فيلوسوفيالىق- قوعامدىق عىلىمدارىن دامىتۋ مەن كوركەيتۋدەگى رولىن قالاي ساۋلەلەندىرۋ قاتارلى ءبىرسىپرا كەلەلى ماسەلەلەر جونىندە مۇقيات ويلاندىق جانە ىزدەنىس جاسادىق.

   كەزەكتە ينستيتۋتىمىزداعى زەرتتەۋشىلەر جاستانۋعا بەت الدى. قازىرگى زەرتتەۋشىلەردىڭ جاسى تۇگەلدەي 40 جاستان تومەن، دەسەدە ولاردىڭ مادەنيەت ورەسى جوعارى، نەگىزىنەن ەل ءىشى- سىرتىنداعى ءارقايسى جوعارى وقىتۋ ورىندارىنىڭ ءتىل ماماندىعىنان وقۋ بىتىرگەن، نازاريالىق نەگىزى مىعىم.

زەرتتەۋ باعىتى:

  ءتىل ينستيتۋتى ماركسيزم-لەنينيزم، ماۋ زىدۇڭ يدەياسى، دىڭ شياۋپيڭ نازارياسى مەن « ۇشكە ۋاكىلدىك ەتۋ» ماڭىزدى يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، رايونىمىزدىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىمەن تىعىز بىرلەستىرىپ، وسىزامانعى ءتىل عىلىمىنىڭ نازارياسى مەن ءادىسىن قولدانا وتىرىپ، ۇيعۇر، قازاق ءتىلىن ءتۇيىن ەتكەن ءتىل عىلىمىن زەرتتەۋدى ورىستەتىپ، رايونىمىزدىڭ ۇلتتىق ءتىل-جازۋدى قولدانۋ مەن دامىتۋداعى نازاريالىق جانە ءىس جۇزىندىك ماسەلەسىنە قاراتا ىشكەرىلەي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ ۇلت قىزمەتى ءۇشىن تەر توگىپ، نازاريالىق عىلىمداردىڭ دامۋى مەن فيلوسوفيالىق- قوعامدىق عىلىمداردىڭ گۇلدەنۋىنە ۇلەس قوستى.

زەرتتەۋلەر جونىندە:

  80 -جىلداردىڭ باسىندا ءتىل ينستيتۋتىندا 20 نەشە زەرتتەۋشى بار بولىپ، قاراجات ءبىرشاما جەتكىلىكتى ەدى. يبىرايىم مۇتي، نيعىمەت مىڭجاني، مىرسولتان وسىمان، ءامينا عاپپار قاتارلى مۇيىزى قاراعايداي مامانداردىڭ جەتەكشىلىگى مەن ۇيىمداستىرۋىندا، ينستيتۋتتاعى زەرتتەۋشىلەر « تۇركى تىلدەر سوزدىگىن» اۋدارۋ مەن « قازاق ءتىلىنىڭ تۇسىندىرمەلى سوزدىگىن» قۇراستىرۋ قاتارلى قىزمەتتەردى تابىسپەن ورىندادى. سونىمەن بىرگە، ەلى ءىشى-سىرتىندا بەلگىلى ىقپالعا يە تۋىندىلار مەن ماقالالاردى جاريالادى.

   20 قانشا جىلدان بەرى، ءار ۇلت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ۇيعۇر، حانزۋ، قازاق تىلدەرىندە باسپادان شىعارعان جانە جاريالاعان ءتىل زەرتتەۋگە قاتىستى تۋىندىلارى، ماقالالار جيناعى، اۋدارمالارى، سونداي-اق قۇراستىرعان سوزدىكتەرى 10 نان استى.

نەگىزگى شىعارمالارىنان:

   ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، اعا زەرتتەۋشى نيعىمەت مىڭجاني جازعان « قازاقتىڭ قىسقاشا تاريحى» (1987-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان قازاقشا، حانزۋشا ەكى تىلدە جارىق كورگەن، 1990-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق فيلوسوفيا- قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 2- دارەجەلى سيلىق العان ) مەن « قازاق قيال - عاجايىپ ەرتەگىلەرىنە از ايال» ( 1996-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، اعا زەرتتەۋشى مىرسولتان جازعان « وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ ديالەكتولوگياسى» (1990-جىلى شينجياڭ جاستار باسپاسىنان جارىق كورگەن، 1990-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق فيلوسوفيا- قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 2- دارەجەلى سيلىق العان)؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، زەرتتەۋشى يبىرايىم ءمۇتي جازعان « يبىرايىم ءمۇتيدىڭ ماقالالار جيناعى» (1990-جىلى ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، اعا زەرتتەۋشى ءامينا عاپپار بەيجيڭ پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ قۇراستىرعان «وسىزامانعى ۇيعۇر تىلىندەگى ادەبي ءتىل مەن فونەتيكالىق اكۋستيكانىڭ ەرەكشەلىگىن زەرتتەۋ» (1992-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ اعا زەرتتەۋشى جين بيڭ قۇراستىرعان « از ۇلت تىلىندەگى استارلى ءسوز جانە قوسىمشا استارلى سوزدەر » (1991-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ اعا زەرتتەۋشى شياۋ جۇڭي قۇراستىرعان « شينجياڭ ءتىل-جازۋى» (1997-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى عالىم جۇماش ۇلى قۇراستىرعان « كونە تۇركى ەسكەرتكىشى جازبالارى » (2000-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ قازىرگى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى قايرات ابدىراحمان جازعان « ءتىل- جازۋ مادەنيەتىنىڭ جاۋھارى » (2001-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ تەتە اعا زەرتتەۋشى تۇرنيسا روزى مەن كومەكشى زەرتتەۋشى ياسىن تۇرسىن قۇراستىرعان « دۇنيە ءتىل عىلىمى جانە ۇيعۇر ءتىلىن زەرتتەۋ» (2003-جىلى قىركۇيەكتە شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ بۇدان باسقا كوللەكتيۆتىك جەتىستىكتەردەن « تۇركى ءتىلىن زەرتتەۋ جونىندەگى ماقالالار جيناعى» (1-2-3- جيناعى، جەكە- جەكە 1982 -، 1983-، 1990-جىلدارى ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن)؛ «وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ ديالەكتولوگيالىق، گوۆورلىق سوزدىگى» (2007-جىلى ناۋرىزدا ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن )، « تۇركى تىلدەر سوزدىگى جانە يندەكس» ( ساقتالعان نۇسقاسى )، (2008-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن ) قاتارلىلار بار.

باستى اۋدارما تۋىندىلارىنان:

   ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى پارحات جىلان « تۇركى تىلدەرى جايىندا» ( ورسشادان ۇيعۇرشاعا اۋدارىلعان)، 1985-جىلى ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن ؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى باستىعى، تەتە اعا اۋدارماشى ادالات قاتارلى ءبىربولىم زەرتتەرمەندەر اۋدارعان « يسلام ءدىنى تاريحىن دۇرىس بايانداۋ بايانداۋ» جانە « شۇعىلالى شينجياڭ» ؛ ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى باستىعى، تەتە اعا اۋدارماشى ميناۋار ابدۇريىمدەر بىرلەسىپ اۋدارعان « ستايىن: ارحەلوگ جانە شارلاۋشى» ( اعىلشىن تىلىنەن حانزۋ تىلىنە اۋدارعان، شينجياڭ اسەمونەر سۋرەت باسپاسىنان جارىق كورگەن) جانە « ەكى ءپانيزمدى زەرتتەۋ جونىندەگى اۋدارمالار جيناعى» (1-2-3- جيناعى )، 1993-جىلى مەملەكەتتىك قوعامدىق عىلىمداردىڭ نەگىزدىك قورى نىسانى، ءتىل ينستيتۋتىنىڭ قازىرگى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى قايرات ابدىراحماندار بىرلەسىپ اۋدارعان « ورتا ازيا تاريحى» (Ⅱ) (1998-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن)، « شينجياڭ جەرگىلىكتى تاريحى وقۋ ماتەريالى » (1998-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن )، « سوتسياليستىك داڭق-نامىس كوزقاراسى جونىندەگى تاربيە وقۋلىعى » (2007-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن )، « ورتا ازيا تاريحى » ( وسىزامان تاريحى Ⅱ ) (2011-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن ) جانە جەكە اۋدارما « ءدىن تاريحى» (2011- جىلى شينجياڭ اسەمونەر سۋرەت باسپاسىنان جارىق كورگەن ) قاتارلىلار بار.

سوزدىكتەردەن:

  « تۇركى تىلدەر سوزدىگى » وسىزامانعى ۇيعۇر تىلىندەگى اۋدارماسىنىڭ 1-، 2-، 3- تومى (1981-، 1983-، 1984-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن، 1986-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق تۇڭعىش كەزەكتى فيلوسوفيالىق قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا ەرەكشە دارەجەلى سيلىق العان )؛ « وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ ايتىلىم ەرەجەسى جانە ورفوەپيا سوزدىگى» (1988-جىلى ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن، 1990-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق 2- كەزەكتى فيلوسوفيالىق قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 2- دارەجەلى سيلىق العان )؛ « قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ تۇسىندىرمەلى سوزدىگى » ( 1-تومى، 1992-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن )؛ « حانزۋشا-ۇيعۇرشا فرازەولوگيزمدەر سوزدىگى » (1993-جىلى ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن ، 1994-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق 3- كەزەكتى فيلوسوفيالىق قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 1- دارەجەلى سيلىق العان)؛ « حانزۋشا-ۇيعۇرشا سوزدىك » 1-،2- تومى ، (كوللەكتيۆتىك جەتىستىك، 1989-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن) سونداي-اق اعا زەرتتەۋشى جين بيڭي قۇراستىرعان « قازاقشا، حانزۋشا سوزدىك » (1979-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورگەن ) قاتارلىلار بار.

800 دەن استام عىلىمي ماقالا جاريالاندى. (اۋدارما تۋىندىلار دا قامتىلادى) . مۇندا اعا زەرتتەۋشى ءامينا عاپپار قۇراستىرعان « وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ ديالەكتى مەن ۇلت ءتىلىنىڭ نەگىزىنە ايال » اتتى ماقالاسى 1986-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق تۇڭعىش كەزەكتى فيلوسوفيا- قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 2- دارەجەلى سيلىق العان، اعا زەرتتەۋشى جين بيڭجيە قۇراستىرعان « از ۇلت تىلىندەگى استارلى ءسوز جانە قوسىمشا استارلى ءسوز» اتتى شىعارما 1991-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق 2-كەزەكتى فيلوسوفيا-قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 2- دارەجەلى سيلىق العان، تەتە اعا زەرتتەۋشى پارحات جىلان قۇراستىرعان «وسىزامان ۇيعۇر تىلىندەگى ەكپىندى بۋىن» اتتى تۋىندى 1997-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق 4- كەزەكتى فيلوسوفيا- قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 2- دارەجەلى سيلىق العان ؛ تەتە اعا زەرتتەۋشى عالىم جۇماش ۇلى قۇراستىرعان « ‹ءدارى–دارمەك شەجىرەسىندەگى› بايىرعى سوزدەر حاقىندا» اتتى تۋىندى 2002-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق 5- كەزەكتى فيلوسوفيا-قوعامدىق عىلىمدارداعى ۇزدىك تۋىندىلاردى باعالاۋدا 3- دارەجەلى سيلىق العان.

   2000-جىلدان قازىرگە دەيىن، ينستيتۋتتاعى زەرتتەۋشىلەردىڭ ولكە دارەجەلىدەن جوعارى گازەت-جۋرنالداردا جاريالاعان زەرتتەۋ ماقالالارى 200 دەن استى. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا، جىل سايىن زەرتتەۋ نىساندارىنا بەلسەندىلىكپەن ءوتىنىش بەرىپ كەلەدى. قازىرگە دەيىن، ورىندالعان جانە جوسپارعا الىنعان نىساندار 11 گە جەتكەن.

1. 2001-جىلى، ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى پارحات جىلان جولداستىڭ ءوتىنىش بەرىپ، جوسپارعا الىنعان « كىرمە سوزدەردىڭ وسىزامانعى ۇيعۇر تىلىنە بولعان ىقپالى» اتتى اكادەميا دارەجەلى زەرتتەۋ تاقىرىبى سول جىلى بەكىتۋدەن وتكەن، اتالعان تەما مولشەرمەن 80 مىڭ ارىپتەن تۇرادى؛

2. ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى عالىم جۇماش ۇلى وتىنىش ەتكەن « قازاق ءتىلىنىڭ تاريحى تۋرالى زەرتتەۋ» اتتى مەملەكەتتىك نىسان 2002-جىلى جوسپارعا الىنىپ، باعالاۋ دارەجەسىنەن وتكەن، اتالعان تەما مولشەرمەن 230 مىڭ ارىپتەن تۇرادى؛

3. ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى پارحات جىلان جولداس جەتەكشىلىك ەتكەن اتونوميالى رايوندىق جەكە قارجى نىسانى «وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ ديالەكتتىك لەكسيالارىن تەكسەرۋ-زەرتتەۋ » 2005-جىلى ەكىنشى دارەجەمەن بەكىتۋدەن ءساتتى وتكەن. اتالعان نىسان مولشەرمەن 300 ارىپتەن تۇرادى؛

4. ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى قايرات ابدىراحمان جولداس جەتەكشىلىك ەتكەن 2004-جىلعى « وسىزامان، تاياۋ زامانعى ۇيعۇر ادەبيەتى تۋىندىلارىنداعى ءتىل ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋ» اتتى اكادەميا دارەجەلى زەرتتەۋ تاقىرىبى سول جىلى بەكىتۋدەن وتكەن، اتالعان تەما مولشەرمەن 120 مىڭ ارىپتەن تۇرادى؛

5. ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى باستىعى ميناۋار ابدۇريىم جولداس جەتەكشىلىك ەتكەن « ۇيعۇر ءتىل-جازۋى جانە ۇيعۇر ۇلتىنىڭ دامۋى » اتتى مەملەكەتتىك نىسان 2007-جىلدىڭ سوڭىندا ورىندالىپ، بەكىتۋدەن وتكەن؛

6. كومەكشى زەرتتەۋشى گۇلينا ازەز جولداس جەتەكشىلىك ەتكەن مەملەكەتتىك قوعامدىق عىلىمدار نەگىزدىك قورى نىسانى « وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ ەتىستىك كاتەگورياسىن زەرتتەۋ » 2008-جىلى جوسپارعا الىنعان، قازىر بەكىتلۋ ۇستىندە؛

7. كومەكشى زەرتتەۋشى ايشامگۇل ابدۇرشيت جولداس جەتەكشىلىك ەتكەن « وسىزامانعى ۇيعۇر ءتىلىنىڭ قولدانىلمىن زەرتتەۋ» اتتى اكادەميا دارەجەلى تاقىرىپ 2009-جىلى جوسپارعا الىنىپ، جىل سوڭىندا ورىندالىپ بولدى، قازىر بەكىتىلۋ ۇستىندە.

8. ءتىل ينستيتۋتىنىڭ بۇرىنعى باستىعى ميناۋار ابدۇريىم جولداس جەتەكشلىك ەتكەن مەملەكەتتىك قوعامدىق عىلىمدار نەگىزدىك قورىنىڭ باتىس بولەك رايون نىسانى « شيىنجياڭنىڭ قوس ءتىل وقۋ-اعارتۋىندا ساقتالعان ماسەلەلەر جانە ونىڭ شارالارى تۋرالى زەرتتەۋ» 2009-جىلى جوسپارعا الىنىپ، ىستەلۋ ۇستىندە.

9. پراكتيكانت زەرتتەۋشى ازامات ەركىنبەك ۇلى جەتەكشىلىك ەتكەن « قازاق تىلىندەگى حانزۋ ءتىلى كىرمە سوزدەرى» اتتى اكادەميا دارەجەلى تاقىرىپ 2010-جىلى جوسپارعا الىنىپ، بەكىتىلۋ ۇستىندە.

10. ءتىل ينستيتۋتىنىڭ ورىنباسار باستىعى، تەتە اعا زەرتتەۋشى قايرات ابدىراحمان جەتەكشىلىك ەتكەن مەملەكەتتىك قوعامدىق عىلىمدار قورى نىسانى «ۇيعۇر ءتىلىنىڭ دامۋ تاريحى» 2010-جىلى جوسپارعا الىنىپ، ىستەلۋ ۇستىندە؛

11. كومەكشى زەرتتەۋشى گۇلينا ازەز جولداس جەتەكشىلىك ەتكەن « وسىزامانعى ۇيعۇر تىلىندەگى ەتىستىكتەر مەن ەتىستەردى ساناققا الۋ جانە وعان تالداۋ جاساۋ» اتتى اكادەميا دارەجەلى تاقىرىپ 2011-جىلى جوسپارعا الىنىپ، ىستەلۋ ۇستىندە.

حانزۋشادان اۋدارعان: سەرىك دالەلقان ۇلى

كەلۋ قاينارى: شينجياڭ قوعامدىق عىلىمدار تورى

جاۋاپتى رەداكتورى: سەرىك

سۋرەتتەر سويلەيدى

اكادەميا سىر شەرتەدى

كەلپىن قاراكول تابيعي قورىق رايونى

تۇرپان سور اراسان كورىنىستەرى

كوركەم ۇرىمجى

چىلاندىقتاردىڭ تۇرمىسىنان قيىقتار

‹جاۋ جۇرەك مىڭ بالا› كينوسىنداعى اكتەرلەر

ساحارا سالتاناتى

سۇلۋ سايرام

قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ـــ اباي قۇنانباي ۇلى

قازاقتىڭ سول قىزدارى ــــ اي

قازاقتىڭ رۋحى ــــ دومبىرا

سىنتاستار سىرى