كوڭىل تورىنەن ورىن العان ادام

كەلۋ قاينارى:  ىلە گازەتى   |   جولدانعان ۋاقىتى:2017 - 08 - 18 14:20

(ۇزدىك پارتيا مۇشەسى، مەملەكەتتىك ەڭبەك وزاتى ءابدىعالان ورازالى ۇلى جونىندە)

بايقوجا مەركىتباي ۇلى

1965-جىلى قاڭتاردا ماۋ زىدۇڭ، ليۋ شياۋچي، جوۋ ىنلاي، دىڭ شياۋپيڭ قاتارلى پارتيا جانە مەملەكەت باسشىلارى حالىق سارايىندا ءابدىعالان (سولدان 4-ادام) قاتارلى شينجياڭنان بارعان ەڭبەك ەرلەرىن شىنايى ىقىلاسپەن قابىلدادى.

ىلە وڭىرىندە اققوي فەرماسىنىڭ ءابدىعالانى دەسە جاسى ەلۋدەن اسقان ادامداردىڭ بىلمەيتىن بىردە ءبىرى جوق دەسەك ارتىق بولماس. ول كىسىنىڭ اتى اتالسا بولدى «ول مەملەكەتتىك وزات ەمەس پە، وتە جاقسى ادام ەدى» دەسەدى. بالالارىن كورگەندە «جاقسى اكەنىڭ ۇرپاعى ەكەنسىڭدەر عوي» دەپ باسىنان سيپاپ، سۇيىسپەنشىلىك ءبىلدىرىپ جاتادى. قاراپايىم قىزمەت ورنىندا تۇرىپ مول ەڭبەك ءسىڭىرىپ، ۇلتىنا ۇلكەن داڭق اپەرگەن قادىرمەندى اقساقالدىڭ دۇنيەدەن وتكەنىنە جيىرما جىلعا تاياۋ ۋاقىت بولدى. بۇگىن مەن سول قادىرمەندى اقساقالدى ەسكە الىپ، قالام تەربەپ وتىرمىن.

داڭق تورىندە

الدىمەن ول كىسىنىڭ ءومىربايانى مەن باسىپ وتكەن ىزدەرىنە توقتالايىن.

ءابدىعالان ورازالى ۇلى 1918 – جىلى قازاندا نىلقى اۋدانىنىڭ كىلەڭ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1927 – جىلى اكە – شەشەسى بىردەي قايتىس بولىپ، جاستاي جەتىم قالىپ، 9 جاستان باستاپ باسقالاردىڭ قوزىسىن باعىپ، سۋىن تاسىپ، وتىن جاعىپ دەگەندەي جالشىلىق تۇرمىس وتكىزەدى. 1937 – جىلى اققوي فەرماسى ءۇرىمجى تيانشان وڭىرىنەن كۇنەس ساحاراسىنا كوشىپ كەلىپ ورنالاسقاننان كەيىن مالدىڭ وسۋىنە بايلانىستى جەرگىلىكتى حالىقتان جۇمىسشى قابىلداپ جاتقانىن ەستىپ 1940 – جىلدىڭ باسىندا كۇنەس اققوي فەرماسىنا كەلىپ جۇمىسقا تۇرادى. بۇل ونىڭ ومىرىندەگى ەڭ ۇلكەن بۇرىلىس كەزەڭى بولىپ، ەل ءۇشىن ەڭبەك ءسىڭىرۋدىڭ ورايى جاراتىلادى.

1942 – جىلدان باستاپ مال شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ مامانى ءناسىپقازىمەن تىزە قوسا وتىرىپ، شينجياڭ بيازى ءجۇندى قويىنىڭ ساپاسىن، ءناسىلىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءوزى باققان قويىن سىناق ءتۇيىن ەتىپ، ايانباي تەر توگىپ، عىلمي جولمەن مال باعۋ، مال ءناسىلىن جاقسارتۋ جاعىندا تاجىريبەلەردى جيناۋ، 20 نەشە جىل ايانباي تەر توگۋ ارقىلى قازىرگى جۇڭگو بيازى ءجۇندى قويىن جەتىلدىرۋگە كورنەكتى ۇلەس قوسادى.

«ەڭبەگى باردىڭ، ونبەگى بار» دەگەندەيىن، ونىڭ مال شارۋاشىلىق سالاسىندا، اسىرەسە، جۇڭگو بيازى ءجۇندى قويدىڭ تۇقىمىن جاقسارتۋدا قوسقان ەسەلى ەڭبەگىن جانە مالدان ءتول الۋ مەن ءجۇن الۋدا، سول كەزدە مەملەكەتتىك رەكورد جاراتقاندىعىن كورە بىلگەن پارتيا، ۇكىمەت ورىندارى ول كىسىگە ۇلكەن داڭق سيلادى.

1956 – جىلى داڭقپەن پارتياعا مۇشە بولىپ قابىلدانىپ، سول جىلى اۆتونوميالى رايون بويىنشا مال شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ وزاتى بولىپ سارالانىپ، اۆتونوميالى رايوندىق مالشارۋاشىلىق مەڭگەرمەسى وتكىزگەن وزاتتاردى سيلاۋ جينالىسىنا قاتىناسىپ كەۋدەسىنە داڭق وردەنىن تاقتى؛ 1957 – جىلى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ وزاتى بولىپ داڭق مەدالىمەن ماراپاتتالدى؛ 1959 – جىلى جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاندىعىنىڭ 10 جىلدىق تورقالى تويىنا قاتىناسىپ، ماۋ زىدۇڭ، ليۋ شاۋچي، جوۋ ىنلاي، دۇڭ بي – ۋ قاتارلى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تىكەلەي قابىلداۋىندا بولىپ سۋرەتكە ءتۇسىپ، ەستەلىك قالدىرعان جانە سول جولى جۇڭگو – ۆەتنام دوستىق مەدالىمەن سيلانعان؛ 1961 – جىلى بۇكىل مەملەكەتتىك ەڭبەك وزاتى بولىپ التىن مەدالمەن سيلانعان؛ 1965 – جىلى جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ 3 – رەتكى حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى بولىپ سايلانىپ، قۇرىلتايعا قاتىناسىپ، حالىق سارايىندا ماۋ زىدۇڭ، ليۋ شاۋچي، جوۋ ىنلاي، دىڭ شياۋپيڭ قاتارلى باسشىلاردىڭ قابىلداۋىندا بولىپ سۋرەتكە ءتۇسىپ ەستەلىك قالدىرعان؛ 1979 – جىلى مەملەكەتتىك كەڭەس اشقان مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىق، ساۋدا، وقۋ – اعارتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، عىلىم – تەحنيكا شەبىندەگى وزاتتار جينالىسىنا قاتىناسىپ التىن مەدالمەن سيلىق تورىنەن ورىن العان؛ 1956 – جىلدان كەيىن بىرنەشە كەزەك اۆتونوميالى رايوندىق، ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق، كۇنەس اۋداندىق حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى، ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانعان؛ 1964 – جىلى تامىزدا كۇنەس اققوي فەرماسى پارتكومىنىڭ جوراسى، مال شارۋاشىلىق اترەتىنىڭ شۋجيى، ورىنباسار اترەت باستىعى مىندەتىن وتەپ، 1984 – جىلى قۇرمەتپەن دەمالىسقا شىققان.

ەرشىمدى ەڭبەكتەرى

داڭق – اتاقتىڭ قاينارى - قاجىرلى ەڭبەكتە. ارينە، بۇكىل ىنتا – پەيىلىمەن حالىق ءۇشىن قىزمەت ىستەيتىن كوممۋنيستىك ستيل، كوللەكتيۆ ءۇشىن ايانباي، جالىقپاي تەر توگەتىن قايتپاس رۋح، ادامدارعا قامقورلىق ىستەيتىن، ايالايتىن، دوستاسا بىلەتىن اسىل قاسيەت بولعاندا عانا ەڭبەگىڭ جەمىستى، ازاماتتىق ساپارىڭ ءورىستى بولادى. ءابدىعالان اتامىز ءدال وسىنداي ءومىر سۇرگەن، بارىن حالىققا قالتقىسىز ارناعان ادام ەدى. ول كىسى 1940– جىلدان 1964 – جىلى اققوي فەرماسىنىڭ مال شارۋاشىلىق اترەتىنىڭ باسشىلىعىنا اۋىسقانعا دەيىن، قولىنا اق تاياعىن ۇستاپ، فەرمانىڭ ءبىر قورا قويىن باققان. ول كىسىنىڭ وسى 24 جىلدىق مال باققان ومىرىندەگى، اسىرەسە، 1952 – جىلدان 1964 – جىلعا دەيىنگى باققان ءبىر قورا قويدىڭ ءار جىلعى ءتول بەرۋى، مالدىڭ باس اماندىعى، مال ءناسىلىنىڭ جاقسارۋى، فەرماعا تاپسىرعان ءجۇن ونىمدەرى تۋرالى ءار جىلعى توقتامدى اتقارعان مالىمەتتى اقتارىپ وتىرسام، مالدىڭ باس اماندىعى %98 تەن، ءتول الۋ، ءتولدىڭ قاتارعا قوسىلۋى %100 تەن تومەن بولعان جىلى بولماعان، اسىرەسە، ءجۇز ساۋلىقتان قاتارىنان بىرنەشە جىل 120 قوزىنىڭ ۇستىندە، ەكى جىل 100 ساۋلىقتان 145 قوزى ەرگەن كەزدەرى بولعان ەكەن. جىل سايىن مال ءناسىلى جاقسارعاندىقتان ءار ساۋلىقتان ورتا ەسەپپەن 5 كيلوگرامنان ارتىق ءجۇن تاپسىرىپ وتىرعان. بۇل مال شارۋاشىلىق سالاسىندا وتە سيرەك كەزدەسەتىن، اسا جاپالى ەڭبەكتىڭ، عىلمي جولمەن مال باعۋدىڭ بوداۋىنىڭ جەمىسى ەدى.

كەزىندە مەن ول كىسىدەن: «مۇنشا كوپ ءتولدى قالاي الدىڭىز؟ مالدى ەكى تولدەتتىڭىز بە؟» دەپ سۇراعانىمدا: «جوق، بالام، فەرمادا مالدى جىلىنا ەكى رەت تولدەتۋ سىناعى باسقا ءبىر قورادا جۇرگىزىلگەن، ءساتسىز بولدى. زاڭدىلىققا ۇيلەسپەگەندىكتەن ساۋلىق تەز ازادى ەكەن دە، ءتول كىشكەنە باقالشا بولىپ قالادى ەكەن. ءجۇن ءونىمى دە تومەندەپ مال ازىپ، باعىپ – قاعۋدىڭ شىعىمى مولايادى ەكەن. سوندىقتان ەكى تولدەتۋدى ماماندار اقىلداسىپ سىناق جاسامايتىن بولدى» دەدى اقساقال. مەن تاعى: «وندا ءسىزدىڭ مۇنشا كوپ ءتول الۋداعى قۇپيالىعىڭىز نەدە؟ تاجىريبەڭىزدى ايتۋىڭىزعا بولا ما؟» دەگەنىمدە ول كىسى قارقىلداپ كۇلىپ كەتىپ: «مەندە قانداي قۇپيا، قانداي سىر بولسىن؟ وقىماعان ادامدا قانداي سىناق بولادى؟ بارلىعى حالىقتىڭ مال – مۇلكىنە دەگەن ۇلكەن جاۋاپكەرلىكپەن، قاجىماي – تالماي ۇزدىكسىز ەڭبەكتەنۋدەن وسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىم. ال اشالاڭقىراپ ايتسام، قازاقتا: ‹مال باققانعا ەمەس، باپقا بىتەدى› دەگەن ءبىر اتالى ءسوز بار. مالدى جاقسى باعىپ، سەمىرتسەڭ شەلدى بولادى، شەلدى مال ءتولدى بولادى. سوندىقتان بىرىنشىدەن، مالدى جاقسى باعىپ تويىندىرۋ كەرەك، اسىرەسە، مال جايلاۋعا شىققاندا مالدىڭ تويىنۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولگەن ءجون. مالشىلار كوپ رەتتە جان تىنىشتىعى ءۇشىن جايلاۋدا مالدى كولەڭكەلەۋ جەرگە يرە سالادى. مال يرىلە بەرسە، وعان ۇيرەنىپ، ءبىر ىشەك بولىپ قالادى دا جاقسى تويىنا المايدى. سوندىقتان ەرتە سالقىنمەن ورگىزىپ، تۇستە جاي اكەلۋ، تۇستەن كەيىن ەرتە ورگىزىپ، كەشتە قاراڭعى ۇيىرىلە قوراعا اكەلۋ كەرەك. وسىنداي مال مەشكەي – جەگىش بولىپ جاقسى سەمىرەدى دە كۇزدە تۇگەل كۇيلەيدى جانە ىشتىلىگى جوعارى بولادى؛ ەكىنشىدەن، مال ۇرىقتانعان كەزدە مۇمكىندىك بار ۇرىقتانعان قويدى جەتى كۇن سونىعا جايۋ كەرەك.

سونى جەگەن قويدا ەگىز كوپ بولادى. سوندىقتان كۇزەۋلىكتە ءبىر – ەكى سايدى سونى ساقتاپ ۇرىقتانعان ساۋلىقتاردى عانا جايۋ كەرەك؛ ۇشىنشىدەن، قوي تولدەگەندە تولدەگەن قويدى كەمىندە جارىم اي ەرەكشە كۇتىمگە الىپ، جەم مەن ءشوپتىڭ استىنان الۋ كەرەك. بوسانعان ايەلدى سۋىق تيگىزبەي كۇتىمگە الامىز عوي، مال دا سول سياقتى تۋىتتا دەنەسى السىرەيدى، بوسايدى. قارىنى تويماسا ءتولدى جارىتپاي قويماي ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىنا دا ىقپالى ءتيىپ، كەلەر جىلى قىسىر قالاتىن بولادى؛ تورتىنشىدەن، اتالىقتى جاقسى تاڭداۋ كەرەك. ءتولى قۋاتتى، ەگىز قوزى كوپ بولاتىن ءوسىمتال اتالىقتار بولادى. بۇنداي اتالىقتى مال ءوسىرۋ تاجىريبەسى بار ادام عانا تاني الادى. فەرمامىزدا وسىنداي ەكى اتالىق بار ەدى، مەن مالدى ىلعي سوعان ۇرىقتاندىراتىنمىن؛ بەسىنشىدەن، اققويدىڭ ءتولى وتە شەتەن بولادى. اۋرۋ – سىرقاۋعا ءتوزىمسىز كەلەدى. سوندىقتان ءتول العاندا ۇيقىنى ازايتىپ، مالمەن بىرگە جاتىپ، تولدەردى نارەستەدەي قاراپ، جىلى ۇيگە باعىپ، استىن قۇرعاقتاپ، ۋىزعا تويدىرىپ، توڭعاعىن تازارتىپ تۇرۋ كەرەك. ءتول قارا قۇلاق بولعاننان كەيىن دە شاڭ – توزاڭدى جەرگە جولاتپاي، كۇن قاقتى ەتپەي جاساڭعا باعۋ كەرەك. سوندا عانا ءتولدىڭ قاتارعا قوسىلۋى جوعارى بولادى؛ التىنشىدان، مالدى دەركەزىندە مال دوحترعا تەكسەرتىپ، اۋىرعانىن داۋالاتىپ، ۆاكسيناسىن ۋاعىندا قويعىزىپ تۇرۋ ءتيىس؛ جەتىنشىدەن، قوي تابىنىن سورتتاپ تۇرۋدى مىقتى ۇستاۋ كەرەك. ساۋلىقتار كارتەيە باستاعاندا تولدەنۋ قۋاتى ازايادى دا قىسىر قالۋى كوبىرەك بولادى. سوندىقتان دەنە قۋاتى جاقسى، سورتقا تولاتىن قوزىلاردان ءار جىلى ىرىكتەپ الىپ قالىپ، تۇساق كەزىندە كارى ساۋلىقتاردىڭ ورنىن باستىرىپ وتىرۋمەن ساۋلىقتاردىڭ تۋىت جاسىن ساقتاۋ كەرەك. وسىنداي كارتەڭ، اۋرۋشاڭ مالدى قورادان شىعارىپ، ساپالى ساۋلىقتارمەن تولىقتاپ وتىرماعاندا مالدىڭ ءىرى باسىنىڭ اماندىعىن ساقتاۋعا، ءتول الۋ جوسپارىن، ءجۇن الۋ مىندەتىن ورىنداۋعا بولمايدى. بۇل بارلىق باقتاشىلار بىلۋگە ءتيىستى، ىستەسە قولدان كەلەتىن ىستەر. مۇندا جىل ون ەكى اي جالىقپاي مال سوڭىندا ءجۇرىپ، مالمەن سىرلاس بولىپ، ىستىعىنا دا، سۋىعىنا دا شىداۋ كەرەك. مەن بىرنەشە جىل تالىقپاي ەڭبەك ىستەپ ەدىم، پارتيا، ۇكىمەت ەڭبەگىمدى كورىپ ماعان ۇلكەن اتاق – ابىروي بەردى. مەملەكەتتىڭ ەكى ۇرپاق باسشىلارىنىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. جاسىمدا ەڭبەگىم قاتتى بولىپ ەدى، بۇگىن جاسانعاندا تاتقانىم ءتاتتى بولىپ وتىر. سوندىقتان قاشان دا پارتيا، ۇكىمەتكە بورىشتىمىن. 1964 – جىلدان كەيىن ۇكىمەت مەنىڭ قىزمەتىمدى اۋىستىرىپ ءمان بەرىپ ىستەتتى. ال اتا – مۇرا اق تاياعىمدى ءبىر ۇلىما ۇستاتتىم. ءار رەت قۇلاعىنا قۇيىپ كەلەم. ەنشاللا، قاتاردان قالعانى جوق، ءار جىلى مىندەتىن اسىرا ورىنداپ كەلەدى» دەپ ءسوزىن دوعاردى.

سيلاساڭ ەلدى كوڭىلدەن، ورىن بەرەر تورىنەن

اتامىز تەك دەنە ەڭبەگىمەن عانا قۇرمەت تورىنەن ورىن العان كىسى ەمەس. حالىققا شىعىسىمدىلىعىمەن، قايىرىمدىلىعىمەن حالىقتىڭ كوڭىل تورىنەن ورىن العان كىسى ەدى. ول كىسىنى ءوز ومىرىندە ءبىر رەت تە ەلدىڭ كوڭىلىن اۋىرتىپ كورمەگەن جان دەۋگە بولادى. وزىنەن ۇلكەن – كىشىنىڭ بارلىعىن ءسىز دەپ قۇرمەتتەپ تورگە شىعارىپ وتىراتىن. اسىرەسە، باسقا ۇلتتارمەن وتە شىعىسىمدى بولىپ، ولاردى ەرەكشە قۇرمەتتەيتىن. بىرگە ىستەگەن حانزۋ كادرلارمەن بەرىك ىنتىماقتا بولىپ، ءبىرىن – ءبىرى ايالاپ وتكەن. فەرماداعى باسقا ۇلت كادرلارى، شۋجيدان تارتىپ ادەتتەگى كادرلارعا دەيىن ول كىسىنىڭ الدىنان كەسە ـ كولدەنەڭ وتپەي سيلايتىن. ول ءوز ومىرىندە كوپ رەت اۆتونوميالى رايون، وبلىس، اۋدان، فەرما جاعىنان ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ وزاتى بولىپ سيلانعان.

مەن ءوز كوزىممەن كورگەن ەكى مىسالدى ايتا كەتەيىن: ءبىرى، 1970 – جىلداردىڭ ىشىندە ۇلكەن ۇيگە بارىپ وتىر ەدىم (ول كەزدە كيىز ۇيمەن كۇنەس جاعاسىندا وتىراتىن) ءبىر حانزۋ ايەل (ول ەكى جاستاۋ بالاسىن ەرتىپ ۇيگە كەلدى) كەلدى دە قازاق كەلىندەرىنىڭ سالتى بويىنشا ەڭكەيىپ، تىزە بۇگىپ سالەم جاساپ، شەشەمىزدىڭ جانىنا بارىپ وتىرعاننان كەيىن: «مىنا ەكەۋى مەنىڭ ىشكى ولكەدە وقىپ جاتقان بالالارىم ەدى، دەمالىسقا تاراپ كەشە كەلىپتى. بۇگىن الدىمەن اتاسىنا سالەم بەرگەلى كەلدى، دەپ ءبىر – ەكى اۋىز قازاق ءتىلىن ارالاستىرىپ، كەلگەن جاعدايىن ۇقتىرعانداي بولدى. سوندا ەكى كاريا ەكەۋى دە ەرەكشە قۋانىپ، راقمەتتەرىن ايتىپ، ولاردىڭ ەركىنە قويماي قازان اسىپ قوناق قىپ جىبەردى. ارتىنان ۇعىسسام ولار سول فەرمانىڭ ورىنباسار باستىعىنىڭ وتباسى ادامدارى بولىپ، ءوز تۋىستارىنداي ارالاسىپ كەتكەن ەكەن؛ ەندى ءبىرى، مەن وبلىسقا اۋىسىپ كەلگەننەن كەيىن ءبىر حانزۋ كارتەڭدەۋ ادام مەنى ىزدەپ كەلىپ: «مەن شاۋەشەكتەن بالام اۋىسىپ كەلدى دەگەندى ەستىپ، ادەيى امانداسۋعا كەلدىم، اعام سياقتى قىزمەتتى جاقسى ىستە، ۇيگە بارىپ تۇر» دەدى. مەن بۇل ادام قاتە تانىپ تۇر ما دەپ: «ءسىز ءوزىڭىزدى تانىستىرساڭىز بولار ما ەكەن؟» دەپ ەدىم، «مەن ءابدىعالاننىڭ ءىنىسى بولامىن، ول ماعان اعا، سەن ماعان بالا» دەدى. ارتىنان ۇعىسسام ول گازەتحانادان پەنسياعا شىققان ءبىر قارت كادر ەكەن. بۇل جاعدايدى كەيىن اتامىزعا ايتىپ ەدىم، ول كىسى قارقىلداپ كۇلىپ كەتىپ: «ول مەنىڭ تۋعان ىنىمدەي بولىپ كەتكەن ادام، وسىندا كەلىپ اپتالاپ جاتىپ ويناپ ـ كۇلىپ قايتادى. ءبىر جاقسى ادام» دەدى.

اتامىز وسىنداي قايىرىمدى، سيلاسىمدى، قولدا بارىن جوق – جىتىكتەردەن ايامايتىن، جومارت مىنەزىمەن ەلگە جاعىمدى ەدى. ءبىر فەرمانىڭ ادامدارى ونىڭ اتىن اتاماي ۇلكەندەر ابدەكەڭ دەسە، جاستارى اتالاپ الدىنان وتپەيتىن، ال وبلىس، اۋداننان اققويدى باسىپ جۇرگەندەر بۇرىلىپ ۇيگە ءتۇسىپ، سالەم بەرمەي كەتپەيتىن. سول كەزدەگى وبلىس باسشىلارى دا ارناۋلى بارىپ سالەمدەسىپ، احۋالىن ۇعىسىپ، ۇيلەرىنە شاقىرىپ تۇراتىن ەدى. وبلىس كۇيتۇنگە كوشكەندە سول كەزدەگى وبلىس باستىعى ەرعالي اتامىزعا ارناۋلى بارىپ امانداسىپ، ۇزاقتاۋ جەرگە كەتىپ بارامىن، بۇرىنعىداي كوپ كەزىگىپ تۇرا الماۋىمىز مۇمكىن. ءبىر بالاڭدى بەر، مەن بالا ەتىپ الايىن دەپ ەكىنشى قىزىن الىپ كەتىپ، كۇيتۇنگە قىزمەتكە ورنالاستىرعان ەدى. كەيىنگى وبلىس باستىعى بەكمۇقامەت تە ارنايى بارىپ امانداسىپ، جاعدايىن ۇعىسىپ شاقىرىپ قوناعاسى بەرىپ، جاسىڭىز ۇلعايىپتى، دەنساۋلىعىڭىزعا دا اقاۋ تۇسكەن ەكەن، دوحتىرعا كورىنۋىڭىزگە قولايلى بولسىن دەپ اققويدا ىستەيتىن ءبىر بالاسىن قالاعا ورنالاستىرعان بولاتىن. ول كىسىنىڭ ءۇيى كوزى تىرىسىندە وسىنداي «تورە قوناق»، «قارا قوناق»، «بالا قوناقتارمەن» تولىپ تۇراتىن. قارا شاۋگىم وتتان تۇسپەيتىن بارىمەن بازار قارا وردا ەدى.

اتامىز وتە اڭعارىمدى، ۇزاقتى ويلايتىن ءبىلىمدى، سابىرلى ادام ەدى. مەن 1968 – جىلى كۇزدە ول كىسىمەن تۇڭعىش رەت كەزىكتىم. سول كەزدە ۇستىنەن دازىباۋ جازىلىپ «بۇل ليۋ شاۋچي تىكتەگەن، ساياسيدى دارىپتەمەيتىن ءوندىرىس وزاتى» دەگەن اۋەندەر ۇدەپ تۇر ەكەن. اۋەلى ماۋ زىدۇڭمەن بىرگە تۇسكەن راسىمىندەگى ليۋ شاۋچيدىڭ كوزىن شۇقىپ تاستاپتى. ماۋ زىدۇڭ بولعاندىقتان رەسىمدى جىرتا الماپتى. اتامىزدىڭ كوڭىلى نەداۋىر قاياۋ ەكەن. مەن سول كەزدەگى تانىم بويىنشا «بۇقارالىق قوزعالىس قوي، تۋرا مامىلە جاساساڭىز بولدى ەمەسپە» دەگەنىمدە «بۇل قايداعى بۇقارالىق قوزعالىس، پارتيانىڭ بار باسشىلىعىن تۇگەل قارالاپ بۇزىق دەپ وتىرسا، وسىنىڭ دا بەتالىسى دۇرىس پا؟ ماۋ زىدۇڭ قالام كۇرەسىن قولدان دەسە، بۇلار جاقسى شۋجي، چاڭجاڭدى ۇرىپ – سوعىپ جارالاپ وتىر. بۇل دۇرىس پا؟ مەن بۇقارالىق قوزعالىس دەي المايمىن» دەدى.

مەن ۇندەي الماي «مىنا ءسوزىڭىزدى باسقالار ەستىپ قويماسىن» دەگەنىمدە «پارتيا امان بولسا، ايتاتىن وراي ءالى – اق كەلەدى» دەدى. كەيىن 1973 – جىلى ءبىر بارعانىمدا شۋجي، چاڭجاڭ تۇگەل قايتىس بولىپتى. اتامىزعا دازىباۋ جازىلعانى بولماسا ۇرىپ – سوعا الماي ول كىسىنىڭ ورنىنا ۇلكەن ۇلىن «ءناسىپقازى توبىنىڭ بەلدى مۇشەسى» دەگەن اتپەن ەكى جىل فەرمانىڭ سيىر قوراسىنا قاماپتى. جاقىندا عانا اقتالىپ ۇيىنە قايتارىلعان ەكەن. ۇلى اقتالعاننان كەيىن وعان جالا جاپقاندار «جازدىق، جاڭىلدىق، ايت دەگەن سوڭ ايتىپ ەدىك» دەپ كەشىرىم سۇراپ، وزدەرىنشە اياعىنا جىعىلىپتى. مەنىڭ كەلگەنىمدى ەستىپ ولار امانداسايىن دەپ كەلدىم دەپ كوپ وتىرىپ قايتتى. مەن اتامىزعا «مۇنداي سەنىمسىز، ەكى بەتكەي ادامدارمەن نەسىنە ارالاساسىز، ارى جۇرىڭدەر دەمەيسىز بە» دەگەنىمدە ول كىسى: «ءاي، بالام، ول نەسىنە جەتىسكەندىكتەن ايتىپ وتىر دەيسىڭ، بۇيىرىنەن تۇرتپەكتەگەن سوڭ ايتىپ وتىر ەمەس پە؟! بىلمەستى كەشىرمەسەڭ بىلگەندىگىڭ قايدا؟ قوعامدا وسىنداي تابانى جالتىر، ەكى بەتكەي ادامدار از ەمەس قوي، قايسىسىمەن ارازداسىپ بولاسىڭ؟ ءوز ءمىنىن ءوزى ءبىلىپ جۇرسە بولدى عوي. الدىڭا كەلسە اكەڭنىڭ قۇنىن كەش دەيدى قازاق. سەندەر جاسسىڭدار عوي، وندايلارمەن ارازداسپا دا، ءىش قويىن – تاش قويىن ارالاسىپ تا كەتپەي ارالىق ساقتاپ جۇرگەندەرىڭ جاقسى» دەدى. مەن سول كەزدە تار شەڭبەر ىشىندە عانا ويلايتىن جاس بولعاندىقتان بۇل اقىل يدەيامنان ونشا وتە قويماعان ەدى. كەيىن قوعامنىڭ كوپ سالاسىمەن ارالاسۋ بارىسىندا بۇل تاربيەنىڭ تۋرالىعىن ءومىر امالياتىنان تانىعانداي بولدىم.

اتامىز وسىنداي باسشىلىق نە دەسە سولاي جۇرەتىن ەلپەك قارا كۇشتىڭ يەسى عانا ەمەس نەمەسە جەكە باستىڭ اتاق – ابىرويى ءۇشىن تەر توككەن ءوزىمشىل دە ەمەس، اڭعارىمدى، سانالى، ءوزىن پارتيانىڭ ىستەرىنە ارناعان، حالىق مۇددەسىن بارىنەن جوعارى قويعان، ءوزىن پارتيا ۋستابىنىڭ، ءتارتىبىنىڭ ىشىندە ۇستاعان ادال كوممۋنيست ەدى. پارتيا، ۇكىمەت ول كىسىنى تۋرا ءتۇسىندى، تۋرا باعالادى. قۇرمەت تورىنەن ورىن بەردى. ول ءوز ومىرىندە جوعارىدا جازىلعانداي 6 رەت مەملەكەت جاعىنان سيلاندى، پارتيانىڭ ەكى ۇرپاق باسشىلارىنىڭ تۇسىندا مەملەكەتتىك ەڭبەك وزاتى بولىپ باعالانىپ، ولاردىڭ ءۇش رەتكى قابىلداۋىندا بولدى. بۇل تەك سول اتامىزدىڭ بولماسا ونىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ماقتانىشى عانا ەمەس، بەرىسى قازاق وبلىسىنىڭ، ارىسى ۇلتىمىزدىڭ ءبىر ماقتانىشى، ۇيرەنۋ ۇلگىسى ەدى.

ۇلگىنىڭ كۇشى شەكسىز، ۇلگى رۋحى ءداۋىر رۋحى. قاراپايىم قىزمەت ورنىندا تۇرىپ، وتان ءۇشىن، حالىق ءۇشىن ەسەلى ۇلەس قوسقان، تابان ەت، ماڭداي تەرىمەن ونەگەلى داستان جازعان ءابدىعالان رۋحىن سوتسياليستىك وزەكتى قۇن كوزقاراسى تاربيەسىن، پارتيا مۇشەلەرىنە پارتيا ءتارتىبى تاربيەسىن جۇرگىزۋدە، جاستاردى پارتيانى، وتاندى، سوتسياليزمدى، ەڭبەكتى سۇيۋگە باستاۋدا، «13 – بەس جىلدىق» جوسپار ىشىندە بۇكىل ەلمەن بىرگە كەدەيلىكتەن ارىلۋعا اتسالىسۋدا تاربيەلەۋدىڭ ءبىر جاندى مازمۇنى ەتىپ ۇيرەنىپ ۇگىتتەسەك. وبلىسىمىزدىڭ سان سالالى قىزمەتتەرىنىڭ العا باسۋىنا بەلگىلى تۇرتكىلىك رول اتقاراتىندىعى ءسوزسىز.

ۇلگىلەردىڭ رۋحى گۇلدەپ – شەشەك اتا بەرسىن!

جاۋاپتى رەداكتورى: سەرىك دالەلقان ۇلى

سۋرەتتەر سويلەيدى

جۇڭگو حالىق ازاتتىق ارمياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 90 جىلدىعى قارساڭىندا وبلىستىڭ ءتورت باسشىلىق القاسىنىڭ باسشىلارى «1 – تامىز» حال سۇراۋ قيمىلىن ورىستەتتى

قورعانىس مينيسترلىگى سالتاناتتى قوناعاسى وتكىزىپ، جۇڭگو حالىق ازاتتىق ارمياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 90 جىلدىعىن قۇتتىقتادى.

جۇڭگو حالىق ازاتتىق ارمياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 90 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ كونسەرتى − «پارتيا تۋى استىندا» بەيجيڭدە قويىلدى

  شي جينپيڭ اسكەري پاراتتى كوزدەن كەشىردى ءارى ماڭىزدى ءسوز سويلەدى

شينجياڭدا جۇڭگو حالىق ازاتتىق ارمياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان سيمفونيالىق كەش وتكىزىلدى

ەڭ سۇيىكتى ادامدارعا گۇل ۇسىندى

مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەس موڭعۇلكۇرەدە ۇسىنىس جوبالاردى ءبىر جاقتى ەتۋ – اقىلداسۋ ناق مايدان ءماجىلىسىن وتكىزدى

اقىسىز دەنساۋلىق تەكسەرتۋ جونىندەگى ۇيىمداستىرۋ، ۇگىت قىزمەتى جاقسى ىستەلدى

الەۋمەتتىك اۋماقتاعى پارتيا مۇشەلەرى سەرت بەرۋ قيمىلىنا قاتىناستى

ون مىڭ ادام پارتياعا كىرۋ سەرتىن قايتا بەرۋ قيمىلىن قانات جايدىردى

پارتيالى كادرلار پارتيا تۋى الدىندا سەرت بەرىپ، سەنىمدەرىن بەكەمدەدى

چاڭ ۋانچۋان شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمى مۇشە مەملەكەتتەرىنىڭ 14 – كەزەكتى قورعانىس مينيسترلەر ماجىلىسىنە قاتىناستى