□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ۋي يۇڭگۇي

　　10 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى قۇمىل جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپ سالاسىن اشۋ رايونىندا، شينجياڭ شياڭشىڭ جاڭا ماتەريالدار عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ مەتال قورىتۋ سەحىنداعى وت لاۋلاعان مەتال قورىتۋ پەشىنىڭ الدىندا جۇمىسشىلار قاربالاس ٴجۇر. وڭدەۋ سەحىندا رەتتى تىزىلگەن تيتان مەتال كەسەكتەرى، تيتان قورىتپا وراما ماتەريالدارىنان ٴوندىرىس جەلىسىنەن ەندى عانا شىققانداعى جالىنى تاراپ تۇر.

　　قۇمىل قالاسىندا ۆانادي ـ تيتان بايلىعى مول شوعىرلانعان، ەنگىزگەن شينجياڭ شياڭشىڭ جاڭا ماتەريالدار عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى رايونىمىزداعى تيتان مەتالىن قورىتاتىن جانە تيتان قورىتپاسىن وندىرەتىن، مانەرلەيتىن بىردەن ـ ٴبىر كاسىپورىن، كەۋەكتى تيتان جانە تيتان ماتەريالدارى ٴوندىرىس كولەمى جاعىندا بۇكىل ەل بويىنشا 2 ـ ورىندا تۇرادى.

　　”قۇمىلدىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋى شينجياڭنىڭ مەتال ماتەريالدارى كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىن ونان ارى جوعارىلاتىپ قانا قالماي، ەلىمىزدىڭ ۆانادي ـ تيتان بايلىعىنان كەشەندى پايدالانۋ كارتاسىن دا كەڭەيتتى. مەملەكەتتىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىن جوعارى قارقىندى دامىتۋ ورايىن يگەرىپ، شينجياڭدى ەلىمىزدىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى دامۋىنداعى 3 ـ ۇيەك ەتىپ تۇلعالاۋ كەرەك“، ـ دەدى جاقىندا اشىلعان 2024 ـ جىلعى جۇڭگو (قۇمىل) ۆانادي ـ تيتان تىزبەكتى ساۋدا جينالىسىندا مەملەكەتتىك ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى وداعىنىڭ باس حاتشىسى جاڭ باڭشۇي شينجياڭنىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ بولاشاعىنا كامىل سەنىممەن قاراپ.

　　ۆانادي مەن تيتان سيرەك كەزدەسەتىن مەتال، جاڭا ەنەرگيا قۋاتىن ساقتاۋ، اۆياتسيا ـ عارىش، تەڭىز ـ مۇحيت ينجەنەرياسى، مۇناي حيميا ونەركاسىبى، ەمدەۋ جابدىقتارى سياقتى سالالاردا كەڭىنەن قولدانىلادى، ۆانادي ـ تيتان بايلىعى دۇنيە جۇزىندە تاپشى بايلىق، اسىرەسە، تيتان مەتالى بايلىعىنىڭ تاپشىلىعى، ماڭىزدىلىعى سيرەك كەزدەسەتىن جەر مەتالدارىنان كەم تۇسپەيدى.

　　سىچۋان ولكەسىنىڭ پانجىحۋا قالاسىندا، حىبەي ولكەسىنىڭ چىڭدى قالاسىندا مول ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنى جانە وزىق ۆانادي ـ تيتان قورىتۋ، وڭدەۋ تەحنيكاسى بار، ولار جەكە ـ جەكە جۇڭگونىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ 1 ـ ۇيەگى، 2 ـ ۇيەگى دەپ اتالعان. ال بۇگىن ەل ىشىندەگى ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىنىڭ ماماندارى مەن كاسىپورىن ۋاكىلدەرى نازارلارىن شينجياڭعا اۋداردى _ بۇل ارادا مول ۆانادي ـ تيتان بايلىعى بار، قۇمىلدى ۋاكىل ەتىپ، قاشقار ايماعىنىڭ مارالباسى اۋدانىمەن، التاي ايماعىنىڭ شىڭگىل اۋدانىمەن جالعاسقان ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى وركەندەپ كەلەدى، شينجياڭ بۇكىل ەلدىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى كارتاسىندا 3 ـ ۇيەك بولۋعا ۇمتىلدى.

　　كەن ىزدەۋ ارەكەتى جاڭا سەرپىلىستى ىسكە اسىردى

　　بيىل 8 ـ ايدا اۆتونوميالى رايوندىق ٴتۇستى مەتال گەولوگيالىق بارلاۋ مەكەمەسى 704 ـ اترەتىنىڭ گەولوگيا قىزمەتكەرلەرى قۇمىل قالاسىنىڭ ۋييا وڭىرىندە جاڭا ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنىشىن بايقادى، كەنىشتىڭ مەجەدەگى بايلىق قورى 358 ميلليون توننا، مەجەدەگى ارالاس تيتان بايلىق قورى 21 ميلليون 500 مىڭ توننا بولىپ، كولەمدى ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنىشى دارەجەسىنە جەتكەن. وسىدان ىلگەرى قۇمىل ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنىنىڭ مەجەدەگى بايلىق قورى 2 ميلليارد تونناعا جەتىپ، بۇكىل ەل بويىنشا 3 ـ ورىندى يەلەگەن ەدى، مۇندا ساقتالعان ۆانادي ـ تيتان بايلىعىنىڭ ساپاسى ٴبىرشاما جوعارى.

　　ۋييا ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر جاڭا كەنىشىنىڭ بايقالۋى _ رايونىمىز اتقارعان جاڭا كەزەكتى كەن ىزدەۋ ستراتەگيالىق سەرپىلىس ارەكەتىندە قۇمىل ٴوڭىرىنىڭ قول جەتكىزگەن ماڭىزدى تابىستارىنىڭ ٴبىرى.

　　قۇمىل قالالىق جاراتىلىستىق بايلىق مەكەمەسى كەن ىستەرىن باسقارۋ ٴبولىمىنىڭ باستىعى جاڭ گوچيڭ تانىستىرىپ بىلاي دەدى: ۋييا ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەن رايونىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى اۋماعىندا ٴالى دە ٴبىرشاما جاقسى مينەرالدانۋ شارت ـ جاعدايى جانە كەن ىزدەۋ كومەسكى كۇشى بار، قۇمىل قالاسى جاڭا كەن ىزدەۋ نىسانىن الدەقاشان قولعا الدى، مەجەمەن جىل سوڭىندا جاڭا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋى مۇمكىن.

　　مارالباسى اۋدانى، شىڭگىل اۋدانى دا رايونىمىزدىڭ ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەن بايلىعى مول شوعىرلانعان وڭىرگە جاتادى.

　　مارالباسى اۋدان قالاشىعىنىڭ شىعىس وڭتۇستىگىندەگى ياركەن وزەنىنىڭ وڭتۇستىك جاعاسىنداعى ۋاجىلتاع ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنىنىڭ اۋماعى 50 شارشى كيلومەترگە جەتەدى، وندا ۆانادي ـ تيتان بايلىق قورى مول.

　　بيىل مارالباسى اۋدانى مەملەكەتتىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى وداعىنا كىرىپ، ۆانادي ـ تيتان بايلىعىن قازۋ، سۇرىپتاۋ، قورىتۋ، اشۋ اياق الىسىن ۇزدىكسىز جەدەلدەتتى، مۇندا كەن سۇرىپتاۋ زاۆودىنىڭ 1 ـ مەرزىمدىك نىسانى مەجەمەن بيىل سالىنىپ ٴبىتىپ، جىلىنا 800 مىڭ دا ٴبىر ميلليون توننا وڭدەلمەگەن كەن قازۋ، وڭدەۋ قۋاتىن ازىرلەيدى. شىڭگىل اۋدانىنىڭ ۆانادي ـ تيتان بايلىعىن بارلاۋ قىزمەتى دە قاۋىرت جۇرگىزىلۋ ۇستىندە. اۆتونوميالى رايوندىق جاراتىلىستىق بايلىق مەڭگەرمەسىنىڭ قاتىستى ماتەريالدارىندا كورسەتىلۋىنشە، بيىل 9 ـ ايدا جارناسى بازارعا شىعارىلعان گۋاڭدۇڭ حۇييۇن تيتان كاسىبى جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى تولىق قارجىلاندىرعان بولىمشە سەرىكتەستىك شىڭگىل اۋدانى حۇييۇن كەن كاسىبى شەكتى سەرىكتەستىگى جارنالىق بازارعا ەنۋدەگى باسەكە ساۋدا تاسىلىمەن شينجياڭ شىڭگىل اۋدانى اقۆاننا ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنىن جاپپاي بارلاۋ ۇقىعىنا يە بولدى.

　　بۇكىل ەلدىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى تىزبەگىنە كىردى

　　ۆانادي ـ تيتان ماگنيتتى تەمىر كەنىنىڭ قورىتۋ جاعىندا پەش كىرگىزۋ سورتى تومەن، بوقات تەمىردىڭ جابىسقاقتىعى جوعارى، بوقات تەمىر شىعۋى قيىن سياقتى ەرەكشەلىكتەرى بار، قورىتۋ قيىندىعى ٴبىرشاما ۇلكەن كەن ٴتۇرى. تالاي جىلدان بەرى، كاسىپ سالاسىنىڭ ٴىشى ـ سىرتىنداعىلاردىڭ شوعىرلى قامال الۋىندا ەلىمىزدىڭ ۆانادي ـ تيتان قورىتۋ تەحنيكاسى دۇنيە جۇزىندە ماڭداي الدى دەڭگەيگە جەتتى.

　　عىلىم ـ تەحنيكاداعى سەرپىلىستەر شينجياڭنىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىنا بەرىك نەگىز ازىرلەدى.

　　قۇمىل تيتان مەتال كاسىپ سالاسىن ۋاكىل ەتكەن ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ بەرىك ۇيتقىلىق ناقتى قۋاتىن تۇلعالادى، مۇندا شينجياڭ شياڭشىڭ جاڭا ماتەريالدار عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى قۇمىلعا ىرگە تەپكەن 10 جىلدان بەرى، ىلگەرىندى ـ كەيىندى 20دان استام مەملەكەت دارەجەلى پاتەنت الىپ، ”تيتان سۇرىپتالعان كەنى _ جوعارى تيتان بوقاتى _ ٴتورت حلورلى تيتان _ كەۋەكتى تيتان _ تيتان (قورىتپا) كەسەگى _ تيتان ماتەريالى“ تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىن قۇرىپ، دۇنيە جۇزىلىك ىقپالعا يە تيتان مەتالىن قورىتۋ جانە تيتان قورىتپا ماتەريالىن ٴوندىرۋ، وڭدەۋ كاسىپورنىنا اينالدى.

　　قازىر قۇمىل جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپتەردى اشۋ رايونىنا ورنالاسقان شينجياڭ حۋاتاي جاڭا ماتەريالدار عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ 30 مىڭ توننالىق تيتان جانە تيتان قورىتپاسى نىسانى جەدەل سالىنۋ ۇستىندە، سالىنىپ وندىرىسكە قوسىلعاننان كەيىن، قۇمىل بۇكىل جەر شارىنداعى ەڭ ۇلكەن، كاسىپ سالاسى تىزبەگى ەڭ تولىق تيتان جانە تيتان قورىتپاسى ٴوندىرىس بازاسىنا اينالادى.

　　باستاماشى كاسىپورىنداردىڭ جەتەكشىلىگىندە، قۇمىل ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى الدەقاشان ەلىمىزدىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى تىزبەگىنە مىقتاپ ەندى.

　　قۇمىل وڭىرىندە شينجياڭ دا ـ ان ەرەكشە سورتتى بولات شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ ۆانادي بەس توتىعىنىڭ جىلدىق ٴوندىرىس قۋاتى الدەقاشان 6000 تونناعا جەتتى. جارناسى بازارعا شىعارىلعان سەرىكتەستىك جۇڭحى حۋايۋان تايباي جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ بولىمشە سەرىكتەستىگى _ قۇمىل جۇڭحى ۆانادي ـ تيتان شەكتى سەرىكتەستىگى 2023 ـ جىلى 3 ـ ايدا قۇرىلىپ، قۇمىل ۆانادي ـ تيتان بايلىعىن اشۋ قۇرىلىسىنىڭ جالىندى كۇشىنە اينالدى.

　　2024 ـ جىلعى جۇڭگو (قۇمىل) ۆانادي ـ تيتان تىزبەكتى ساۋدا جينالىسىندا قۇمىل قالاسى شينجياڭ شينحۋا سۋ ەلەكتر قارجى قوسۋ جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىمەن، جىجياڭ شيڭچىن جاڭا ەنەرگيا عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىمەن كەلىسىمگە قول قويىپ، تولىق ۆانادي سۇيىق باتارەياسى جوعارى اكتيۆتىك ەلەكتروليز سۇيىقتىعىن جاساۋ بازاسى نىسانىن قۇردى، بۇل نىسانعا 3 ميلليارد يۋان قارجى قوسىلدى، مۇندا 1 ـ مەرزىمدىك قۇرىلىسقا ٴبىر ميلليارد يۋان قارجى قوسىلعان، وندىرىسكە قوسىلعاننان كەيىن، جىلىنا 100 مىڭ تەكشەمەتر جوعارى قۋاتقا يە تولىق ۆانادي سۇيىق باتارەيا ەلەكتروليز سۇيىقتىعىن وندىرەدى. گۋاڭدۇڭ فۋۋيدى دانەكەرلەۋ جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى قۇمىلدا 500 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ مۇناي، گاز اشۋداعى تيتان قورىتپاسى ۇلاسپالى مۇناي قۇبىرى مەن حيميا ونەركاسىبىنە پايدالانىلاتىن تيتان قورىتپا جابدىعى، ىدىسى سياقتىلاردى وندىرەدى، نىسان سالىنىپ وندىرىسكە قوسىلعاننان كەيىن، جىلدىق ٴونىم قۇنى ٴبىر ميلليارد يۋانعا جەتەدى.

　　”شينجياڭ وڭىرلىك ورىن باسىمدىعىنا، بايلىق باسىمدىعىنا جانە ساياسات باسىمدىعىنا يە، ۆانادي ـ تيتان بايلىعىن بارلاۋدىڭ، اشۋدىڭ، پايدالانۋدىڭ بولاشاعى نۇرلى“، ـ دەدى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ بولىمشە اكادەمياسىنىڭ باستىعى شياۋ ۋىنجياۋ.

　　كاسىپ سالاسىن قايتا سومداۋ جاڭا ورايىن يگەردى

　　بيىل 8 ـ ايدا اۆتونوميالى رايوندىق دامۋ جانە رەفورما كوميتەتى، مەملەكەتتىك ەلەكتر تورى شينجياڭ ەلەكتر قۋاتى سەرىكتەستىگى بىرلەسىپ حابارلاندىرۋ باسىپ تاراتىپ، 2024 ـ جىلعى بۇكىل رايوننىڭ دەربەس جاڭا تيپتەگى ەنەرگيا ساقتاۋ نىسان تىزىمدىگىن جاريالادى، نىساننىڭ جالپى كولەمىندە تولىق ۆانادي سۇيىق باتارەياسىنىڭ ەنەرگيا ساقتاۋ سالىستىرماسى %20كە، گەنەراتور سيىمدىلىعى ٴبىر ميلليون 500 مىڭ كيلوۆاتقا، ساقتاعان ەلەكتر قۋاتىنىڭ جالپى مولشەرى 6 ميلليون كيلوۆات ساعاتقا جەتەدى.

　　ەنەرگيا ساقتاۋ نىسانىنىڭ زور كولەمدە ىلگەرىلەتىلۋى ۆانادي بايلىعىن اشۋعا، پايدالانۋعا كەڭ ٴورىس سيلادى، وسىنىڭ ارقاسىندا قۇمىل قالاسى جاقىندا جوعارى قۋاتتى تولىق ۆانادي سۇيىق باتارەيا ەلەكتروليز سۇيىقتىعى نىسانىنا قول قويدى.

　　2024 ـ جىلعى جۇڭگو (قۇمىل) ۆانادي ـ تيتان تىزبەكتى ساۋدا جينالىسىندا جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، جۇڭگو نانفاڭ عىلىم ـ تەحنيكا داشۋەسىنىڭ پروفەسسورى جاۋ تيانشوۋ مىنانى ٴبىلدىردى: ەلىمىزدىڭ ۆانادي كەنى كاسىپ سالاسىنىڭ باسىمدىعىن قاباتتاستىرساق، تولىق ۆانادي سۇيىق باتارەياسى تەز ارادا وزىندىك قۇن شەكتەمەسىن تالقانداپ، كولەمدى جەل، كۇن نۇرى ەنەرگيا بازاسىنىڭ الدىڭعى تاڭداۋىنا اينالىپ، ۆانادي مەتالى كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىنا كەڭ بولاشاق اشادى.

　　”دۇنيە ٴجۇزىنىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى جۇڭگوعا ويىسۋدا، جۇڭگونىڭ ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى بايلىعى شوعىرلى دا مول وڭىرگە توپتالۋدا“. مەملەكەتتىك ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى وداعىنىڭ ۇنەمىلىك ىستەرگە جاۋاپتى ورىنباسار باس حاتشىسى جي گۋاڭلين «كاسىپ سالاسىن قايتا سومداۋ ورايىن يگەرىپ، ۆانادي ـ تيتان بايلىعىنان كەشەندى پايدالانۋدىڭ 3 ـ ۇيەگىن تۇلعالاۋ» ارناۋلى تاقىرىبىنداعى لەكسياسىندا قۇمىلدىڭ كاسىپ سالاسىن قايتا سومداۋ جاڭا ورايىن يگەرۋ، ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىنىڭ جاڭاشا وندىرگىش كۇشىنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جولىنا تالداۋ جاسادى. ول مىنانى ٴبىلدىردى: قۇمىل قالاسى ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى تەحنيكاسىنىڭ جانە ونىمدەرىنىڭ بۋىن جاڭالاۋدى تەزدەتۋ بەتالىسىن بەلسەنە يگەرىپ، كولەمدە الدا جۇرۋدەن عىلىم ـ تەحنيكادا جول باستاۋعا وتۋدەي سەكىرۋدى قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك.

　　”ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى _ قۇمىلدىڭ جاڭا ماتەريالدار كاسىپ سالاسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامى، قۇمىل كاسىپ سالاسىن دامىتۋدا اۆتونوميالى رايوننىڭ ’توعىز ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرىنىڭ‘ دامۋ جۇلگەسىمەن بەلسەنە توعىسىپ، ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ جوعارى، تومەن بۋىنىنداعى كاسىپورىندارمەن سەلبەستىكتى، اۋىس ـ كۇيىستى كۇشەيتىپ، ۆانادي ـ تيتان كاسىپ سالاسىنىڭ جاڭا تەحنيكاسى، جاڭا ٴونىمى جانە جاڭا بازارى جونىندە بەلسەنە ىزدەنىس جاساپ، كاسىپ سالاسىن جاڭالاۋ، ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارقىلى وسى زامانعى ونەركاسىپ جۇيەسىنىڭ جوعارىلاۋىن، قۋاتتانۋىن جەبەيدى“، ـ دەدى قۇمىل قالالىق پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، قالا باستىعى عۇلامجان رايىم.