− 3 - كەزەكتى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرى وزەكتى رايونعا جاڭا وراي اكەلدى (3)

□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى حي حۇڭۋي

　　جۇڭگو − ەۆروپا كەزەكشى پويەزىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، ”جىبەك جولى تەڭىز تاسىمالى“ پورت، سۋ جولى ساۋداسىنىڭ ءبىر تۇلعالانا دامۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ؛ ”جىبەك جولى ەلەكتروندى ساۋداسى“ سەلبەستىگىن الدىمەن اتقارۋ رايونىن قۇرىپ، اناعۇرلىم كوپ ەلمەن ەركىن ساۋدا كەلىسىمىنە، قارجى قوسۋدى قورعاۋ كەلىسىمىنە اقىلداسىپ قول قويۋ؛ جاساۋ كاسىبى سالاسىنداعى شەتەل قارجىسىنىڭ كىرۋىنە رۇقسات ەتۋگە قاتىستى شەكتەۋ شارالارىن جاپپاي كۇشىنەن قالدىرۋ... 3 - كەزەكتى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرى جۇڭگونىڭ ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ جوعارى ساپالى بىرگە قۇرۋدى قولدايتىن 8 ءتۇرلى ارەكەتىن ورتاعا قويىپ، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ سەلبەستىگىن تەرەڭدەتۋدىڭ جاڭا بەتالىسىن ايقىنداپ، جاڭا بولاشاعىن اشىپ، تىڭ قوزعاۋشى كۇش ۇستەدى.

　　”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ وزەكتى رايونى رەتىندە، شينجياڭ ءتىپتى دە كوپ ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىگىنىڭ جاڭا ورايىن قارسى الدى. كەزەكتە شينجياڭ ەكپىندەي العا تارتىپ، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋدا ىرىقتىلىقپەن ىسكەرلىك كورسەتىپ، ”سىرتقا شىعارۋ“، ”سىرتتان ەنگىزۋ“ ارقىلى ىشكە، سىرتقا ەسىك اشۋ ءورىسىن كۇش سالا كەڭەيتۋدە، سىرتقى ساۋدا جەدەل ارتىپ، قوس باعىتتا قارجى قوسۋ ورنىقتى دامىپ، تۇعىر قۇرىلىسى جوقتان بارلىققا كەلىپ، اشىق ەكونوميكا جاڭا ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى.

سىرتقى ساۋدادا ورنىقتىلىق بارىسىندا ساپانى جوعارىلاتتى

　　الاتاۋ ساعاسى شەكارا وتكەلى مەن قورعاس شەكارا وتكەلىنەن وتكەن جۇڭگو − ەۆروپا (ورتا ازيا) كەزەكشى پويەزدەرى تاۋ - وزەندەردى اسىپ، ەۆروپا مەن ازيانى تۇتاستىردى؛ شەكارا اتتاعان ەلەكتروندى ساۋدا كەشەندى سىناق رايونىنداعى قورعامالى باجى تاۋارلارىن سەزىنۋ ورتالىعىندا ءار ەلدىڭ تاۋارلارى كوزدىڭ جاۋىن الادى، تۇتىنۋشىلار ەسىگىنىڭ الدىنان - اق ”بۇكىل دۇنيەنىڭ تاۋارلارىن ساتىپ الا الاتىن“ بولدى... ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرعان 10 جىلدان بەرى شينجياڭ جوعارى ساپالى دامۋدى جانە جوعارى دەڭگەيدە ەسىك اشۋدى جەدەل ىلگەرىلەتۋدە ۇزدىكسىز تىڭ سەرپىلىسكە قول جەتكىزدى. كەدەن ساناعىنىڭ ساندى مالىمەتىندە كورسەتىلۋىنشە، 2013 - جىلدان 2022 - جىلعا دەيىن شينجياڭنىڭ يمپورت - ەكسپورت جالپى قۇنى 170 ميلليارد 810 ميلليون يۋاننان 246 ميلليارد 360 ميلليون يۋانعا ارتقان.

　　”سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت سيفرىنىڭ جەدەل ارتۋى شينجياڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنىڭ كۇشتى سەرپىمدىلىگىن كورسەتەدى“، - دەدى اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا ىستەرى مەڭگەرمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ مۇشەسى، ورىنباسار مەڭگەرمە باستىعى يوۋ جيالين.

　　بيىل جىل باسىنان بەرى شينجياڭنىڭ سىرتقى ساۋداسىندا ومىرشەڭدىك كۇشى ۇزدىكسىز تەبىندەۋ، ورنالاسىمى ءتىپتى دە تەڭگەرىمدى بولۋ، قۇرىلىمى ۇزدىكسىز ساپالىلانۋ، قوزعاۋشى قۋاتى ءونىمدى شوعىرلانۋ سىندى ەرەكشەلىكتەر جارىققا شىقتى. الدىڭعى 3 ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت جالپى قۇنى 252 ميلليارد 840 ميلليون يۋان بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％3. 47 ارتىپ، 2022 - تۇتاس جىلعى سىرتقى ساۋدا دەڭگەيىنەن اسىپ ءتۇسىپ، سىرتقى ساۋدا كولەمى تاريحتاعى جوعارى دەڭگەيدى جاراتتى.

　　شينجياڭنىڭ اشىق تۇعىردى دامىتۋ پايداسى دا ۇزدىكسىز جارىققا شىقتى. ساندى مالىمەتتە كورسەتىلۋىنشە، الدىڭعى 3 ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ 4 كەشەندى قورعامالى باجى اۋماعىنىڭ يمپورت - ەكسپورت جالپى قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％8. 101 ارتىپ، سول تۇستاعى شينجياڭنىڭ سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت جالپى قۇنىنىڭ ％1. 41ىن يەلەگەن.

　　يوۋ جيالين تانىستىرىپ بىلاي دەدى: شينجياڭ مەملەكەت دارەجەلى ەكونوميكالىق، تەحنيكالىق اشۋ رايونى، كەشەندى قورعامالى باجى اۋماعى، شەكارا اتتاعان ەلەكتروندى ساۋدا ىستەرى كەشەندى سىناق رايونى، شەكارالىق ەكونوميكالىق سەلبەستىك رايونى، سىرتقى ساۋدا تيبىن جاڭالاپ، دارەجەسىن ءوسىرۋ بازاسى، يمپورت ساۋداسى جاڭالىق اشۋدان ۇلگى كورسەتۋدى جەبەۋ رايونى، وڭدەۋ ساۋداسى كاسىپ سالاسى باقشاسى سىندى مەملەكەت دارەجەلى اشىق تۇعىرلاردى، وڭتۇستىك شينجياڭ مەن سولتۇستىك شينجياڭ ىقپالداساتىن، جاڭا كاسىپ كۇيى قاباتتاسقان جاڭا دامۋ ارناسىن قالىپتاستىردى.

　　يوۋ جيالين بىلاي دەدى: كەلەسى قادامدا مەملەكەت دارەجەلى اشىق تۇعىرلاردىڭ جاڭالىق اشا دامۋىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، ىشكى - سىرتقى ساۋدانى ءبىر تۇلعالاندىرۋدى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، قىزمەت وتەۋ ساۋداسىن جاڭالىق اشا دامىتۋ سىناق ءتۇيىنى، بازاردان ساتىپ الۋ ساۋداسى ءتاسىلى سىناق ءتۇيىنى، شەكارا تۇرعىندارىنىڭ بازارشىلاۋ ساۋداسى، يمپورت - ەكسپورت تاۋارلارىن سول جەردە وڭدەۋ سىناق ءتۇيىنى سياقتى قىزمەتتەردى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى جوعارى ساپالى ىلگەرىلەتىپ، ءتۇرلى اشىق تۇعىرلاردىڭ شوعىرلانۋىن، توعىسۋىن كۇش سالا جەبەپ، ارنا ەكونوميكاسىنىڭ شەكارا وتكەلى ەكونوميكاسىنا، كاسىپ سالاسى ەكونوميكاسىنا قاراي تيپ وزگەرتۋىن ىلگەرىلەتەمىز.

قوس بەتالىستا قارجى قوسۋ دامۋدى جەدەلدەتتى

　　شينجياڭ حۋاليڭ ونەركاسىپ - ساۋدا (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگى گرۋزيادا ەركىن ونەركاسىپ باقشا رايونىن، حالىقارالىق ەكونوميكالىق ەرەكشە رايون قۇرىپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى باسيس بانكەسىن تولىق قارجىمەن ساتىپ الىپ، وسى ەلدەگى شەتەل ساۋداگەرى قارجى قوسقان باستى كاسىپورىنعا اينالدى.

　　وسى سەرىكتەستىكتىڭ القا باستىعى مي ىنحۋا بىلاي دەدى: حۋاليڭ توبى تاماشا دامۋ ورايىن يگەرىپ، مەملەكەتتىڭ باتىسقا قاراي دامۋ ستراتەگياسىنا بەلسەنە توعىسىپ، زاتتىق بايلىق پەن جيناۋ - جونەلتۋ باسىمدىعىن ساۋلەلەندىرىپ، ەل ءىشى، حالىقارا سىندى ”ەكى بازاردى“ بەتكە الىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ۇردىسىندە كورىكتى شينجياڭ قۇرۋعا بەلسەندى ۇلەس قوسۋى كەرەك.

　　حۋاليڭ توبى شينجياڭ كاسىپورىندارىنىڭ ”سىرتقا شىعۋىنىڭ“ ءارى قوماقتى تابىسقا قول جەتكىزگەندىگىنىڭ ىقشام كورىنىسى.

　　سوڭعى جىلدارى شينجياڭ حالىقارالىق بازاردى ءۇرتىس اشۋدا. قازىر 7 كەزەك جۇڭگو − ازيا − ەۆروپا كورمەسىن، 7 كەزەك قازاقستان − جۇڭگو تاۋار كورمەسىن ءساتتى وتكىزىپ، جۇڭگو − قازاقستان كاسىپورىنشىلارىن ءتۇيىلىستىرۋ ءماجىلىسى سياقتى قيمىلداردى ۇدايىلاندىرا ورىستەتىپ، كاسىپورىنداردىڭ ”سىرتقا شىعۋىن“ بەلسەنە دەمەدى. بيىل اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا ىستەرى مەڭگەرمەسى شەتەل قارجى قوسقان كاسىپورىنداردىڭ دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىن اشىپ، شينجياڭ كاسىپورىندارىن 3 - كەزەكتى جۇڭگو − افريكا ەكونوميكا ساۋدا كورمەسىنە قاتىناسۋ، شياڭگاڭ قارجى قوسۋدى جالپىلاستىرۋ مەكەمەسىمەن قول ۇستاسىپ قارجى قوسۋ، تانىستىرۋ سياقتىلارعا ۇيىمداستىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ حالىقارالىق بازاردى كەڭەيتۋىنە دەم بەردى.

　　قازىرگە دەيىن شينجياڭ شەتەلدە 6 ميلليارد 600 ميلليون يۋان قارجى قوستى، بۇل 47 مەملەكەت پەن رايوندى قامتىدى، 4 شەكارا سىرتى ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىك باقشا رايونىن قۇرىپ، 500گە تارتا ورتا، شاعىن كاسىپورىندى ىرگە تەبۋگە باۋراپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى 100 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىستانۋعا باستادى.

　　بيىل الدىڭعى 3 ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ ءىس جۇزىندە پايدالانعان شەتەل قارجىسى 520 ميلليون امەريكا دوللارى بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％4. 174 ارتتى؛ فينانسقا جاتپايتىن سىرتقا تىكە قوسىلعان قارجى 195 ميلليون امەريكا دوللارى بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％7. 14 ارتتى، سىرتقا كوتەرمەگە بەرىلگەن ينجەنەريانىڭ تيجارات سوماسىن 500 ميلليون امەريكا دوللارىنا جەتكىزىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％1. 25 ارتتى.

　　يوۋ جيالين مىنالاردى ءبىلدىردى: وڭىرلىك ورىن جانە كاسىپ سالاسى باسىمدىعىن ساۋلەلەندىرىپ، شينجياڭداعى قۋاتتى كاسىپورىنداردىڭ ”سىرتقا شىعۋىن“ قولداپ، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇراتىن مەملەكەتتەرمەن نەگىزدىك قۇرىلعى، ەنەرگيا بايلىعى سياقتى سالالارداعى سەلبەستىكتى تەرەڭدەتىپ، سىرتپەن سەلبەستىك جاساسۋدىڭ جاڭا كەڭىستىگىن ۇزدىكسىز كەڭەيتەمىز.

سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ مازمۇنى بايىدى

　　”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ شىعىس جەلىنىڭ تياناقتانۋىنا، تولىسۋىنا سۇيەنىپ، تەمىر جول قۇرىلىسى اۋىر ونەركاسىپ شينجياڭ شەكتى سەرىكتەستىگى ەلىمىز جاساعان تۇڭعىش زەردەلى 6 جولدى ماقتا تەرۋ ماشيناسىن شينجياڭدا جاساۋدى جۇزەگە اسىردى ءارى بيىل ورتا ازيا بازارىنا ماقتا تەرۋ ماشيناسىن ەكسپورت ەتۋدە ءنول جاردى.

　　سەرىكتەستىكتىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى جاڭ چۇنيۋان بىلاي دەپ تانىستىردى: سوڭعى بىرنەشە جىلداعى دامۋ ارقىلى كاسىپورىن جوعارى دەڭگەيلى اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىن جاساۋ سالاسىنا قاراي ءساتتى تيپ وزگەرتىپ، زەرتتەۋ - اشۋ، جاساۋ قابىلەتىن ۇزدىكسىز زورايتۋدا، جەمىس ورمانى ماشينالارى، استىق جيناۋ ماشينالارى سياقتىلارعا بىرتىندەپ كەڭەيۋدە.

　　”ۇلكەن نوبايدان“”نازىك كارتيناعا“ دەيىن، جوعارى دەڭگەيلى جوبالاۋدان تەرەڭدەتۋگە، ناقتىلاندىرۋعا دەيىن، ءىرى نىساننان ”شاعىن ءارى كوركەمگە“، ”ۇكىمەت تۇعىر ازىرلەۋ، كاسىپورىندار ونەرىن كورسەتۋدەن“ ”كاسىپورىندى نەگىزگى تۇلعا ەتىپ، بازارلانۋ ەرەجەسىنە بويسۇنۋعا“ دەيىن... ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرعان 10 جىلدان بەرى شينجياڭ وڭىرلىك ورىن باسىمدىعىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ قۇرىلىسىنا بەلسەندىلىكپەن ات سالىسىپ، جۇڭگونىڭ باتىسقا ەسىك اشۋىنداعى الدىڭعى شەپكە اينالدى.

　　سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ ۇزدىكسىز ىشكەرىلەۋىنە ىلەسە، جۇڭگونىڭ شينجياڭى بۇكىل الەمدەگى 181 ەلمەن جانە وڭىرمەن ساۋدا بارىس - كەلىسىن جاساسىپ، ساۋدا بازارى بارعان سايىن كوپ نەگىزدەنە ءتۇستى. الدىڭعى 3 ماۋسىمدا جۇڭگونىڭ شينجياڭىنىڭ الدىڭعى 3 ۇلكەن ساۋدا سەرىگى قازاقستانمەن، قىرعىزستانمەن، تاجىكستانمەن يمپورت - ەكسپورت قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن جەكە - جەكە ％2. 71، ％5. 32، ％93 ارتتى؛ ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇراتىن ەلدەرمەن يمپورت - ەكسپورت قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％7. 49 ارتتى؛ ورتا ازياداعى 5 ەلمەن يمپورت - ەكسپورت قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن ％8. 53 ارتتى.

　　”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋدىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ شينجياڭعا اناعۇرلىم كوپ وراي جانە دامۋ مۇمكىندىكتەرىن الا كەلدى. بيىل جىل باسىنان بەرى ورتا ازيا ۇكىمەت، كاسىپورىندارىنان ۇيىمداسقان 10 نەشە ۇيىرمە - گرۋپپا شينجياڭعا ساپارلاي كەلىپ، شينجياڭنان ءار ساتى، ءار دارەجەدەگى ۇيىرمە - گرۋپپالار 120دان استام - رەت ورتا ازياعا بارىپ، ەكونوميكا - ساۋدا جەتىستىكتەرى مول بولدى. جۇڭگونىڭ شينجياڭى ماڭايىنداعى ەلدەرمەن جانە وڭىرلەرمەن 7 جەرگىلىكتى ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىك مەحانيزمىن قۇرىپ، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇراتىن ەلدەرمەن كەڭ سالالى، كوپ ساتىلى، جوعارى ساپالى سەلبەستىكتىڭ دامۋ ساتىسىن اشتى.

　　”10 جىل تەك باستاما عانا“. يوۋ جيالين بىلاي دەدى: اشىق، سيىسىمدى بولىپ، ۇلاستىرىپ، تۇتاستىرىپ، سەلبەستىكتى تەرەڭدەتىپ، قول ۇستاسا العا ىلگەرىلەگەن ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋ، ءسوز جوق، ءتىپتى دە جوعارى ساپالى، ءتىپتى دە جوعارى دەڭگەيلى دامۋدى قارسى الاتىن بولادى.

　　يوۋ جيالين مىنانى ءبىلدىردى: شينجياڭ جاڭا ورايعا ءدوپ كەلدى، ونان ارى جاڭا ىسكەرلىك كورسەتۋى ءتيىس، ازيا − ەۆروپا قۇرلىق جولى زات اينالىمى جانە ساۋدا وتكەلى كومەسكى كۇشىن ونان ارى جارىققا شىعارىپ، شينجياڭنىڭ بايلىق ارتىقشىلىعىن، وڭىرلىك ورىن باسىمدىعىن جانە كاسىپ سالاسى نەگىزىن تياناق ەتىپ، ساۋدانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، جاڭا دامۋ ارناسىنا بەلسەندى قىزمەت وتەۋ جانە توعىسۋ كەرەك.

جالعانىم