انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ما ينيڭ
الدىڭعى ٴۇش ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ ونەركاسىپ ٴوندىرىس كورسەتكىشى جاقسارىپ، ونەركاسىپ ەكونوميكاسى ورنىقتى، ٴبىرشاما تەز ارتۋدى جۇزەگە اسىرىپ، كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپتىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %7.3 ارتىپ، ارتۋ قارقىنى بۇكىل ەلدىكىنەن 1.5 پايىز جوعارى بولدى. بيىل جىل باسىنان بەرى شينجياڭ نىسانانى كوزدەپ، جاعدايعا قاداعالاي قاراپ، كۇش سالۋ ٴتۇيىنىن ٴدال تاۋىپ، ارتىقشىلىقتى اسىرىپ، باسىمدىقتى ساۋلەلەندىرىپ، ساننىڭ ۇيلەسىمدى ارتۋىن ساقتاۋ العى شارتىندا ونەركاسىپ ەكونوميكاسىنىڭ ساپاسىن دا جوعارىلاتتى. ٴتورتىنشى ماۋسىمدا ۇزدىكسىز ورنىقتى بولۋ، ۇزدىكسىز جاقسارۋ ارىنىن ساقتاپ، ”ورنىقتىرعىشتىڭ“ اناعۇرلىم ورنىقتى، اناعۇرلىم بەرىك بولۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى.
ٴتۇيىندى سالالاردا جالپى تۇلعانى ورنىقتىردى
”بيىل شينجياڭنىڭ ونەركاسىبى ٴبىرشاما تەز ارتۋدى ساقتادى، ٴتۇيىندى سالالار پارمەندى تىرەك بولدى“. اۆتونوميالى رايوندىق ساناق مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ مۇشەسى، ورىنباسار مەكەمە باستىعى حاۋ جۇنچيڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: بيىل جىل باسىنان بەرى شينجياڭ بايلىق باسىمدىعىن تياناق ەتىپ، كەلەلى ونەركاسىپ نىساندارى قۇرىلىسىن جانە ماڭىزدى ٴوندىرىس فاكتورلارىن سايكەستىرۋدى، قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى مىقتى يگەرىپ، ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ دامۋ سەنىمىن جوعارىلاتىپ، ونەركاسىپ ٴوندىرىسىنىڭ ورنىقتى ارتۋىن، ساپاسىنىڭ جوعارىلاۋىن، ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋىن ىلگەرىلەتتى.
الدىڭعى ٴۇش ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ بارلىق ونەركاسىبىنىڭ ارتقان قۇنىنىڭ وڭىرلىك ٴوندىرىس جالپى ٴونىم قۇنىنداعى سالىستىرماسى %35كە جەتىپ، وڭىرلىك ٴوندىرىس جالپى ٴونىم قۇنىنىڭ 2.7 پايىز ارتۋىن جەبەدى.
ٴتۇيىندى سالالاردىڭ پارمەندى تىرەك بولۋىنىڭ ارقاسىندا، ٴۇش ٴىرى تۇردەگى كەن اشۋ كاسىبى، جاساۋ كاسىبى، ەلەكتر قۋاتى، جىلۋ كۇشى، وتىندىق گاز جانە سۋ ٴوندىرىسى، قامداۋ كاسىبىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن جەكە ـ جەكە %6.4، %6.2، %12.1 ارتتى. 40 ونەركاسىپ سالاسى ٴىرى تۇرلەرىنىڭ ىشىندە 23 سالا ارتىپ، ارتۋ كولەمى %57.5 بولدى. ٴتۇيىندى ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ ٴونىم مولشەرىندە كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپتىڭ وڭدەلمەگەن كومىر ٴونىم مولشەرى بۇكىل ەل بويىنشا 4 ـ ورىندا، ارتۋ قارقىنى بۇكىل ەل بويىنشا 1 ـ ورىندا تۇردى؛ شيكى مۇناي ٴونىم مولشەرى مەن تابيعي گاز ٴونىم مولشەرى تۇگەلدەي بۇكىل ەل بويىنشا 2 ـ ورىندا تۇردى.
شينجياڭنىڭ كاسىپ سالاسىنىڭ تيبىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋىنا ساي، شينجياڭنىڭ ونەركاسىپ ونىمدەرى بازارىنىڭ مويىندالۋ دارەجەسى بارعان سايىن جوعارىلاپ، حالىقارالىق ىقپال كۇشى مەن باسەكەلىك قۋاتى ونان ارى ارتتى.
وسى 2 كۇندە شينجياڭ جانحۇڭتۋ بولات قۇرىلىم شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 80 مىڭ توننا قۇراستىرمالى بولات قۇرىلىمدى زەردەلى ٴوندىرىس نىسانىنىڭ جاڭا زاۆود ۇيىندە دانەكەرلەۋىشتەن وت ۇشقىندارى شاشىراپ جاتتى... ٴبىر ٴىرى تيپتى بولات كوپىر جاسالۋدا. بۇل سەرىكتەستىكتىڭ جىلىنا 80 مىڭ توننا قۇراستىرمالى بولات قۇرىلىمدى زەردەلى ٴوندىرىس نىسانىنىڭ 1 ـ مەرزىمدىك نىسانى سىناق رەتىندە ٴوندىرىستى باستاعاننان كەيىن، شەتەلدىڭ ٴوندىرىس تاپسىرىسىن تاپسىرىپ الدى، تاياۋدا جاسالىپ بولىپ تاپسىرىلادى، بۇل ”شينجياڭ جاساعان“ تاعى ٴبىر ٴونىمنىڭ مەملەكەت قاقپاسىنان شىعاتىندىعىنان دەرەك بەرەدى.
قازىر ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسى، ەنەرگيا اشۋ، ونەركاسىپتى وسىزامانداندىرۋ سياقتى سالالارىنىڭ بارىنەن ”شينجياڭ جاساعان“ ونىمدەردىڭ بەينەسىن كورۋگە بولادى.
جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارى بار كۇشپەن ٴوندىرىس جۇرگىزدى
شينجياڭ لۇڭجۇي جاڭا ماتەريال شەكتى سەرىكتەستىگىندە ماشينا قارا ٴتۇستى كومىر تالشىق ماتەريالدارىن وندىرۋدە. ”ٴبىر بۋدا كومىر تالشىعى نەشە ون مىڭ جالاڭ تالشىقتان قۇرالادى، 500 ەسەلىك ميكروسكوپپەن عانا جالاڭ تالشىقتى كورۋگە بولادى، ديامەترى شاش قىلىنىڭ وننان بىرىندەي عانا“، ـ دەدى وسى سەرىكتەستىكتىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى چىن ۋىنبو.
دامۋدىڭ سەرپىندى بولۋى كاسىپورىنداردىڭ جاڭالىق اشۋداعى نەگىزگى تۇلعالىق ورنىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋدىڭ ناتيجەسى. قازىر شينجياڭ عىلىم ـ تەحنيكادا ٴوز كۇشىنە سۇيەنۋدى، ٴوزىن ـ ٴوزى الۋەتتەندىرۋدى جەدەل جۇزەگە اسىرىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردىڭ جاڭا قوزعالىس قۋاتىن بەلسەنە جەتىلدىرۋدە، دامىتۋدا.
دىلان سۋ تەحنيكاسى جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ جارعاق ماتەريالدارىن زەرتتەۋ ـ اشۋ تاجىريبەحاناسىندا عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى ٴسۇزۋ تەسىگىنىڭ ديامەترى نەبارى 0.03 ميكرومەتر عانا اسقىن سۇزگى جارعاق ونىمدەرى تاجىريبەسىن جاساۋدا، تاياۋدا جەلىدەن تۇسكەن اسقىن سۇزگى جارعاق جىپشەسى وسى ارادا جاسالدى. ٴداستۇرلى ورتاسى قۋىس تالشىقتى جارعاقپەن سالىستىرعاندا، ەڭ جاڭا زەرتتەپ جاسالعان اسقىن سۇزگى جارعاق ونىمدەرى سۋداعى كىرمە، باكتەريا سياقتى زياندى زاتتاردى بۇكىلدەي تازالاپ، يمپورت ونىمدەرىنىڭ ورنىن باسا الادى.
شينجياڭنىڭ ونەركاسىپ ەكونوميكاسى ساننىڭ ۇيلەسىمدى ارتۋىن ساقتاۋ العى شارتىندا، ساپاسى دا جوعارىلاپ، جوعارى عىلىم ـ تەحنيكاعا، جوعارى ۇستەمە قۇنعا، جاسىل ەكونوميكاعا ۋاكىلدىك ەتەتىن ونىمدەر ۇزدىكسىز جارىققا شىقتى.
حاۋ جۇنچيڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: الدىڭعى 3 ماۋسىمدا ستراتەگيالىق جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %17.5 ارتىپ، ارتۋ قارقىنى بىلتىرعى سول تۇستاعىدان 11 پايىز جوعارى بولدى. مۇنىڭ ىشىندە جاڭا بۋىن ينفورماتسيا تەحنيكاسى كاسىپ سالاسى، جوعارى دەڭگەيلى جابدىق جاساۋ كاسىبى، جاڭا ماتەريال كاسىپ سالاسى، جاڭا ەنەرگيا كاسىپ سالاسىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن جەكە ـ جەكە %29، %22.3، %25.6، %33.2 ارتتى.
سونىمەن بىرگە شينجياڭ ناقتى تۇلعالىق ەكونوميكانى ناقتىلاندىرۋعا، كۇشەيتۋگە، ساپالىلاندىرۋعا تاباندى بولىپ، جاڭا ارتۋ تۇيىندەرىن بەلسەنە جەتىلدىرىپ، جاساۋ كاسىبىنىڭ تيبىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋ اياق الىسىنىڭ تەزدەۋىن جەبەدى. الدىڭعى 3 ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ ونەركاسىپ تەحنيكاسىن جاڭالاۋعا قوسىلعان قارجى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %12.3 ارتتى، جوعارى تەحنيكالى جاساۋ كاسىبىنە قوسىلعان قارجى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %39.9 ارتتى، ارتۋ قارقىنى ونەركاسىپكە قوسىلعان قارجىنىڭ ارتۋ قارقىنىنان جوعارى بولدى. تەحنيكا جاڭالاۋعا قوسىلعان قارجىنىڭ جەدەل ارتۋى ٴداستۇرلى كاسىپ سالاسىنىڭ تيبىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋعا پارمەندى تىرەك ازىرلەدى، ونەركاسىپ ەكونوميكاسى ”جاڭالىققا“ قاراي ساپانى جوعارىلاتۋ اياق الىسىن كۇشەيتتى.
ٴداستۇرلى كاسىپ سالاسى ”شىت جاڭا“ تۇسكە ەندى، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالاسى ”اۋقىم“ قالىپتاستىردى، بولاشاقتاعى كاسىپ سالاسى ”الىسقا“ ۇمتىلدى، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردىڭ ورنالاسۋ كارتيناسى شينجياڭدا بىرتىندەپ قالىپتاستى.
كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋى ەكپىندى دە پارمەندى بولدى
بيىل 9 ـ ايدا قۇمىل جوعارى، جاڭا تەحنيكا كاسىپ سالاسىن اشۋ رايونىنىڭ وڭتۇستىك بولىگىندەگى اينالمالى ەكونوميكا كاسىپ سالاسى باقشاسىنا ورنالاسقان شينجياڭ حۋاتاي جاڭا ماتەريال عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىندە تيتان جانە تيتان قورىتپاسىنىڭ جىلىنا 30 مىڭ توننا ٴوندىرۋ تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگى نىسانىنىڭ تۇڭعىش اۋاسىز بوستىقتا ٴوزى سارىپ ەتەتىن پەشتى سىناق ەتۋ ٴساتتى بولىپ، تۇڭعىش تيتان كەسەگى پەشتەن ٴساتتى شىقتى.
كوپ جىلدىق دامۋ ارقىلى قۇمىل ”تيتان سۇرىپتالعان كەنى ـ جوعارى تيتان بوقاتى ـ ٴتورت حلورلى تيتان ـ كەۋەكتى تيتان ـ تيتان (قورىتپا) كەسەگى ـ تيتان ماتەريالى“ سىندى تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىن قۇرىپ، جىلىنا 60 مىڭ توننا جوعارى تيتان بوقاتىن، 30 مىڭ توننا كەۋەكتى تيتان، 20 مىڭ توننا تيتان ماتەريالىن ٴوندىرۋ قۋاتىنا يە بولدى. 2 ـ مەرزىمدىك نىسان سالىنىپ وندىرىسكە قوسىلعاننان كەيىن، قۇمىل بۇكىل ەلدەگى ەڭ ۇلكەن، كاسىپ سالاسى تىزبەگى ەڭ تولىق تيتان جانە تيتان قورىتپاسى جاڭا ماتەريالدارىن ٴوندىرۋ بازاسىنا رەسمي اينالادى.
بيىل شينجياڭ ”توعىز ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرىن“ تىرەك ەتكەن وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن بەلسەنە قالىپتاستىردى، كەلەلى ونەركاسىپ نىساندارى قۇرىلىسى ەكپىندى دە پارمەندى بولىپ، ونەركاسىپكە قوسىلعان قارجىنىڭ ارتۋ قارقىنى ۇزدىكسىز تەزدەدى. تۇرلىشە جارىس جولدارى، تۇرلىشە ەرەكشەلىككە يە كاسىپ سالاسى نىساندارى ”تىزبەكتەلە جەمىس بەرىپ“، كاسىپورىنداردى ”بارلىق جەردە گۇل اشۋعا“ جەتەكتەپ، ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى.
شينجياڭ ەكونوميكانىڭ ۇزدىكسىز قايتا جاندانۋىن، جاقسارۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ بەلسەندى سيگنالىن ۇزدىكسىز تاراتىپ، شارۋاشىلىق نەگىزگى تۇلعالارىنىڭ ٴوندىرىس سەنىمىن ونان ارى تاسقىنداتىپ، بازاردىڭ ومىرشەڭدىگىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى. الدىڭعى 3 ماۋسىمدا شينجياڭنىڭ ونەركاسىپكە قوسقان قارجىسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %20.3 ارتتى؛ كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپ حالىقتىق كاسىپورىندارىنىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %13.1 ارتىپ، ارتۋ قارقىنى كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپتىڭ ارتقان قۇنىنان 5.8 پايىز جوعارى بولدى؛ حالىقتىق قارجى قوسۋ سايكەس مەزگىلدەگىدەن %17.2 ارتىپ، ارتۋ قارقىنى تۇراقتى مۇلىككە قوسىلعان قارجىدان 11 پايىز جوعارى بولدى.
ٴتورتىنشى ماۋسىمدا اۆتونوميالى رايون كومىر وندىرىسىندە ٴونىمى تۇراقتى، جوعارى ٴونىمدى بولۋ، مۇناي ـ گازدىڭ قورىن ارتتىرىپ ٴونىمىن جوعارىلاتۋ، جاڭاشا ەلەكتر قۋاتى جۇيە قۇرىلىسى، كەن شارۋاشىلىعىن جوعارى ساپالى دامىتۋ سياقتىلاردى ارقاۋ ەتىپ، ٴونىمدى ٴوندىرىس قۋاتىن تولىق جارىققا شىعارىپ، ونەركاسىپتىڭ ”ورنىقتىرعىشتىق“ رولىن بەكەمدەيدى. سونىمەن بىرگە كەلەلى ونەركاسىپ نىساندارىنىڭ تەز ارادا تولىپ، ونىمدىلىك كورسەتۋىن ىلگەرىلەتىپ، جاڭا ارتۋ ٴتۇيىنىن قالىپتاستىرادى. بۇدان سىرت، ”جاڭالىققا“ كۇش سالىپ، عىلىم ـ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، تومەن كەڭىستىك ەكونوميكاسى، زەردەلى جاساۋ سياقتى جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى جەتىلدىرەدى، زورايتادى.