كەلەشەك كىتاپ وقۋعا تاۋەلدى

كەلۋ قاينارى: استانا. قازاقپارات   |   جولدانعان ۋاقىتى:2015 - 04 - 13 12:45

استانا. قازاقپارات - وسى ادامدار كىتاپتى نە ءۇشىن وقيدى دەپ سۇرايتىن دوستارىڭىز بولسا، ولارعا نيل گەيماننىڭ وسى لەكسياسىن وقىتىڭىز.

«ادامعا ۇنەمى ول كىمنىڭ جاعىندا، نەلىكتەن سولاي بولدى، قانداي قىزىعۋشىلىعى بار - سول ماڭىزدى. ياعني، ءوز كوكەيىندەگىسى عانا قىزىقتىرادى. سىزدەرمەن كىتاپ وقۋ تۋرالى سويلەسپەكپىن.

كوركەم ادەبيەت وقۋ، ونى تەك جان ءلاززاتى ءۇشىن وقۋ ادام ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى نارسە. مەن جازۋشى بولعاندىقتان، مەنىڭ بۇل سالاداعى قىزىعۋشىلىعىم وراسان. مەن بالاعا دا، ەرەسەكتەرگە دە ارناپ جازامىن. سوڭعى 30 جىل ءناپاقامدى وسى جازۋمەن تاۋىپ كەلەم. سوندىقتان مەن ادامداردىڭ كىتاپ وقىعانىنا مۇقتاجبىن.

كىتاپحانالار مەن كىتاپحاناشىلاردىڭ، وقۋعا مۇمكىندىك تۋدىراتىن ورىنداردىڭ بولعانىن قالايمىن. كىتاپقا دەگەن ماحابباتتىڭ سونبەۋىنە مۇددەلىمىن. سول سەبەپتى جازۋشى رەتىندە كىتاپتىڭ وقىلۋىن قاتتى قالايمىن. ءبىراق وقىرمان رەتىندەگى مۇددەم ودان دا زور.

بىردە مەن نيۋ-يوركتە بولدىم. سول جەردەگى جەكەمەنشىك اباقتىلار تۋرالى اڭگىمەنى قۇلاعىم شالىپ قالدى. بۇل ەندى امەريكادا جىلدام دامىپ كەلە جاتقان ءوندىرىس سالاسى. اباقتى ءوندىرىسى كەلەشەكتە سانىن ءوسىرۋدى كوزدەپ جاتقان سالا. قانشا ورىن بولۋى كەرەك؟ 15 جىلدان كەيىن تۇرىمشىكتەر سانى قانشا بولماق؟ قاراپايىم الگوريتمدى قولدانا وتىرىپ وسىنىڭ ءبارىن ەسەپتەپ شىعۋعا بولادى ەكەن. ال، الگوريتم 10 مەن 11 جاس ارالىعىندا قانشا بالا كىتاپ وقىمايدى دەگەن ساۋالداما نەگىزىنە قۇرالعان.

ولار جان ءلاززاتى ءۇشىن كىتاپ وقي المايتىندار. دامىعان، وركەنيەتتى، ءبىلىمدى قوعامدا قىلمىس اتىمەن جوق دەپ ايتۋعا بولمايدى. تىكەلەي بايلانىستىڭ بولماۋى دا عاجاپ ەمەس. دەگەنمەن، جاعدايلار اراسىندا كوزگە كورىنبەس بايلانىس بار. مۇنىڭ سەبەبى ونسىزدا بەلگىلى دۇنيەدەن شىعىپ وتىر.

ساۋاتتى ادامدار كوركەم ادەبيەت وقيدى. كوركەم ادەبيەتتىڭ ەكى ماقساتى بار. بىرىنشىدەن، كىتاپ وقۋعا دەگەن تاۋەلدىلىكتى كورسەتىپ بەرەدى. ارى قاراي نە بولادى ەكەن دەپ ءبىر پاراقتان ەكىنشىسىنە ءوتىپ، قالاي كىتاپتى تاۋىسىپ وقىپ بولعانىڭىزدى بايقاماي قالاسىز. تىلسىم الەمگە اياق باساسىز. بۇل جاعداي جاڭا سوزدەرمەن تانىسىپ، باسقاشا ويلاۋ مەن العا جىلجۋ كەرەكتىگىن ايقىندايدى. كىتاپ وقۋدىڭ ءوزى ءبىر عاجاپ ەكەنىن تۇيسىنەسىز. ءبىر رەت ءدامىن تاتقان ادام كىتاپتان ەكىنشى قول ۇزە المايتىنى ايدان انىق.

ءجاي عانا ساۋاتتى بالا تاربيەلەۋدىڭ قاراپايىم كەپىلى - بالاعا كىتاپ وقۋدى ۇيرەتۋ. كىتاپ وقۋ وتە پايدالى ەكەنىن سەزىندىرۋ. ەڭ وڭايى - بالاعا ۇنايتىن كىتاپ اپەرىڭىز. سول كىتاپتى قولىنا بەرىڭىز. ءوزىنىڭ وقۋىنا مۇمكىندىك جاساڭىز.

بالالار ادەبيەتىندە جامان اۆتور بولمايدى. ويتكەنى، ءار بالانىڭ قالاۋى بولەك، ءار ءتۇرلى كىتاپقا قۇمار كەلەدى. ولار وزدەرىنە كەرەكتى اڭگىمەلەردى تاۋىپ، سولاردىڭ ىشىنەن ءوزىن تاۋىپ وتىرادى. سىزگە ءبىر سارىندى كورىنگەن تاقىرىپ ولار ءۇشىن سونشالىقتى ءبىر سارىندى ەمەس. ويتكەنى، بالا ول تاقىرىپتى وزىنە العاش اشىپ تۇر عوي. بالا دۇرىس ەمەس دۇنيە وقىپ ءجۇر دەپ ولاردان كىتاپتى تارتىپ الماڭىز.

ەكىنشىدەن، كوركەم ادەبيەت - ول ەمپاتيانى تۋدىرادى. ەمپاتيا - وزگە ادامداردىڭ جان دۇنيەسىن ءتۇسىنۋ مەن جاي- كۇيىن ۇعىنۋ قابىلەتى. كينو نەمەسە تەلەباعدارلاما كورىپ وتىرعاندا وزگەلەردىڭ باسىنداعى احۋالعا بەرىلىپ كەتەسىز. كوركەم ادەبيەت تە سول سەكىلدى، تەك ول 42 ارىپتەن قۇرالعان، سان ءتۇرلى تىنىس بەلگىلەرىمەن بولىنگەن ماتىندەردەن تۇرادى. ونداعى ماتىنگە جان ءبىتىرۋ تەك ءسىزدىڭ قيالىڭىزدىڭ جۇيرىكتىگىنە تاۋەلدى. ءسىز ءار نارسەنى سەزىنىپ، بۇرىن سوڭدى بولىپ كورمەگەن جەرلەرگە بارىپ، باسقا الەمدى شارلاپ كەلەسىز. كىتاپتى قولعا الماعاندا بۇل تۋرالى بىلمەي كەتەر ەدىڭىز.

اينالاداعى الەم - ول دا ءسىز ەكەنسىز. ءسىز باسقا ادام بولا باستايسىز. ءوز الەمىڭىزگە ورالعاندا وندا بولار- بولماس وزگەرىستەر ورىن الادى.

ەمپاتيا - ادامداردى بىرىكتىرىپ، ولاردىڭ مەنمەنشىل كىسىكيىك ەمەستىگىن كورسەتەتىن قۇرال.

كىتاپ پاراقتارىنان وسى ومىردە ماڭىزى زور بولاتىن تۇعىر تاباسىز. ونىڭ ءمانى مىنادا: الەم مىندەتتى تۇردە وسىنداي بولا بەرۋى ءتيىس ەمەس. ءبارى دە وزگەرەدى. 2007 - جىلى مەن قىتايدا بولدىم. بيلىك پارتياسىنىڭ رۇقساتىمەن بولعان عىلىمي فانتاستيكا مەن فەنتەزي تاقىرىبىنا ارنالعان كونتەنتىندە باس قوستىق. ءبىر ۋاقتا مەن بيلىكتىڭ وكىلىنەن سۇرادىم: نەلىكتەن دەپ؟ عىلىمي فانتاستيكاعا وسى ۋاقىتقا دەيىن تىيىم سالىنىپ ەدى عوي. نە وزگەردى ەكەن دەپ؟

ءبارى وپ-وڭاي دەدى ول. قىتايلار الدىنا كەلگەن كەز كەلگەن جوبانى جۇزەگە اسىرىپ كەلدى. ءبىراق ولار وزدەرى ءوز بولىپ ەشتەڭە ويلاپ تاپپادى جانە جاسامادى.

سونىڭ سەبەبىنەن ولار ا ق ش- قا، Apple, Microsoft, Google كومپانيالارىنا ءوز وكىلدەرىن جىبەرەدى. كەلەشەكتى ويلاپ تاۋىپ جاتقان ادامداردان وسىنداي دەڭگەيگە قالاي جەتكەنىن سۇراستىرىپتى. ولاردىڭ بارلىعى ءبىر اۋىزدان بالا كۇنىندە عىلىمي فانتاستيكا وقىعاندىعىن العا تارتقان.

ادەبيەت ادامعا باسقا الەمدى كورسەتە الادى. ءسىز ەشقاشان بولماعان جەرگە سونىڭ ارقاسىندا بارىپ كەلەسىز. ءبىر رەت تاڭعاجايىپ الەمگە باس سۇعىپ، ونداعى سىيقىرلى جەمىستەردەن ءنار تاتىپ، قايتىپ ءوزىڭىزدىڭ ءوسىپ- ونگەن الەمىڭىزدە تىنىش ءومىر سۇرە المايسىز. ادەبيەت ءومىردى باسقا قىرىنان تانىتادى. كوڭىل تولماۋشىلىق - جاقسى نارسە.

كوڭىلى تولماعان ادامدار ءومىردى دە، ءوزىن دە وزگەرتىپ، جاقسارتا الادى. ءوزىن جەتىلدىرىپ، ادام عۇمىرىن دامىتادى.

جان- جاعىندا كىتاپتىڭ بولماۋى بالانىڭ كىتاپقا دەگەن ماحابباتىن جويۋدىڭ قارابايىر ءتۇرى. بالانىڭ كىتاپ وقيتىن ورنى بولماعانى دا جونسىزدىكتىڭ ءبىرى. بۇل جاعىنان جولىم بولىپتى. مەن وسكەن كەزدە كەرەمەت اۋداندىق كىتاپحانا بار بولدى. كىتاپحانا دەگەن بوستاندىق الاڭى. ەركىن كىتاپ وقيسىڭ، ەركىن ارالاساسىڭ. بۇل ناعىز ءبىلىم قاينارى (ۋنيۆەرسيتەت پەن مەكتەپ قابىرعاسىمەن قوشتاسقاندا توقتاپ قالمايتىن).

كىتاپ دەگەن ۋاقىتتى پايدالى وتكىزۋ، ءتۇرلى اقپار الۋدىڭ باستاۋى. بار گاپ اقپاراتتىڭ تابيعاتىندا جاتسا كەرەك. اقپاراتتىڭ وزىندىك قۇنى بولادى. ال، پايدالى اقپاراتتىڭ قۇنى جوق. ادامزات تاريحىنىڭ باستالۋىنان ادام بالاسى اقپارات جەتىمسىزدىگىن كورىپ كەلدى. سوڭعى جىلدارى اقپاراتتىڭ ازدىعىنان قۇتىلىپ، ونىڭ تىم كوپتىگىنەن باس اينالاتىن بولدى. Google-دەگى ەريك شميدتىڭ ايتۋىنشا، ادامزات ءناسىلى ەندى ەكى كۇن سايىن كۇللى وركەنيەتتىڭ 2003 - جىلعا دەيىنگى بۇكىل اقپارىن تاراتۋعا قاۋقارلى ەكەن.

كۇندىگىنە بەس ەكسابايت اقپارات شاماسىندا. ەگەر ساندى جاقسى كورسەڭىز، مۇنى دا كەلتىرۋگە بولادى. قازىرگى ماقسات ءشول دالاداعى سيرەك كەزدەسەتىن گۇلدى تابۋ ەمەس، دجۋنگليدىڭ نۋىندا وسەتىن بەلگىلى ءبىر وسىمدىكتى تابۋعا باعىتتالعان. كەرەكتىنى تابۋ ءۇشىن ناۆيگاتسيانىڭ كومەگى قاجەت.

كىتاپحانالارعا ادامدار اقپارات ىزدەۋگە كەلەدى. كىتاپتار سول اقپارات مۇزارتىنىڭ ۇشار باسى. بار اقپارات سوندا جاتىر، كىتاپحاناشىلار ولاردى سىزدەرگە تاراتىپ وتىرادى. بالانىڭ كوپشىلىگى كىتاپتى كىتاپحانادان الادى. مەيلى ول كادىمگى كىتاپ بولسىن، اۋديوكىتاپ بولسىن، ەلەكتروندى كىتاپ بولسىن. كىتاپحانا - ينتەرنەتى جوق ادامدارعا جەلىگە شىعاتىن ءبىر مۇمكىندىك ورنى. رەزيۋمە جىبەرىپ جۇمىس ىزدەيتىن زاماندا مۇنىڭ ماڭىزى زور. كىتاپحاناشىلار وسى ادامدارعا الەمدە ورنىعۋعا كومەكتەسەدى.

كىتاپحانا كەلەشەكتىڭ قاقپاسى. كەي جەردىڭ بيلىگى كىتاپحانالاردى جاۋىپ، اقشا ۇنەمدەپ قالۋدىڭ وڭاي ءتاسىلى دەپ قانا قاراستىراتىنى وكىنىشتى. ولار بۇگىننىڭ ەسەبىنەن بولاشاقتى توناپ جاتقاندارىن ەسەپكە المايدى. اشىق تۇراتىن قاقپانى جاۋىپ جاتىر.

كىتاپ - ولگەندەرمەن تىلدەسۋ ءتاسىلى. قاسىمىزدا جوق ادامداردان ءتالىم الۋ، ۇيرەنۋ امالى. ادامزات پايدا بولدى، دامىدى، ءتۇرلى ءبىلىمدى تۋدىردى، ولاردى جەتىلدىردى. تەك ەستە ساقتاپ تۇرۋدىڭ شارت ەمەستىگىن كورسەتتى. ەل اۋزىندا كەيبىر ەلدىڭ تاريحىنان دا كونە ەرتەگىلەر بار. ولار كوپتەگەن مادەنيەت پەن توسقاۋىلداردى جەڭىپ، ءبىزدىڭ زامانعا دەيىن جەتىپ وتىر.

ەگەر كىتاپحانانى باعالاماسا، وندا ادام اقپاراتتى دا، مادەنيەتتى دە، دانالىقتى دا باعالاماعانى.

وتكەن شاقتىڭ داۋىسىن ءوشىرىپ، كەلەشەككە زالال تيگىزىپ جاتقانىڭىز. بالاعا كىتاپتى داۋىستاپ وقىڭىز. ولاردى قۋانتاتىن كىتاپتاردى وقۋ قاجەت.

ءوزىمىز مىڭ رەت وقىپ شارشاعان وقيعالاردى ۇزدىكسىز وقىپ بەرىپ وتىرۋ كەرەك. ءتۇرلى داۋىسقا سالىپ، قىزىقتىرا ءبىلۋ ماڭىزدى. وزدەرى وقي الادى عوي دەپ كىتاپ وقىپ بەرۋدى دوعارماڭىز. كىتاپ وقۋ ءساتىن بىرىگۋ ۋاقىتى دەپ قابىلداعان ءجون. مۇنداي كەزدە تەلەفونداردى ءسوندىرىپ، بارلىق نازار اۋدارتاتىن نارسەلەردەن باس تارتقان ابزال.

تىلدىك قوردى دامىتۋ كەرەك. ءوزىمىزدى جەتىلدىرىپ، تانىپ-ءبىلىپ، جاڭا ءسوزدى سوزدىك قورىمىزعا ەنگىزىپ، دۇرىس سويلەي ءبىلۋدى مەڭگەرىپ، ايتقىمىز كەلگەندى وزگەگە دۇرىس ماعىناسىندا ۇعىندىرىپ ۇيرەنۋىمىز قاجەت. ءتىلدى قاتىرىپ قويىپ، ول ءولى دەنە دەپ وتىرىك ءمۇلايىمسي المايمىز. تىلدىك قوردى مولايتىپ، سول كۇيىنشە قولدانۋدى داعدىلانۋ كەرەك. ءتىلدى ءتىرى اعزاداي باعالاپ، ونىڭ ءجۇرىسىن تەجەمەي، ءسوز ۇسىناتىن وزگەرىستى ۋاقىت تالابى دەپ قابىلداي ءبىلۋ ماڭىزدى.

جازۋشىلاردىڭ، اسىرەسە، بالالار جازۋشىلارىنىڭ ءوز وقىرمانى الدىندا بۇلجىتپاي ورىندايتىن مىندەتى بار. ءبىز تەك اقيقاتتى جازۋىمىز كەرەك. اسىرەسە، ومىردە بولماعان ادامدار تۋرالى حيكايا قۇراستىرعان كەزدە، ياكي ەشقاشان بولماعان جەر تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا، اقيقات تۋرا سول كۇيىندە بولعان وقيعانى ايتىپ بەرۋ ەمەس، ءبىراق ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى اشىپ كورسەتەتىندەي بولۋى شارت. ءتۇپتىڭ تۇبىندە ادەبيەت - شىنايى وتىرىك. باسقاسىن بىلاي قويعاندا، وقىرمانىمىزدى جالىقتىرماي، كەلەسى پاراقتى ءوز ىقىلاسىمەن اۋدارعىسى كەلەتىندەي اڭگىمە جازۋىمىز كەرەك. وقىعىسى كەلمەيتىندەر ءۇشىن تاعى ءبىر سىلتاۋ - كوز جۇگىرتكەننەن باس الماي وقيتىنداي حيكايا بولۋى كەرەك.

- جەر بەتىندەگى بار ادام، ۇلكەن بولسىن، كىشى بولسىن، ارمانداي ءبىلۋى وتە قاجەتتى. ويىمىزدى ۇشتاپ، ءار نارسەنى ويلاستىرىپ ءجۇرۋ كەرەك. قوعام دەگەن شىرماۋىق، ادام تۇلعا بولماسا ەشتەڭە وزگەتە المايدى دەپ ءوزىمىزدى ءوزىمىز الداعاندا الدىمىزعا جان سالمايمىز. ءبىراق الەمدى ءبىر ادام وزگەرتىپ كەتەدى. سول وزگەرىسكە وزگەلەر تۋرا كوزبەن قاراپ، باعالايدى. تۇلعالار بولاشاقتى ءوز قولىمەن جاسايدى. ونى وزگەرتۋ ءۇشىن قازىرگىدەن ءبارى ارتىق بولۋى ءتيىس دەگەن قوزعاۋشى كۇش تىنىم تاپتىرمايتىنى انىق.

مىنەكەي، بۇل كىتاپ وقۋدىڭ ادامزاتقا بەرەرى. ماڭىزدى دۇنيەلەرگە ءمان بەرىپ جۇرەيىك».

جاۋاپتى رەداكتورى: سەرىك دالەلقان ۇلى

سۋرەتتەر سويلەيدى

اكادەميا سىر شەرتەدى

كەلپىن قاراكول تابيعي قورىق رايونى

تۇرپان سور اراسان كورىنىستەرى

كوركەم ۇرىمجى

چىلاندىقتاردىڭ تۇرمىسىنان قيىقتار

‹جاۋ جۇرەك مىڭ بالا› كينوسىنداعى اكتەرلەر

ساحارا سالتاناتى

سۇلۋ سايرام

قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ـــ اباي قۇنانباي ۇلى

قازاقتىڭ سول قىزدارى ــــ اي

قازاقتىڭ رۋحى ــــ دومبىرا

سىنتاستار سىرى