باق ۇيىعان باركول

كەلۋ قاينارى:  شينجياڭ گازەتى   |   جولدانعان ۋاقىتى:2015 - 04 - 15 12:32

باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ اكىمى ەرجان قۇسىمان ۇلىمەن سۇحپات

سۇحپاتتاسقان: ءتىلشىمىز قالياكبار ۇسەمقان ۇلى

بيىل باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانى قۇرىلعانىنا 60 جىل تولدى. شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا اتالعان اۋداننىڭ 60 جىلدىق مەرەي تويى دابىرالى اتاپ وتىلمەك. وسى ءبىر ءساليقالى ءسات بايلانىسىمەن، ءتىلشىمىز اتالعان اۋدانعا ارنايى ات باسىن بۇرىپ، مەرەي تويدىڭ دايىندىق جۇمىستارى مەن باركول اۋدانىنىڭ تىرەكتى شارۋاشىلىقتارىنىڭ قازىرگى دامۋى جايىندا اۋدان اكىمى ەرجان قۇسىمان ۇلىمەن سىر - سۇحپاتتا بولعان ەدى. گازەتىمىزدىڭ بۇل سانىندا سول سۇحپاتتىڭ ىقشامدالعان نۇسقاسىن وقىرماندارعا ۇسىنىپ وتىرمىز.  ءتىلشى: بيىل ەلىمىزدەگى 3 قازاق اۆتونوميالى اۋدان قۇرىلعاندىعىنا 60 جىل تولدى. ارايلى 60 جىلىن ءار اۋدان ءوز دەڭگەيىندە اتاپ وتەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇگىنگى سۇحپاتىمىزدى دا باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ مەرەي تويعا دايىندىق جاعدايىنان باستاعانىمىز ورىندى سەكىلدى.

ەرجان قۇسىمان ۇلى: باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانى شىعىستان كوتەرىلگەن شۇعىلالى كۇن بايتاق ساحارادان ءتۇن تۇنەگىن تۇرە قۋىپ، جاڭا ءداۋىردىڭ شاتتىق دابىلى سوعىلىپ، ارايلى ازاتتىق تاڭى اتقان ساتتە، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ ۇيعارىمىمەن، ۇلتتىق تەرريتوريالى اۆتونوميا زاڭىنىڭ شۋاعىندا 1954 - جىلى 30 - قىركۇيەكتە مەملەكەتىمىزدەگى 3 قازاق اۆتونوميالى اۋداننىڭ ءبىرى بولىپ قۇرىلعان. سودان بەرى ارادا 60 جىل ءوتتى. ارايلى 60 جىلدا باركول ساحاراسىندا سانسىز وزگەرىستەر تۋىلدى، حالىق تۇرمىسى جاقسارىپ، شارۋاشىلىق شالقىدى، ونەركاسىپ وركەندەدى. ءبىز «سالتاناتتى دا قاراپايىم بولۋ، كولەمى ۇيلەسىمدى بولۋ، دامۋ جەتىستىكتەرىن كورنەكتىلەندىرۋ، بولاشاقتى جوسپارلاۋ، بۇقارا ات سالىسۋ، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋ» سىندى نىسانانى نەگىزگە الا وتىرىپ، بۇل رەتكى قۇتتىقتاۋ قيمىلى ارقىلى اۋدانىمىزدىڭ ارايلى 60 جىل بارىسىندا قولعا كەلتىرگەن كورنەكتى جەتىستىكتەرى مەن تۇلەجىپ تۇرلەنگەن تىڭ كەلبەتىن ايگىلەپ، دامۋ جەتىستىكتەرىن كورسەتۋگە قۇلشىنامىز. مۇندا تومەندەگىدەي قىزمەتتەر ىستەلدى جانە ىستەلۋ ۇستىندە: جىل باسىندا حالىق تۇرمىسىنا تىكە قاتىستى «ەكى قونىس» ينجەنەرياسى، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى، حالىق تۇرمىسى ونەركاسىپ ينجەنەريالارى، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ ينجەنەريالارى، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ ينجەنەريالارىنا ساياتىن 27 ءتۇرلى 120 نىساندى اتقارۋدى بەلگىلەپ، ءبىر ميلليارد 586 ميلليون يۋان قارجى اجىراتىپ، جوسپار بويىنشا جۇمىس باستاعان بولاتىنبىز. بۇل نىسانداردىڭ ءبىر ءبولىمى پايدالانۋعا بەرىلسە، ال ەندى ءبىر ءبولىم قۇرىلىستار قاۋىرت جۇرىلۋدە. 60 جىلدىقتى قۇتتىقتاۋ قيمىلىنا قاتىستى «باركول اۋداندىق قازاق سالت - سانا مۇراجايىن» كەڭەيتىپ سالۋ، «60 جىلدىق دامۋ جەتىستىكتەرى كورگىزبەسى»، «قالا قۇرىلىس جوباسى كورگىزبەسى»، «ولشەمدى بايگە الاڭى» قۇرىلىستارى سالىنىپ، 10 - شىلدەدە پايدالانۋعا بەرىلگەلى وتىر.

بايابان باركولدىڭ قوردالى مادەنيەتىن، ۇزاق تاريحىن وزگەلەرگە تانىستىرىپ، ەل اراسىنداعى اسىل قازىنالاردى كادەگە جاراتىپ، كورىكتى باركول حالقىنىڭ رۋحاني مادەنيەتىن جانداندىرىپ، شۇعىلالى داۋىردەگى اسقاق رۋحىن سومداي ءتۇسۋ ءۇشىن، 2 ميلليون يۋان قارجى شىعارىپ، قازاق جانە حانزۋ تىلدەرىندە «باركول حالىق اۋىز ادەبيەتى 4 توپتاماسى»، «باركول اقىن - جازۋشىلارىنىڭ ولەڭ - شالقىمالار جيناعىنىڭ» 3 - ءبولىمى، «باركول قازاق جازۋشىلارىنىڭ پوۆەستتەر جيناعى» (حانزۋ تىلىندە)، «باركول تاريحي ماتەريالدارى»، «باركول قازاق شيپاگەرلىگى» (قازاق جانە حانزۋ تىلىندە)، باركولدىڭ تاريحىنان، مادەنيەتىنەن سىر شەرتەتىن فوتو شەجىرە − «كورىكتى باركول» سۋرەتتى كىتاپشاسى (قازاقشا - حانزۋشا قوس تىلدە)، «باركول جايلى بىلىمدەر» (قازاقشا - حانزۋشا) قاتارلى كىتاپ جانە كىتاپشالار دايارلانىپ، باسپاعا بەرىلدى. جاقىندا باسپادان شىعادى. مۇنان سىرت، «باركول قازاق سالت - سانا مۇراجايى»، «60 جىلدىق دامۋ جەتىستىكتەرى» تانىستىرىلعان حۇجاتتى فيلمدەر جاسالدى، باركولدەگى ءار ۇلت حالقىنىڭ ىنتىماعى مەن بەرەكە - بىرلىگىن ارقاۋ ەتكەن «ءتاڭىر تاۋى جولىنداعى ارپالىس» اتتى تەلەفيلم 26 - شىلدە − ءدال 60 جىلدىقتىڭ دۋمان تويى كۇنى كورەرمەندەرمەن جۇزدەسەدى.

ءتىلشى: قازاقتىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىن دامىتۋ جاعىندا سوڭعى جىلدارى اۋداندارىڭىزدا قانداي جۇمىستار ىستەلدى؟

ەرجان: الداعى كەلە جاتقان 60 جىلدىق تورقالى تويعا تارتۋ رەتىندە 11 ميلليون يۋان قارجى شىعارىلىپ، 2013 - جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ قازاق سالت - سانا مۇرا جايىن كەڭەيتىپ قۇرۋ جۇمىسى باستالىپ ىستەلگەن - دى. قازىر مۇراجايدىڭ كەڭەيتىپ قۇرۋ جۇمىستارى اياقتاپ، مۇراجاي كولەمى بۇرىنعى 448 شارشى مەتردەن 1500 شارشى مەترگە ارتتى. بۇرىن كورمە سارايدا 1300دەن استام مادەني مۇرا بولسا، قازىر مادەني مۇرانىڭ سانى 1800گە جەتتى. كەزەكتە اشەكەيلەۋ جانە مادەني مۇرالاردى ورنالاستىرۋ جۇمىستارى ىستەلىپ جاتىر، 10 - شىلدەدە پ−ايدالانۋعا بەرىلەدى. وسىزاماندىق ولشەمدەگى وزىق قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان، ۇلتتىق ۇلگىدە جوبالانعان، پەريمەترى 1000 مەتر، اتشابارىنىڭ كەڭدىگى 18 مەتر، جالپى كولەمى 50 مىڭ شارشى مەتر كەلەتىن، مىنبە، ويىن كورسەتۋ الاڭى، تەڭگە ءىلۋ الاڭى، ات ۇستىندە كۇش سىناسۋ الاڭى، قىزعۋار الاڭى، تاماشالاۋ رايونى، ات قورا، تازالىق بولمەسى قاتارلىلاردى قامتىعان، اينالاسى جاسىلدانىپ، اباتتاندىرىلعان جابىق بايگە الاڭى سالىنىپ بولدى. بۇعان 5 ميلليون يۋان قارجى قوسىلدى.

اۋدانىمىزعا ات باسىن بۇرعان ەل - ءىشى سىرتىنداعى ساياحاتشىلار مەن قوناقتاردىڭ حالقىمىزدىڭ مايەكتى مادەنيەتىنەن كوز ايىم ەتىپ، سالت - داستۇرىمىزبەن تانىستىرىپ، ۇلتىمىز جونىندەگى تانىم - تۇسىنىكتەرىن تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا ءبىر ميلليون 800 مىڭ ي−ۋان قارجى قوسى−لىپ، ۇلتتىق ۇلگىدە جوبالانعان «تۇيەلى كوش»، «ساحارا سازى» سياقتى مۇسىندەر ورناتىلدى. سونىمەن بىرگە، چاڭجياجۋاڭزىداعى قازاق سالت - سانا باقشاسىنا 10 ميلليون يۋاننان استام قارجى قوسىلىپ، قۇرىلعىلارى كەمەلدەندىرىلىپ، پايدالانۋعا بەرىلدى.

ءتىلشى: باركول رايونىمىزداعى مال شارۋاشىلىق اۋداندارىنىڭ ءبىرى. اۋداننىڭ مالشىلاردى وتىرىقتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ جاعىنداعى تابىستارىنا قىسقاشا توقتالا كەتسەڭىز؟

ەرجان: اۋدانىمىز جاقىنعى جىلداردان بەرى عىلمي دامۋ كوزقاراسىن باستاماشى، وسى زامان مادەنيەتىن جەتەكشى، عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋدى تىرەك، ءتۇيىندى نىسانداردى نىسانا ەتىپ، باتىس ءوڭىردى جاپپاي اشۋ، حىنان ولكەسىنىڭ باعىتتامالى كومەكتەسۋى سىندى تاريحي ورايلاردى مىقتى ۇستاپ، شارۋاشىلىقتى شالقىتىپ، دامۋدى جەبەۋگە كۇش سالىپ كەلەدى. اۋداننىڭ قازىنا كىرىسىنىڭ كوپ ءبولىمىن شەت - شالعاي وڭىرلەردىڭ شارت - جاعدايىن جاقسارتۋعا، ەلەكتر، تۇرار جاي ماسەلەسىن شەشىم ەتۋگە جۇمساپ، 2013 - جىلى حالىق تۇرمىسىنا قوسىلعان قارجى ءبىر ميلليارد 500 ميلليون يۋانعا جەتىپ، قازىنالىق شىعىستىڭ %78ىنەن استامىن يەلەدى.

2009 - جىلدان 2013 - جىلعا دەيىن، «ەكى قونىس» ينجەنەرياسى بويىنشا، 12 مىڭ 183 وتباسىنىڭ باسپاناسى جاڭادان سالىنىپ، ءبىر ميلليارد 456 ميلليون 245 مىڭ يۋان قارجى قوسىلدى. مۇنىڭ ىشىندە «مالشىلاردى وتىرىقتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ» ينجەنەرياسىنا 662 ميلليون 333 مىڭ يۋان قارجى قوسىلىپ، 4163 مالشى وتباسىنىڭ باسپاناسى، ولشەمدى قورا - قالتقىسى جاڭالانىپ سالىندى. بۇعان ۇكىمەت قازىناسىنان 208 ميلليون 150 مىڭ يۋان كومەك قارجى بەرىلدى. قارجى ماسەلەسىن شەشۋدە ءار وتباسىنا ۇكىمەت قازىناسىنان قوسىمشا قاراجات بەرۋ، ءار دارەجەلى ۇكىمەت 10 جىلدىق مەرزىممەن 30 مىڭ يۋان ءوسىمسىز قارىز سايكەستىرىپ بەرۋ تاسىلدەرى قولدانىلدى.

«مالشىلاردى وتىرىقتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ» ينجەنەرياسى العاش اتقارىلعان 2011 - جىلى اۋدان ورتالىعىنان 200 شاقىرىم شالعايداعى قۇلىنشارى اۋىلىنا جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر لەنياسى تارتىلىپ، اۋدانىمىزدا «توكسىز قىستاق، توكسىز اۋىل بولۋ» جاعدايىنا نۇكتە قويىلدى. بۇعان 14 ميلليون يۋان قارجى قوسىلدى.

مالشىلاردىڭ قورا - قالتقى قۇرىلىسىن كەمەلدەندىرۋگە ءمان بەرىلدى. 2009 - جىلدان باستاپ مال شارۋاشىلىق رايوندارىندا 200 شارشى مەترلىك جىلى قورا سالۋ نىسانى جالعاستى اتقارىلدى. مالشىلار سالعان جىلى قورا تولىمدى بولسا، 10 مىڭ يۋان قوسىمشا قاراجات بەرىلىپ، قازىرگە دەيىن اۋدان بويىنشا 1380نەن استام ولشەمدى جىلى قورا سالىندى، بۇعان ۇكىمەت قازىناسىنان 10 ميلليون 155 مىڭ يۋان قوسىمشا قاراجات بەرىلدى. بۇل مالشىلاردىڭ ءوندىرىس شارت - جاعدايىن جاقسارتىپ، ءتورت تۇلىك مالدىڭ تابيعي اپاتتارعا ۇشىراۋ حاۋپىن ەڭ تومەنگى شەككە ءتۇسىردى. قازىر بۇل نىسان جىل سايىن قارقىن الىپ، ءوز جالعاسىن تابۋدا.

ءتىلشى: سوڭعى جىلدارى باركولدىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسى مەن ساياحات شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋ قارقىنى قانداي؟

ەرجان: جاقىنعى جىلداردان بەرى اۋدانىمىزدىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسى وركەندەپ، تىرەكتىك رولى كورنەكتىلەنە ءتۇستى. ابزال بايلىق قاينارىن كادەگە جاراتۋ ستراتەگياسى جان - جاقتى اتقارىلىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەنۋ قۇرىلىسى ارشىندى قاداممەن العا باس−ت−ى. «س−ان−تاڭحۋ ۋنيۆەرسال ەنەرگيا بازاسى ونەركاسىبىن دامىتۋ جوباسى»، «سانتاڭحۋ كومىر - ەلەكتر بازاسىنىڭ سۋ بايلىعىن دالەلدەۋ جوباسى» قاتارلى ارناۋلى جوبالار جاسالىپ، مەملەكەتتىك قارجى قوسۋ توبىنىڭ جىلىنا 10 ميلليون توننا كومىر شىعاراتىن توحۋ 1 - ءنومىرلى كومىر كەن قۇرىلىس نىسانى باستالدى، جيڭنىڭ سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 8 ميلليون توننا كومىر شىعاراتىن قۇمبۇلاق 3 - ءنومىرلى كومىر كەن نىسانى مەن مەملەكەتتىك قارجى قوسۋ توبىنىڭ، جيڭنىڭ سەرىكتەستىگىنىڭ كومىر - ەلەكتر، كومىردەن كوپ ءتۇرلى ءونىم ءوندىرۋ نىساندارىنىڭ العاشقى كەزەڭدىك جۇمىستارى ءساتتى ىستەلدى. كەن رايونىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىستارى تۇلعالاندىرىلىپ، توۋداگوۋ، ىرداۋگوۋ، بۇرالىق سۋ قويماسى قاتارلى 3 سۋ قويما قۇرىلىسى مەن سانتاڭحۋ ونەركاسىپ باقشا رايونىن سۋمەن قامداۋ قۇبىر تورابى، ىرداۋگوۋ سۋ قويماسىنان سۋ ستانسياسىنا سۋ جەتكىزۋ قۇبىر جەلىسى قاتارلى سۋ يگىلىگى ينجەنەريالارى تىڭعىلىقتى ىستەلدى، جيڭنىڭ سەرىكتەستىگىنىڭ قۇمبۇلاق 220 كيلوۆولتتىق نىسان قۇرىلىسى ءساتتى اتقارىلىپ، ءتاڭىر تاۋ ەلەكتر قۋاتى سەرىكتەستىگىنىڭ 220 كيلوۆولتتىق كەرنەۋ ارتتىرۋ ستانسياسى نىسان قۇرى−لى−سى ىس−كە ق−وسىلدى. ۋ - سايۋاننان سانتاڭحۋعا دەيىنگى، سانتاڭحۋدان قۇمىلعا دەيىنگى 750 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ وزگەرتۋ جەلىسى قۇرىلىسى مەملەكەتتىڭ بەكىتۋىنەن ءوتىپ، 332 - ولكە جولى، سانتاڭحۋدان ىجيناعا دەيىنگى تەمىر جول لەنياسى قاتارلى قاتىناس تورابى ينجەنەريالارى قاۋىرت ءجۇرىلىپ، سانتاڭحۋ ۋنيۆەرسال ەنەرگيا بازاسىن اشۋدىڭ مىعىم نەگىزى قالاندى.

كومىر ءوندىرۋ قۋاتى جالعاستى ارتتى. باتىس كەن رايونىنىڭ باس جوباسى مەملەكەتتىك دامۋ جانە رەفورما كوميتەتىنىڭ بەكىتۋىنەن ءوتىپ، لۇڭمي توبىنىڭ جىلىنا ءبىر ميلليون 200 مىڭ توننا كومىر وندىرەتىن، تۇنحى سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 900 مىڭ توننا كومىر وندىرەتىن كومىر كەندەرى اشىلىپ، وندىرىسكە قوسىلدى، باۋلي سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 3 ميلليون توننا كومىر وندىرەتىن جىلاندى كومىر كەنى، دا - ان سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 600 مىڭ توننا كومىر وندىرەتىن كومىر كەن قۇرىلىستارى مەن ميڭشين، تيانشۇن كەندەرى تەحنيكالىق جاقتان جاڭالانىپ، ءوندىرىس قۋاتىن جوعارىلاتۋ ينجەنەريالارى ءساتتى اتقارىلدى، 2013 - جىلى 5 ميلليون 700 مىڭ توننا شيكى كومىر ءوندىرىلىپ، كومىر ءوندىرۋ مولشەرى %30 ارتتى.

جەل ەلەكتر ونەركاسىبى دە وركەندەدى. سانتاڭحۋ جەل ەلەكترى بازاسىنىڭ 1 - مەرزىمدىك ءبىر ميلليون 300 مىڭ كيلوۆاتتىق جەل ەلەكتر نىسانى ساتىمەن سالىندى، حۋانىڭ توبى مەن مەملەكەتتىك قارجى قوسۋ توبىنىڭ، دۇڭفاڭ حالىق تۇرمىسى، فىڭيۋان جانە شينحۋا سەرىكتەستىكتەرىنىڭ جەل ەلەكتر نىسان قۇرىلىستارى دەر كەزىندە اياقتاپ، جەل ەلەكترى اگراگاتتارى كولەمى 950 مىڭ كيلوۆاتقا جەتىپ، 2013 - جىلى ءبىر ميلليارد 170 ميلليون كيلوۆات - ساعات توك تاراتىپ، توك تاراتۋ مولشەرى 57.2 ەسە ارتتى. سونىمەن بىرگە، حيميا ونەركاسىپ باقشا رايونىن باسقارۋ ءتىپتى دە ارنالاندىرىلىپ، باقشا رايونى اينالمالى ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ ورەسى ءۇرتىس جوعارىلاپ، 2013 - جىلى 102 م−ىڭ توننا كۇكىرتتى ءسىلتى ءوندىرىلدى. شينجياڭ تايلاۋ سەرىكتەستىگىنىڭ 60 مىڭ توننا تاقتا تاس مايىن ءوندىرۋ نىسانىنىڭ 1 - مەرزىمدىك قۇرىلىسى اياقتاپ، وندىرىسكە قوسىلدى، 2 - مەرزىمدىك قۇرىلىسى جىل سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى.

باركول ءالميساقتان سىر شەرتەتىن قۇندى مادەني جادىگەرلەر، كولەمدى جارتاس سۋرەتتەرى، كونە جۇرتتار، بالبالدار مەن ۇرانوتتار جانە بايىرعى قابىرلار شوعىرى مولىنان ساقتالعان، تەلەگەي - تەڭىز شەجىرەسى بار ءتىلسىم مەكەن. اۋدانىمىزدىڭ باعالى مادەني مۇرالار شوعىرى بايابان باركولدىڭ وسى زامان مادەنيەتىمەن ۇشتاسىپ، كوركەم كورىنىسىمەن جىمداسىپ، بۇگىنگى باركولدىڭ باعالى ساياحات بايلىعىنا اينالدى. ايتالىق، قادىم زامانداعى كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ كونە جۇرتى − «شىعىس قاراقول (شاعانسارى) بايىرعى جۇرتى» 2007 - جىلى مەملەكەتتىك مادەني مۇرالار مەكەمەسى جاعىنان تىڭنان بايقالعان 10 ءىرى ارحەولوگيالىق كونە جۇرت شوعىرىنىڭ ءبىرى بولىپ جاريالانىپ، باركول تاريحىنىڭ سورابىن مىڭ جىلدىقتىڭ ارعى قويناۋىنان ءبىراق شىعاردى. مۇنان سىرت، بارلىق قىستاقتاردا مادەنيەت ءۇيى سالىنىپ، جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ ورتالىعى، قازاق ۇلتى سالت - سانا مۇراجايىن اشەكەيلەۋ قۇرىلىسى قاتارلى ينجەنەريالار تولىعىمەن اياقتاپ، كىتاپحانا، مادەنيەت سارايى، مادەنيەت پۋنكتى، شارۋالار كىتاپحاناسى تۇگەلدەي اقىسىز اشىلدى. مادەني مۇرالار مەن بەيزاتتىق مادەني مۇرالارىن قورعاۋ تەبىنى ارتتىرىلىپ، شاعانسارى بايىرعى جۇرتىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قىزمەتتەرى جۇيەلى ىلگەرىلەدى. 2013 - جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 12 ءتۇرلى بەيزاتتىق مادەني مۇرا نىسانى جوعارىعا جولداندى. ساياحات كورىنىس رايوندارى نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىستارى كەمەلدەندىرىلدى. ناتيجەدە 2013 - جىلى اۋدانىمىز 511 مىڭ ادام - رەت ساياحاتشى قابىلداپ، 2012 - جىلداعىدان %26 ارتتى. ساياحات كىرىسى 112 ميلليون يۋانعا جەتىپ، 2012 - جىلداعىدان %27 ارتتى.

ءتىلشى: حالىق تۇرمىسىن ءتىپتى دە جاقسارتۋ جاعىندا الداعى كۇندەردە قانداي جۇمىستار ىستەلمەك؟

ەرجان: بيىل جىل سوڭىنا دەيىن ءبىر ميلليارد 500 ميلليون يۋاننان استام قارجى قوسىپ، 27 ءتۇرلى 120 ءتۇيىندى حالىق تۇرمىسى نىسانىن اتقارۋدى جوسپارعا العانىمىزدى جوعارىدا اۋىزعا الدىق. جيىپ ايتقاندا، بۇل نىساندار تومەندەگىدەي ءبىرقانشا تۇيىندەردەن كورنەكتىلەنەدى.

قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نىساندارىن جالعاستى اتقارامىز. كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ اياق الىسىن بارىنشا تەزدەتەمىز. بيىل ناۋرىز ايىنان بەرى كولبويى اۋىلى كازىحۋ قىستاعى، شيالاۋبا اۋىلى شيالاۋبا قىستاعى، شىرىنزى اۋىلى حانجياجۋاڭزى قىستاعى سياقتى 7 ءتۇيىندى قىستاقتا تۇرعىنداردىڭ باسپاناسىن جاڭالاپ سالۋ جۇمىستارى جوسپار بويىنشا جاپپاي باستالدى. «بەيقۇت ءۇي سالىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ» ينجەنەرياسى بويىنشا 1890 تۇرعىن ءۇي، «مالشىلاردى وتىرىقتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ» ينجەنەرياسى بويىنشا 935 تۇرعىن ءۇي، الەۋمەتتىك مايعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارى بويىنشا 171 تۇرعىن ءۇي سالۋ جانە لاشىقتار رايونىنان 60 تۇرعىن ءۇيدى جاڭالاپ سالۋ جۇمىستارى قاۋىرت ىستەلۋدە. بۇل ينجەنەريالاردى قىركۇيەك، قازان ايلارىنا دەيىن تۇبەگەيلى تامامدالىپ، كوپتەگەن ەگىنشى - مالشى وتباسىلارى مەن قالاشىقتاعى تۇراق جاي قيىنشىلىعى بار وتباسىلاردىڭ باسپانا ماسەلەسى شەشىلەدى. وسىلايشا بيىل اۋدانىمىزدىڭ شەت - شالعاي، تاۋلى رايوندارداعى كەدەي قىستاقتاردى جالپى بەتتىك وڭاۋ، باسپانامەن قامتۋ ينجەنەرياسى اياقتايدى.

ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ ىستەرىن كەمەلدەندىرەمىز. 71 ميلليون 560 مىڭ يۋان قارجى قوسىپ، اۋدانىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇرىلعى قۇرىلىستارىن جالعاستى كەمەلدەندىرەمىز. اسىرەسە، قازاق شيپاگەرلىگى ىستەرىنىڭ دامۋىن بەلسەنە جەبەپ، 10 ميلليون يۋاننان استام قارجى جۇمساپ، اۋدان ورتالىعىنان قازاق شيپاحاناسىن قۇرعالى وتىرمىز.

مادەنيەت، ساياحات كاسىبىن وركەندەتۋدى تىرەك ەتىپ، 3 - كاسىپتى كۇش سالا دامىتامىز. بيىل جىل سوڭىنا كۇيسۋ قالاشىعى مال شارۋاشىلىق قىستاعى، كولبويى اۋىلى كازىحۋ قىستاعى قاتارلى 9 قىستاقتىڭ ولشەمدى مادەنيەت وتاۋىن سالىپ بولامىز. حالىقتىڭ مادەني تۇرمىسىن بايىتىپ، ۇلتتىق ەرەكشەلىككە يە ساياحات شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا، ساياحات ايگىلى ماركاسىن جاراتۋعا كۇش سالىپ، جىل سوڭىنا دەيىن 586 مىڭ ادام - رەت ساياحاتشى قابىلداۋعا كۇش سالىپ، ساياحات كىرىسىن 130 ميلليون يۋانعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ءسويتىپ، جىل سوڭىنا دەيىن اۋدانىمىزدىڭ ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنىن %20 ارتتىرىپ، 5 ميلليارد يۋانعا جەتكىزۋ كۇرەس نىساناسىن ورىندايمىز. جۇيەدەن، 1 - كاسىپتىڭ ءونىم قۇنىن %7، 2 - كاسىپتىڭ ءونىم قۇنىن %28، 3 - كاسىپتىڭ ءونىم قۇنىن %16 ارتتىرامىز؛ الەۋمەتتىك قازىنا مەجە ەسەبى كىرىسىن %22 ارتتىرىپ، 440 ميلليون يۋانعا؛ قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلاتىن قارجىنى %40 ارتتىرىپ، 7 ميلليارد 840 ميلليون يۋانعا؛ ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋدە تياناقتاناتىن قارجىنى %40 ارتتىرىپ، 5 ميلليارد 300 ميلليون يۋانعا؛ قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق اقشالاي كىرىسىن %16 ارتتىرىپ، 21 مىڭ 924 يۋانعا، ەگىنشى - مالشىلاردىڭ جان باسىندىق كىرىسىن %18 ارتتىرىپ، 10 مىڭ يۋاننان اسىرۋدى جوسپارعا الىپ وتىرمىز.

ءتىلشى: قىمباتتى ۋاقىتىڭىزدى قيىپ، سىر - سۇحپاتتا بولعانىڭىزعا راقىمەت.

سۇحپاتتاسقان: ءتىلشىمىز قالياكبار ۇسەمقان ۇلى

جاۋاپتى رەداكتورى: سەرىك دالەلقان ۇلى

سۋرەتتەر سويلەيدى

اكادەميا سىر شەرتەدى

كەلپىن قاراكول تابيعي قورىق رايونى

تۇرپان سور اراسان كورىنىستەرى

كوركەم ۇرىمجى

چىلاندىقتاردىڭ تۇرمىسىنان قيىقتار

‹جاۋ جۇرەك مىڭ بالا› كينوسىنداعى اكتەرلەر

ساحارا سالتاناتى

سۇلۋ سايرام

قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ـــ اباي قۇنانباي ۇلى

قازاقتىڭ سول قىزدارى ــــ اي

قازاقتىڭ رۋحى ــــ دومبىرا

سىنتاستار سىرى