شينجياڭ فيلوسوفيا-قوعامدىق عىلىمدار تورابى
شي جينپيڭ سەربيا زۇڭتۇڭى ۆۋچيچپەن كەڭەس وتكىزدى
   ۋاقىتى:2024-05-10   |  كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى

  جەرگىلىكتى ۋاقىت 5 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى تۇستەن بۇرىن مەملەكەت ٴتوراعاسى شي جينپيڭ بەلگرادتاعى سەربيا سارايىندا سەربيا زۇڭتۇڭى ۆۋچيچپەن كەڭەس وتكىزدى.

□ سۋرەتتى شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى لي شۋەرىن تۇسىرگەن

  شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 5 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى بەلگرادتان بەرگەن حابارى (تىلشىلەر ني سى ـ ي، ليۋ حۋا). جەرگىلىكتى ۋاقىت 5 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى تۇستەن بۇرىن مەملەكەت ٴتوراعاسى شي جينپيڭ بەلگرادتاعى سەربيا سارايىندا سەربيا زۇڭتۇڭى ۆۋچيچپەن كەڭەس وتكىزدى. ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى جۇڭگو _ سەربيا جان ـ جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىن تەرەڭدەتىپ جانە دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ سەربيا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى جاريالادى.

  5 ـ ايداعى بەلگرادتا كۇن شۇلەن شۋاعىن توگىپ تۇر. سەربيا سارايى الدىندا جۇڭگو _ سەربيا ەكى ەلدىڭ مەملەكەت تۋلارى جەلمەن جەلبىرەۋدە، قۇرمەت قاراۋىلى ايبىندى دا اسقاق كورىنەدى. شي جينپيڭ مەن حانىمى پىڭ لييۋان اۆتوكولىكپەن جەتكەندە، سەربيا زۇڭتۇڭى ۆۋچيچ پەن حانىمى تامارا اۆتوكولىكتەن تۇسەتىن جەردە ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدى.

  ۆۋچيچ شي جينپيڭگە ارناپ سالتاناتتى قارسى الۋ سالتىن وتكىزدى. ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى بىرگە سالتانات مىنبەسىنە شىقتى، اسكەري وركەستر جۇڭگو مەن سەربيا ەكى ەلدىڭ مەملەكەت ٴانىن ورىندادى، 10 رەت ساليۋت اتىلدى. شي جينپيڭ ۆۋچيچتىڭ سەرىك بولۋىندا قۇرمەت قاراۋىلىن كوزدەن كەشىردى. ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى جەكە ـ جەكە قارسى جاقتاعى سەرىك بولعان قىزمەتكەرلەرمەن ٴبىر ـ بىردەن قول الىسىپ قۇرمەت ٴبىلدىردى.

  ۆۋچيچ شي جينپيڭگە سەرىك بولىپ ۇكىمەت سارايى تەكشەسىنە كەلدى. ساراي الاڭىندا 15 مىڭ سەربيا بۇقاراسى جۇڭگو _ سەربيا ەكى ەلدىڭ مەملەكەت تۋلارىن بۇلعاپ، شي جينپيڭدى ايرىقشا قىزۋ قارسى الدى. شي جينپيڭ قارسى العان قاۋىمعا قول بۇلعاپ قۇرمەت ٴبىلدىردى. الاڭدى شاتىرلاعان قول شاپالاق ٴۇنى كەرنەپ، الاقايلاعان ۇندەر كوتەرىلىپ، كوپكە دەيىن تولاستامادى.

  قارسى الۋ سالتىنان كەيىن، ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى جەكە ـ جەكە شاعىن كولەمدە كەزدەسۋ جانە كولەمدى كەڭەس وتكىزدى.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ۆۋچيچ زۇڭتۇڭنىڭ كوپ رەتكى ۇسىنىسىمەن اراعا 8 جىل سالىپ، كورىكتى سەربياعا تاعى دا ساپارلاي كەلگەندىگىمە توتەنشە قۋانىشتىمىن. ۆۋچيچ زۇڭتۇڭ ۇكىمەتتىڭ كوپتەگەن ماڭىزدى جوعارى ٴمانساپتىلارىن باستاپ اۋەجايعا بارىپ قارسى الدى، اسىرەسە، الگىندە ماعان ارناپ سالتاناتتى قارسى الۋ سالتىن وتكىزدى، مەن بۇدان ەرەكشە تەبىرەندىم، سەربيا حالقىنىڭ جۇڭگو حالقىنىڭ جاقسى دوسى ەكەندىگىن، جۇڭگوعا شىنايى دوستىق سۇيىسپەنشىلىگى بارلىعىن تەرەڭ سەزىندىم.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: جۇڭگو مەن سەربيانىڭ قۇرىشتاي بەرىك دوستىعى حالىقارالىق الماعايىپ وزگەرىستەردىڭ سىنىنان وتكەن، تەرەڭ تاريحي مايەگى، بەرىك ساياسي نەگىزى، كەڭ كولەمدى ورتاق مۇددەسى، مىعىم حالىق تىلەگى نەگىزى بار. سوڭعى جىلدارى مەن زۇڭتۇڭ مىرزامەن بىرگە ەكى ەل قارىم ـ قاتىناسىنىڭ قارىشتاپ دامۋدى جۇزەگە اسىرۋىنا بىرگە جەتەكشىلىك ەتىپ، تاريحي تابىستارعا قول جەتكىزدىك. اسىرەسە، 2016 ـ جىلى جۇڭگو مەن سەربيا جان ـ جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناس ورناتقاننان بەرى ەكى جاقتى قارىم ـ قاتىناستىڭ مازمۇنى اناعۇرلىم بايىپ، كولەمى ۇزدىكسىز كەڭەيىپ، جۇڭگونىڭ ەۆروپا ەلدەرىمەن دوستىق قارىم ـ قاتىناسىنىڭ ۇلگىسىنە اينالدى. ارەكەت سوزدەن ۇستەم تۇرادى. جۇڭگو جاق سەربيا جاقپەن بىرگە ۇزدىكسىز تۇردە قيىندىقتى بىلەك بىرىكتىرە جەڭىپ، تاعدىرلاس بولىپ، قۇرىشتاي بەرىك دوستىق رۋحىن ۇستانىپ، جۇڭگو _ سەربيا دوستىعىنا تاباندى بولىپ جانە ونى دامىتىپ، ەكى ەلدىڭ ٴتۇبىرلى جانە بولاشاق مۇددەسىن بىرگە قورعاپ، ٴارقايسىسى ٴوز ەلدەرىنىڭ دامۋىنا جانە ۇلتتىڭ گۇلدەنۋىنە تىزە قوسا ۇمتىلىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ سەربيا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسى قۇرىلىسىن قول ۇستاسا ىلگەرىلەتۋدى قالايدى.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: سەربيا جۇڭگونىڭ ورتا، شىعىس ەۆروپا وڭىرىندەگى تۇڭعىش جان ـ جاقتى ستراتەگيالىق سەرىگى. ەكى جاقتىڭ سەلبەستىگى وزدەرىنىڭ دامىپ گۇلدەنۋىنە قۋاتتى قوزعاۋشى كۇش ۇستەپ، ەكى ەل حالقىنا ناقتى يگىلىك اكەلدى. جاڭا جاعدايدا سەربيا جۇڭگومەن بىرگە تاعدىرلاس ورتاق تۇلعا قۇرعان ەۆروپاداعى تۇڭعىش ەلگە اينالىپ، جۇڭگو _ سەربيا قارىم ـ قاتىناسىنىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىن، ەرەكشە سيپاتىن جانە جوعارى دەڭگەيىن تولىق ايگىلەدى. جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ سەربيا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسى جۇڭگو _ سەربيا قۇرىشتاي بەرىك دوستىعىنىڭ جوعارىلاۋى سانالادى ٴارى ەكى جاقتىڭ ورتاق قۇن ۇستانىمى مەن نىسانا تالپىنىسىنا، ياعني دامۋعا بىرگە ۇمتىلۋىنا، سەلبەستىك جاساپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋىنە، ٴبىرىن ـ ٴبىرى تابىسقا كەنەلتۋىنە ۋاكىلدىك ەتەدى، بۇل _ جۇڭگو _ سەربيا ەكى ەلدىڭ، سونداي ـ اق دۇنيە جۇزىندەگى دەربەس، وزىنە ـ ٴوزى قوجايىن بولۋعا تاباندى بولاتىن، بەيبىتشىلىك پەن دامۋعا ۇمتىلاتىن ەلدەردىڭ ورتاق تىلەگى. ەكى جاق جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ سەربيا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ ارقىلى ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپالى بىرگە قۇرۋدى جانە جۇڭگو ـ ورتا، شىعىس ەۆروپا ەلدەرى سەلبەستىگىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، كەڭەيتىپ، ەكى ەلدىڭ وزدەرىنىڭ وسىزامانداندىرۋ ۇردىسىنە دەم بەرۋى كەرەك.

  ٴبىرىنشى، ەكى ەل قارىم ـ قاتىناسىنىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىن كورنەكتىلەندىرىپ، ەكى جاقتى قارىم ـ قاتىناستىڭ ۇلكەن بەتالىسىن يگەرۋ كەرەك. جۇڭگو جاق سەربيانىڭ دەربەس، وزىنە ـ ٴوزى قوجايىن بولۋعا تاباندى بولىپ، ٴوزىنىڭ مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىن دامۋ جولىمەن ٴجۇرۋىن قولدايدى، سەربيا جاقتىڭ مەملەكەتتىڭ يەلىك ۇقىعى مەن تەرريتوريا تۇتاستىعىن قورعاۋ جولىنداعى قۇلشىنىسىن قولدايدى. ەكى جاق ۇزدىكسىز ٴبىر ـ بىرىنە باتىل قولداۋ كورسەتىپ، ستراتەگيالىق سەلبەستىكتى تەرەڭدەتىپ، وزدەرىنىڭ ساياسي حاۋىپسىزدىگى مەن ٴتۇبىرلى مۇددەسىن ويداعىداي قورعاۋى كەرەك.

  ەكىنشى، ەكى ەل سەلبەستىگىنىڭ ناقتىلىق سيپاتىنا تاباندى بولىپ، ەكى ەل حالقىنىڭ قۇت ـ ىرىسىن كوزدەۋ كەرەك. جۇڭگو مەن سەربيانىڭ ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپالى بىرگە قۇرۋ سەلبەستىك ناتيجەسى ادامدى قۋانتادى. ەكى جاق قاتىناس جانە ەنەرگيا نەگىزدىك قۇرىلعىلارى سياقتى ٴداستۇرلى سالالارداعى سەلبەستىكتى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، ۆەنگريا _ سەربيا تەمىر جولىنىڭ سەربيا بولىگىندە تۇتاس جەلى بويىنشا پويەز قاتىناۋ نىساناسىن ٴوز ۋاعىندا جۇزەگە اسىرىپ، ەكى ەلدىڭ سەلبەستىك ٴىرى نىساندارىن بىرگە ويداعىداي جۇرگىزىپ، اناعۇرلىم كوپ ”شاعىن دا ادەمى“ حالىق تۇرمىسى نىساندارىن تۇلعالاپ، بەلسەندى ەكونوميكالىق، قوعامدىق ونىمدىلىكتەردى ۇزدىكسىز جارىققا شىعارۋى كەرەك. جۇڭگو _ سەربيا ەركىن ساۋدا كەلىسىمى بيىل 7 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى كۇشكە يە بولادى، جۇڭگو مەن سەربيانىڭ جوعارى دەڭگەيدە ٴوزارا ەسىك اشۋىنىڭ جاڭا كەزەڭگە وتەتىندىگى داۋسىز. جۇڭگو جاق سەربيانىڭ ەرەكشە، ساپالى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى يمپورتىن ۇزدىكسىز كەڭەيتەدى، الداعى 3 جىلدا سەربيانىڭ جاستارى مەن ورەندەرىنەن 300 ادامدى جۇڭگوعا كەلىپ ۇيرەنۋگە، اۋىس ـ كۇيىس جاساۋعا ۇسىنىس ەتۋدى قالايدى. سەربيا جاقتىڭ بەلگرادتان شاڭحايعا توتە ۇشاتىن اۋە جەلىسىن كوبەيتۋىن، گۋمانيتارلىق اۋىس ـ كۇيىستى جاپپاي تەرەڭدەتۋىن قارسى الادى.

  ٴۇشىنشى، ەكى ەل قارىم ـ قاتىناسىنىڭ جاسامپازدىق سيپاتىن ساۋلەلەندىرىپ، جاڭا سەلبەستىك بولاشاعىن اشىپ، جاڭالىق اشا سەلبەستىك جاساۋدى ەكى جاقتى قارىم ـ قاتىناستىڭ جاڭا ارتۋ تۇيىنىنە اينالدىرۋ كەرەك. جۇڭگو جاق الداعى 3 جىلدا سەربيالىق 50 جاس عالىمنىڭ جۇڭگوعا كەلىپ عىلمي زەرتتەۋ اۋىس ـ كۇيىس ساپارىندا بولۋىنا قولداۋ كورسەتەدى، سەربيا جاقپەن جاساندى زەردە سالاسىنداعى سەلبەستىكتى كۇشەيتىپ، بۇكىل ادامزاتتىڭ جاساندى زەردەنى ۇيلەسىمدى دامىتۋىن جانە قولدانۋىن جەبەۋدى قالايدى. زورەكەرلىك پەن وكتەمدىك ساياسيعا بىرگە قارسى تۇرىپ، توپشىلدىق ساياسي مەن توپقا ٴبولىنىپ قارسىلاسۋعا بىرگە قارسى تۇرىپ، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى ۋستاۆىنىڭ ٴتۇبىرلى ماقساتى مەن پرينسيبىن قورعاپ، ناعىز كوپ جاقتىلىقتى امالياتتا ايگىلەپ، حالىقارالىق ادىلدىكتى، تۋراشىلدىقتى جەبەۋ كەرەك.

  ۆۋچيچ ٴتوراعا شي جينپيڭدى ايرىقشا قىزۋ قارسى الاتىندىعىن ايتا كەلىپ، مىنالاردى ٴبىلدىردى: جۇڭگو _ سەربيانىڭ ەڭ شىنايى دوسى. سەربيا شاعىن ەل بولعانىمەن، جۇڭگو سەربيانىڭ يەلىك ۇقىعى مەن تەرريتوريا تۇتاستىعىنا باستان ـ اياق تولىق قۇرمەت ەتىپ، سەربيانىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنا قىمباتتى قولداۋ كورسەتىپ كەلدى. ٴتوراعا شي جينپيڭ ۇلى دۇنيە كوسەمى. ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، جۇڭگو كۇللى الەمدى جالت قاراتقان تابىستارعا قول جەتكىزىپ، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ دامۋى مەن العا باسۋىنداعى ماياكقا اينالىپ، حالىقارالىق ىستەردە كۇن سايىن ماڭىزدى باسشىلىق رول ساۋلەلەندىرۋدە. جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جۇڭگو حالقىن باقىتقا كەنەلتۋمەن بىرگە، دۇنيە ٴجۇزى حالقىن دا باقىتقا كەنەلتۋدى كوزدەيدى. سەربيا حالقىنىڭ جۇڭگوعا، اسىرەسە، ٴتوراعا شي جينپيڭگە العىس سەزىمى ەرەكشە جانە قۇرمەت ەتەدى، جۇڭگو سىندى وسىنداي ۇلى ەلمەن قۇرىشتاي بەرىك دوس بولعاندىعىن شىن جۇرەكتەن داڭق سانايدى جانە ماقتانىش ەتەدى. سەربيا جاق جۇڭگونىڭ تايۋان سياقتى وزەكتى مۇددە ماسەلەلەرىندەگى ورىندى تۇرعىسىن باتىل قولدايدى. دۇنيە جۇزىندە تەك ٴبىر عانا جۇڭگو بار، سەربيا جاق جۇڭگونى تيتتەي دە ٴارى ـ ٴسارى بولماي، بۇلجىماي ۇزدىكسىز باتىل قولدايدى.

  ۆۋچيچ مىنالاردى ٴبىلدىردى: جۇڭگونىڭ قارجى قوسۋى مەن سەلبەستىك جاساۋى سەربيانىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىن بارىنشا جەبەدى ٴارى سەربيا حالقىنىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن جوعارىلاتتى. اسىرەسە، 2016 ـ جىلدان بەرى ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ تىكەلەي كوڭىل ٴبولىپ، قولداۋىندا، حىبەي بولات ـ تەمىر شەكتى سەرىكتەستىگى سيمەدەرەۆو بولات زاۆودى وراسان زور ەكونوميكالىق، قوعامدىق اسەرگە قول جەتكىزىپ، بولات زاۆودىنىڭ تاعدىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋمەن بىرگە، جۇرتتىڭ سەنىمى مەن ٴۇمىتىن دە نىعايتتى. سەربيانىڭ بولاشاعى جۇڭگومەن تىعىز ۇشتاسقان. سەربيا جاق جۇڭگو جاقپەن ٴار سالاداعى، ٴار جىكتەگىلەردىڭ اۋىس ـ كۇيىسىن جيىلەتۋدى، نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى، جاڭا ەنەرگيا، جاڭالىق اشۋ، جاساندى زەردە، گۋمانيتارلىق ىستەر سياقتى سالالاردا سەلبەستىكتى كۇشەيتۋدى قالايدى. ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپالى بىرگە قۇرۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، ۆەنگريا _ سەربيا تەمىر جولىنىڭ سەربيا بولىگى قۇرىلىسىن ٴوز ۋاعىندا اياقتاتادى، جۇڭگونىڭ اناعۇرلىم كوپ كاسىپورىندارىنىڭ سەربياعا كەلىپ قارجى قوسىپ، سەلبەستىك جاساۋىن قارسى الادى، ەكى ەلدىڭ اناعۇرلىم كوپ تىكە اۋە جەلىلەرىن ىسكە قوسۋىن ٴۇمىت ەتەدى، سەربيا _ جۇڭگو ەركىن ساۋدا كەلىسىمىنىڭ كۇشكە يە بولۋىن وراي ەتە وتىرىپ ەكى ەلدىڭ ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىگىن ونان ارى كەڭەيتەدى. بۇگىن ٴبىز سەربيا _ جۇڭگو جان ـ جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىنىڭ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋدى، جاڭا داۋىردەگى سەربيا _ جۇڭگو تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى جاريالادىق، مۇنىڭ سەربيا _ جۇڭگو قارىم ـ قاتىناسى تاريحىنداعى جاڭا بەلەسكە اينالاتىندىعى داۋسىز. سەربيا جاق ٴتوراعا شي جينپيڭ العا قويعان الەمدىك دامۋ باستاماسىن، الەمدىك حاۋىپسىزدىك باستاماسىن، الەمدىك وركەنيەت باستاماسىن باتىل قولدايدى ٴارى وعان بەلسەنە ات سالىسادى، جۇڭگو جاقپەن كوپ جاقتى ستراتەگيالىق ىستەستىكتى جيىلەتەدى، زورەكەرلىككە، وكتەمدىككە بىرگە قارسى تۇرادى، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى ۋستاۆىنىڭ ٴتۇبىرلى ماقساتىن قورعايدى، حالىقارالىق ادىلدىكتى، تۋراشىلدىقتى جاقتايدى.

  كەڭەستەن كەيىن ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى «جۇڭگو _ سەربيا جان ـ جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىن تەرەڭدەتۋ جانە دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ سەربيا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە» بىرگە قول قويدى ٴارى ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋ، جاسىل دامۋ، سيفرلى ەكونوميكا، ەلەكتروندى ساۋدا ىستەرى، نەگىزدىك قۇرىلعىلار، ەكونوميكا ـ تەحنيكا، ينفورماتسيا، حابار ـ بايلانىس، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى، ازىق ـ تۇلىك، مەديا سياقتى سالالارداعى كوپ ٴتۇرلى ەكى جاقتى سەلبەستىك حۇجاتتارىن اۋىستىرۋعا بىرگە كۋا بولدى.

  ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى تاعى بىرگە تىلشىلەرمەن كەزدەستى.

  سول كۇنى تۇستە ۆۋچيچ پەن تامارا سەربيا سارايىندا شي جينپيڭ مەن پىڭ لييۋانعا سالتاناتتى قارسى الۋ قوناعاسىن بەردى.

  ساي چي، ۋاڭ ي قاتارلىلار جوعارىداعى قيمىلدارعا قاتىناستى.

جالعانىم

جاۋاپتى رەداكتورى: 沙衣力克·达拉力汉