ەكى ٴونىم جەلىسى جاسىل اينالىم شەڭبەرىن قالىپتاستىردى
_ باتىس سولتۇستىك وڭىردەگى ەڭ ۇلكەن ازوتتى قوسپا تىڭايتقىش وندىرەتىن كاسىپورىن جونىندە
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى جاڭ تيڭ
تۇرمىستا اس پىسىرۋعا، جىلۋمەن قامداۋعا، جىلىنۋعا، اۆتوموبيل جانار زاتىنا ىستەتىلۋدەن سىرت، تابيعي گازدىڭ تاعى قانداي ورىنداردا قولدانىلاتىنىن بىلەسىز بە؟
7 ـ ايدىڭ 31 ـ كۇنى 2024 ـ جىلعى اۆتونوميالى رايوننىڭ جوعارى ساپالى دامۋ تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ ساپارى نەگىزگى تاقىرىپتىق تىلشىلىك ۇيىرمەسى شايار اۋدانىنداعى اينالمالى ەكونوميكا ونەركاسىپ باقشا رايونىنا ورنالاسقان شينجياڭ يۇيشياڭ حۋياڭ حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگىنە بارعاندا، زاۆود اۋماعىندا بيىك مۇنارالاردىڭ قاز ـ قاتار تىزىلگەنىن، قۇبىرلاردىڭ ايقىش ـ ۇيقىش ورنالاسقانىن، شارلاۋشى جۇمىسشىلاردىڭ تۇرلىشە زاۆود ۇيلەرى اراسىندا قايشالىسىپ جۇرگەنىن كوردى... بۇل جەردە تابيعي گاز ”قۇبىلىپ“، زاۆود اۋماعىنا كىرۋ، ونان كەيىن اۋانى ايىرۋ، گازداندىرۋ، بىرىكتىرۋ قاتارلى جۇمىس تارتىبىنەن ٴوتىپ، سوڭىندا ازوتتى قوسپا تىڭايتقىش، ۋرەا، مەلامين، ازوت قىشقىل اممۋني قاتارلىلارعا وزگەرەدى...
شينجياڭ يۇيشياڭ حۋياڭ حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگى مەملەكەت دارەجەلى جاسىل زاۆود، باتىس سولتۇستىك وڭىردەگى ەڭ ۇلكەن ازوتتى قوسپا تىڭايتقىش وندىرەتىن كاسىپورىن رەتىندە، سەرىكتەستىك ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى وزىق تەحنولوگيا تەحنيكاسىن ەنگىزىپ، تابيعي گاز _ سينتەزدەلگەن اممياك _ ۋرەا _ مەلامين، تابيعي گاز _ سينتەزدەلگەن اممياك _ ازوت قىشقىلى _ ازوت قىشقىل امموني _ ازوتتى قوسپا تىڭايتقىش سىندى ەكى اينالمالى ەكونوميكالىق كاسىپ سالاسى تىزبەگىن قالىپتاستىرعان، ونىمدەردىڭ تۇتاس بارىسىندا ەنەرگيا بايلىعىنان جوعارى ٴونىمدى پايدالانۋ، جاراقسىز زاتتاردى بايلىققا اينالدىرۋ، زالالسىزداندىرىپ ٴبىر جاقتى ەتۋ جۇزەگە اسىرىلعان.
”تابيعي گاز كاسىپورىن ٴوندىرىسىنىڭ نەگىزگى شيكىزاتى، ول ٴبىر قۇبىر ارقىلى كىرىپ، شىققان كەزدە 4 ۇلكەن ونىمگە اينالادى. قازىر كاسىپورنىمىز جىلىنا 200 مىڭ توننا ۋرەا ازوت قىشقىل امموني ەرىتىندىسىن، 600 مىڭ توننا ۋرەا، 600 مىڭ توننا ازوتتى قوسپا تىڭايتقىش وندىرە الادى“، ـ دەدى شينجياڭ يۇيشياڭ حۋياڭ حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى جوۋ جيشۋاڭ تانىستىرىپ.
تابيعي گازدىڭ تىڭايتقىشقا ”وزگەرۋ“ بارىسى ٴبىرسىپىرا كۇردەلى وزگەرىستەردى باستان كەشىرەدى، سونىمەن بىرگە كومىر قىشقىل گازى، اممياك گازى سياقتى زاتتاردى تۋىنداتادى. نىسانداردىڭ تازا، تومەن كومىر قىشقىل گازدى، جاسىل اينالىمىنا قالاي كەپىلدىك ەتۋگە بولادى؟
شينجياڭ يۇيشياڭ حۋياڭ حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگى ەڭ وزىق جابدىقتاردى تاڭداپ پايدالانىپ، ٴوندىرىس تەحنولوگياسىنا جاڭالىق ەنگىزىپ، شيكىزاتتى ”تولىق كادەگە جاراتىپ“، لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعارىلۋ مولشەرىن ازايتۋمەن بىرگە، ”جاراقسىزدى اسىلعا اينالدىرىپ“ كاسىپورىننىڭ ٴوندىرىس وزىندىك قۇنىن تومەندەتتى.
”تابيعي گازدىڭ سينتەزدەلگەن اممياكقا اينالۋ بارىسىنان ەكى ٴونىم جەلىسى اشىلدى، ٴبىرى، ۋرەا _ مەلامين، ەندى ٴبىرى، ازوت قىشقىلى _ ازوت قىشقىل امموني _ قوسپا تىڭايتقىش“. ەكى ٴونىم جەلىسى ٴوزارا جوعارعى، تومەنگى بۋىن سانالادى، مىسالى، مەلامين وندىرۋدەن پايدا بولعان قالدىق گازدا اممياك گازى مەن كومىر قىشقىل گازى بولادى، اممياك گازى جيناپ الىنىپ، ازوتتى قوسپا تىڭايتقىشىنىڭ شيكىزاتى ەتىلەدى، ال كومىر قىشقىل گازى جيناپ الىنىپ ۋرەا وندىرۋگە پايدالانىلادى، ـ دەدى جوۋ جيشۋاڭ ٴتۇسىندىرىپ.
ٴبىر ٴوندىرىس جەلىسىنەن اينالمالى ”ٴوندىرىس شەڭبەرىنە“ دەيىن، بۇل كاسىپورىن ٴوندىرىس وزىندىك قۇنىن بارىنشا تىزگىندەپ، ەنەرگيا ۇنەمدەپ، لاس زاتتاردىڭ شىعارىلۋىن ازايتۋ جانە تازا ٴوندىرىس كورسەتكىشىن تۇگەلدەي ەل ىشىندەگى وزىق ورەگە جەتكىزدى.
ٴوندىرىس تەحنولوگياسى جاعىندا عانا ەمەس، كاسىپورىننىڭ جاسىل دامۋ ۇستانىمى، اۋەلى، ونىمگە دەيىن ٴسىڭىرىلدى، سەرىكتەستىك ونىمنەن جوعارى ٴونىمدى پايدالانۋعا ەرەكشە ٴمان بەردى.
”تىڭايتقىشتى ازايتىپ، ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ دەگەنىمىزدىڭ ٴبىر جولى شارۋالاردى ەگىس داقىلدارىنىڭ ٴسىمىرۋ مولشەرى جوعارى تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋعا شابىتتاندىرۋ، ٴبىزدىڭ ازوتتى قوسپا تىڭايتقىش ونىمدەرىمىزدىڭ قۇرامىندا ازوت قىشقىل تۇزى كۇيىندەگى ازوت بار، بۇل ەگىس داقىلدارىنىڭ ورتاشا ٴسىمىرىلۋ، پايدالانىلۋ مولشەرىن ٴداستۇرلى ازوتتى تىڭايتقىش ۋرەادان 20 پايىزدىڭ ۇستىندە جوعارىلاتادى. ەندى ٴبىر جولى سۋ مەن تىڭايتقىشتى ٴبىر تۇلعالاندىرۋ تەحنيكاسىن قولدانۋ“، ـ دەدى جوۋ جيشۋاڭ.
سۋ مەن تىڭايتقىشتى ٴبىر تۇلعالاندىرۋ تەحنيكاسىن اناعۇرلىم ويداعىداي جالپىلاستىرۋ ٴۇشىن، 2021 ـ جىلدان باستاپ شينجياڭ يۇيشياڭ حۋياڭ حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگى سىچۋان ولكەسىندەگى ٴبىر كاسىپورىنمەن بىرلەسىپ سۇيىق تىڭايتقىشتىڭ زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ جۇيەسىن زەرتتەپ اشتى، بۇل اۆتوماتتاندىرىلعان مەڭگەرۋ جۇيەسى مەن زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ كۇبىسى سىندى 2 بولىمنەن قۇرالعان. كەڭ كولەمدە جالپىلاستىرۋ ٴۇشىن سەرىكتەستىك ەگىمشىلىك وتباسىلارىنىڭ پايدالانۋىنا تەگىن بەردى.
شايار اۋدانى قىزىلتۋ قالاشىعىنىڭ اتىز باسىندا سۇيىق تىڭايتقىشتان پايدالانىپ زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ جۇيەسى قولدانىلعان ماقتا اتىزى جاسىل جەلەك جامىلىپ، ماقتا مايسالارى جەلمەن بىرگە تەربەلىپ، ٴوسۋى ادامدى قۋانتادى. ەگىنشى وۋياڭ دىميننىڭ ماقتا، جۇگەرى، ٴبيداي ەككەنىنە 40 نەشە جىل بولدى، بىلتىر ول ەككەن 30 مىڭ مۋ جەرگە سۇيىق تىڭايتقىشتان پايدالانىپ زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ جۇيەسىنەن 22سى ورناتىلدى.
”بۇرىن وسى ماقتا اتىزىنا ٴبىر رەت تىڭايتقىش بەرىپ سۋارۋ ٴۇشىن بىرنەشە ادام تاڭ اتقاننان كەش باتقانشا قاربالاستايتىن، قازىر بۇل وزگەردى، سۇيىق تىڭايتقىشتى كۇبىگە قۇيىپ، قول تەلەفونمەن تىكەلەي باسقارساق بولدى، 30 مىڭ مۋ جەردى باپتاپ ـ باسقارۋ ەرەكشە وڭايلاستى“، ـ دەدى وۋياڭ دىمين.
”جابدىقتى باسقارۋ قيىن ەمەس، الدىمەن سۇيىق تىڭايتقىشتى زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ كۇبىسىنە تىكەلەي قۇيامىز، ونان سوڭ قول تەلەفونمەن ۋاقىت پەن اعىن مولشەرىن بەلگىلەسەك بولدى، تىڭايتقىش تاسۋ، تىڭايتقىش قوسۋ، ارالاستىرۋ سياقتى بۋىندار قىسقارىپ، ەگۋ ونىمدىلىگى بارىنشا جوعارىلاپ، وزىندىك قۇندى ۇنەمدەدى، سونداي ـ اق جالپى بارىسىن قاداعالاپ، كەز ـ كەلگەن ۋاقىتتا باقىلاپ ـ مەڭگەرىپ وتىرۋعا بولادى، ەرەكشە قولايلى“، ـ دەدى وۋياڭ دىمين كورسەتە ٴجۇرىپ تانىستىرا.
ٴتىلشىنىڭ ۇعىسۋىنا قاراعاندا، مۇنداي زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ جۇيەسى شايار اۋدانىن نەگىز ەتكەن ٴارى توڭىرەككە دە جالپىلاسىپ، 160 جابدىق ورناتىلدى.
قازىر شايار اۋدانىنىڭ مول مۇناي، گاز بايلىعىنا سۇيەنە وتىرىپ، شينجياڭ يۇيشياڭ حۋياڭ حيميا ونەركاسىپ شەكتى سەرىكتەستىگى اينالمالى ەكونوميكا كاسىپ سالاسى تىزبەگى ۇلگىسىن قولدانىپ، كەمەلدى حيميا ونەركاسىبى جانە اۋىل شارۋاشىلىق تىڭايتقىش ونىمدەرى تىزبەگىن قالىپتاستىرىپ، ونەركاسىپتىڭ ارتقان قۇنى شايار اۋدانىنىڭ %60ىنە جۋىعىن ۇستادى. 2023 ـ جىلى كاسىپورىننىڭ ساتۋ كىرىسى 2 ميلليارد 200 ميلليون يۋان بولدى.
”قازىر ٴبىز مەملەكەتتىك ەلەكتر تورىمەن سەلبەسىپ، فوتوۆولت ارقىلى سۋتەگىن جاساۋ نىسانىن بىرلەسىپ اشىپ جاتىرمىز، 1 ـ مەرزىمدىك نىسان ىسكە قوسىلعاننان كەيىن كاسىپورنىمىزدىڭ شامامەن 100 ميلليون تەكشەمەترلىك تابيعي گاز ولقىلىعىن شەشىپ، قۇرىلعىنىڭ تولىق كوتەرىمدىلىكپەن جۇمىس جۇرگىزۋىن جۇزەگە اسىرا الامىز. الداعى 15 جىل مولشەرىندە سۇيىق تىڭايتقىش قاتتى تىڭايتقىشتىڭ ورنىن جاپپاي باسۋى مۇمكىن، ال سەرىكتەستىگىمىز بىلتىر 8000 توننا سۇيىق تىڭايتقىش ساتتى، بيىل 16 مىڭ تونناعا جەتەدى، كەلەر جىلى 30 مىڭ توننادان اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز“، ـ دەدى جوۋ جيشۋاڭ سەرىكتەستىكتىڭ بولاشاعىنا تولىق سەنىم ارتىپ.