تاۋار ساۋدا كورمەسىنىڭ ناقتى قۇنى نە ٴۇشىن جەتكىلىكتى بولدى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ٴپاريزات ابدۇل
تارباعاتاي ايماعىنىڭ كەلىسىم نىسانى 25كە جەتىپ، كەلىسىم سوماسى 49 ميلليارد 154 ميلليون يۋان بولدى؛ بەيچيڭ تۇڭحاڭ عىلىم ـ تەحنولوگيا (ٴۇرىمجى) شەكتى سەرىكتەستىگى 3 كاسىپورىنمەن سەلبەستىك كەلىسىمىن جاساستى؛ الاتاۋ قالاسىنداعى جۇيرۇي ساۋدا شەكتى سەرىكتەستىگى رەسەي فەدەراتسياسى التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ورىنباسار مينيسترى سەرگەي مەريننىڭ سول ارادا دانەكەر بولۋىندا، جاڭا سەلبەستىك سەرىگىمەن ٴساتتى ٴتۇيىلىستى...
نەشە كۇننەن بەرى، 2025 ـ جىلعى (جۇڭگو) ازيا - ەۆروپا تاۋار ساۋدا كورمەسى ٴتۇرلى ساۋدانى جەبەۋ قيمىلىن ٴجيى وتكىزدى، كورمەگە، ماجىلىسكە قاتىناسقان ەل ٴىشى ـ سىرتىنان كەلگەن ەكونوميكا ـ ساۋدا ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى، كاسىپورىندار، ساۋداگەرلەر كەڭىنەن اۋىس ـ كۇيىس، سەلبەستىك جاساسىپ، تىڭ ساۋدا ورايىن قاراستىرىپ، جاڭا بازار اشىپ، مول تابىسقا جەتتى، كەلىسىم سوماسى ٴجيى ـ ٴجيى تىڭ دەڭگەي جاراتىپ، تاۋار ساۋدا كورمەسىنىڭ ”ناقتى قۇنىنىڭ“ جەتكىلىكتى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
كاسىپ سالاسى نىساندارى ٴتىپتى دە باسەكەلىك قۋاتقا يە بولدى
6 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنى سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ ساۋداگەر شاقىرىپ قارجى ەنگىزۋ بويىنشا تانىستىرۋ ماجىلىسىندە قول قويىلعان 16 نىسان سەلبەستىك كەلىسىمى جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى فوتوۆولت، سۋتەگى ەنەرگياسى جابدىقتارىن جاساۋ، زەردەلى اۋىل شارۋاشىلىعى، كومىردى تازا، جوعارى ٴونىمدى پايدالانۋ سياقتى كوپتەگەن سالانى قامتىدى.
”وتكەن كەزەكتەگىلەرمەن سالىستىرعاندا، وسى جولى قول قويىسقان نىسانعا قارجى قوسۋدىڭ كولەمى زور، بازار بولاشاعى جاقسى، قوزعاۋشىلىق قۋاتى كۇشتى بولىپ، سانجى وبلىسىنىڭ دامۋداعى ورىن تۇراقتاندىرۋىنا جانە كاسىپ سالاسىن ورنالاستىرۋىنا ەرەكشە ساي كەلەدى“، ـ دەدى سانجى وبلىستىق ساۋدا ىستەرى مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى ياۋ جين.
”توبەسىندە جەل ەلەكترى مەن فوتوۆولت، اياعىنىڭ استى قارا التىن، قۇشاعى جاسىل القاپ، ارقا سۇيەرى جىبەك جولى“ بولعان سانجى وبلىسىنىڭ بايلىق ارتىقشىلىعى كورنەكتى، كاسىپ سالاسى باسىمدىعى ايقىن. سوڭعى جىلدارى اۆتونوميالى رايوننىڭ ”ون ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرىن“ جانە سانجى وبلىسىنىڭ 24 كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ارقاۋ ەتكەن، مول ەنەرگيا بايلىعىنا، كەمەلدى كاسىپ سالاسى تىزبەگىنە جانە قولايلى قاتىناس تورابىنا سۇيەنگەن سانجى وبلىسى شينجياڭنىڭ وسى زامانعى كومىر ەلەكتر، كومىر حيميا ونەركاسىبىنىڭ، جاڭا ەنەرگيا، جاڭا ماتەريال كاسىپ سالاسىنىڭ وزەكتى، شوعىرلى وڭىرىنە اينالدى.
”’تىزبەكتىڭ باستاۋشى‘ كاسىپورىندارى كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ جوعارعى ـ تومەنگى بۋىنىنداعى كاسىپورىنداردى شوعىرلانۋعا باۋراپ، كاسىپ سالاسى تىزبەگىنە ساۋداگەر شاقىرۋ مەحانيزمىنە سۇيەنىپ، كاسىپ سالالارىنىڭ تىزبەككە اينالىپ، شوعىرلانىپ، تىزبەكتەلىپ توپتاسۋىن ىلگەرىلەتتىك“، ـ دەيدى ياۋ جين.
وسى كەزەكتى تاۋار ساۋدا كورمەسىندە توقسۇن اۋدانى ٴبىر جولدا 7 ٴىرى كاسىپ سالاسى نىسانىنا قول قويىستى، بۇل جاڭا ەنەرگيا، جوعارى دەڭگەيدەگى حيميا ونەركاسىبى، وسى زامانعى جاساۋ سياقتى سالالارعا سايىپ، 100 ميلليارد يۋان دارەجەسىندەگى كاسىپ سالاسى بيىگىنە تاعى دا جاڭا قوزعالىس قۋاتىن ۇستەدى.
توقسۇن اۋدانى وڭتۇستىك شينجياڭ مەن سولتۇستىك شينجياڭنىڭ قاتىناس ماڭىزدى ارناسىنا ورنالاسقان، قولايلى قاتىناس باسىمدىعىن سۇيەنىش ەتكەن، سوڭعى جىلدارى بۇل اۋدان كوپتەگەن كاسىپتىك باستاماشى كاسىپورىندى وسىندا ىرگە تەبۋگە باۋراپ، ەنەرگيا حيميا ونەركاسىبى، جاسىل قۇرىلىس ماتەريالدارى، جاڭا ەنەرگيا، وسى زامانعى زات اينالىمى، وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ەرەكشە وڭدەۋ كاسىبى سياقتى باستاماشى كاسىپ سالالارىن قالىپتاستىردى.
شينفا توبى شەكتى سەرىكتەستىگىنە قاراستى شينجياڭ كىشين حيميا ونەركاسىبى جاڭا ماتەريالدار شەكتى سەرىكتەستىگى وسى جولى بۇرىنعى جىلداردان بەرگى سوماسى ەڭ كوپ بولعان ٴبىر كەلىسىمگە قول قويىستى، ونىڭ 2 ـ مەرزىمدىك جوعارى ساپالى جاڭا ماتەريال نىسانىنا قوسىلعان قارجى سوماسى 8 ميلليارد 647 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا 60 مىڭ توننا قۇرعاق فتورلى سۋتەگىن، 30 مىڭ توننا 6 فتورلى فوسفور قىشقىل ليتي سياقتى ٴوندىرىس جەلىسىن قۇرادى.
”توقسۇن اۋدانىنىڭ بايلىق ارتىقشىلىعى، كاسىپ سالاسى نەگىزى ٴبىزدىڭ جاڭا ماتەريالدار كاسىپ سالاسىن ورنالاستىرۋداعى جوبامىزبەن توتەنشە سايكەسەدى، نىساندار ىسكە قوسىلعان سوڭ، وڭىرلىك جوعارى دارەجەلى فتور حيميا ونەركاسىبىندەگى اقتاڭداقتى تولتىرىپ، شينجياڭنىڭ جاڭا ەنەرگيا، جاڭا ماتەريال كاسىپ سالاسىن تۇلعالاۋىنا كۇش قوسادى“، ـ دەدى شينفا توبىنىڭ ۋاكىلى ۋاڭ شوۋتيڭ.
اۋىس ـ كۇيىس، سەلبەستىك ٴتىپتى دە حالىقارالاندى
وسى كەزەكتى تاۋار ساۋدا كورمەسىندە 50 مەملەكەت پەن رايوننان كەلگەن 2800دەن استام كاسىپورىن ونىمدەرىن، تەحنولوگيالارىن جانە سەلبەستىك جاساۋ تىلەگىن ارقالاپ كورمەگە، ماجىلىسكە قاتىناستى، ەفيوفيا، زامبيا، كومورو، سەنەگال سياقتى افريكا ەلدەر وداعىنا مۇشە ەلدەر تۇڭعىش رەت كورمەگە قاتىناستى، تاۋار ساۋدا كورمەسى ماجىلىسكە قاتىناسقان ەكونوميكا ـ ساۋدا ۋاكىلدەر ۇيىرمەلەرىنىڭ، كورمەگە قاتىناسقان كاسىپورىنداردىڭ، ساۋداگەرلەردىڭ حالىقارالىق ”جاڭا سەرىك“ تابۋىنداعى ماڭىزدى تۇعىرعا اينالدى.
6 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنى ”بايىنعولين وبلىسىنىڭ جىبەك جولىمەن جالعاسۋ· ەكونوميكا ـ ساۋدا، تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدى جەبەۋ“ نەگىزگى تاقىرىبىنداعى 2025 ـ جىلعى شينجياڭ بايىنعولين موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ سىرتقى ەكونوميكا ـ ساۋدا تانىستىرۋ، اۋىس ـ كۇيىس جاساسۋ قيمىلىندا كوپتەگەن ەل مەن رايوننان كەلگەن سيلى قوناقتار بايىنعولين وبلىسىنىڭ ەرەكشە كاسىپ سالاسىن ارقاۋ ەتىپ كەڭەس وتكىزدى.
بيىل كورلا المۇرتى مەن لوپنۇر ماقتا تۇقىمى وزبەكستان بازارىن اشتى. قازىرگە دەيىن كورلا المۇرتىنىڭ وزبەكستانداعى ساتىلىم مولشەرى 3 ميلليون تونناعا جەتتى؛ 1 ـ ايدان 5 ـ ايعا دەيىن لوپنۇر اۋدانى وزبەكستانعا ەكسپورت ەتكەن ماقتا تۇقىمى 170 ميلليون يۋاننان اسىپ، بىلتىرعى ۇقساس مەزگىلدەگىنىڭ 10 ەسەسىنە جەتتى. ”7 ـ ايدا ٴبىز قازاقستانعا بارىپ تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، كەلىسىمگە قول قويىسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز، كورلا المۇرتىن ٴتىپتى دە كوپ ەلگە شىعارماقشىمىز“، ـ دەدى كورلا ليشۋو ەگىمشى ديقاندار كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ جاۋاپتىسى جاۋ ليڭليڭ.
شينجياڭنىڭ ازيا - ەۆروپا التىن ارناسىن جانە باتىسقا ەسىك اشۋدىڭ الدىڭعى شەبىن تۇلعالاۋ ستراتەگيالىق ورىن بەلگىلەۋىنىڭ كۇن سايىن ايقىندالۋىنا ىلەسە، كورمەگە قاتىناسقان كاسىپورىندار مەن ساۋداگەرلەر تاۋار ساۋدا كورمەسى تۇعىرىنا سۇيەنىپ، ساۋدا كەڭەسى، قارجى قوسۋ تىلەگىن ٴبىلدىرىپ، سەلبەستىك جاساسۋ ساۋدا ورايىن قاراستىرىپ، دامۋ قوزعاۋشى قۋاتىن شوعىرلاندىردى.
6 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنى تۇستەن كەيىن ”جىبەك جولى ەنەرگيا تورابى، تارباعاتاي زەردەلى جاساۋمەن بولاشاق جاراتادى“ نەگىزگى تاقىرىبىنداعى تارباعاتاي ايماعى كاسىپ سالاسى باقشا رايونىنىڭ ساۋداگەر شاقىرۋ، تانىستىرۋ ٴماجىلىسى جانە نىسانعا قول قويىسۋ سالتى وتكىزىلدى. ماجىلىستە رەسەي - جۇڭگو دوستىق قوعامىنىڭ ورىنباسار ٴتوراعاسى سەرگەي سالونوۆ بىلاي دەدى: ”تارباعاتاي ايماعىنىڭ جاعراپيالىق ورنى جاقسى، بايلىعى مول، ساياساتى جاقسى، رەسەي - جۇڭگو ەكى ەل توتەنشە جاقسى كورشى، سەلبەستىك جاساسۋ كومەسكى كۇشى وتە زور، رەسەي كاسىپورىندارىنىڭ وسىنداي دامۋ ورايىن كورە ٴبىلىپ، جۇڭگو كاسىپورىندارىمەن سەلبەستىك ورناتىپ، بايلىقتان بىرگە يگىلىكتەنىپ، ارتىقشىلىقتارىمەن ٴبىرىن ـ ٴبىرى تولىقتاۋىن ٴۇمىت ەتەمىن“.
”تاۋار ساۋدا كورمەسى ٴبىزدى جاڭا سەلبەسۋشى سەرىكتەرمەن جالعاستىرىپ، ٴبىزدىڭ ٴتىپتى دە كوپ نەگىزدى شيكىزات بايلىعىن تابۋىمىزعا، كاسىپورىندى دامىتۋىمىزعا اناعۇرلىم كوپ تاڭداۋ ازىرلەدى، الدا ٴتىپتى دە كوپ اۋىل شارۋاشىلىق ٴدارىسىن پايدالانباعان، حيميالىق تىڭايتقىش سالماعان جاسىل ونىمدەرىمىزدى جۇڭگو بازارىنا ساتۋىمىزعا كومەكتەسەتىن بولادى“، ـ دەدى الاتاۋ قالاسى جۇيرۇي ساۋدا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى چين شياۋني.
شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسى ٴتىپتى دە باۋراۋ كۇشىنە يە بولدى
”نىساننىڭ تياناقتانۋىن جەرگىلىكتى ۇكىمەتتىڭ تاماشا شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن تۇلعالاۋىنان بولە قاراۋعا بولمايدى“. 6 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنى اشىلعان تارباعاتاي ايماعى كاسىپ سالاسى باقشا رايونىنىڭ ساۋداگەر شاقىرۋ، تانىستىرۋ ٴماجىلىسى جانە نىسانعا قول قويىسۋ سالتىندا دامۋجى جارنا تىزگىندەۋ (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگى جورالار مەكەمەسىنىڭ ٴتوراعاسى سۇن جياڭرۇڭ تانىستىرىپ بىلاي دەدى: قازىر تولى اۋداندىق حالىق ۇكىمەتىمەن جىلىنا 2 ميلليون 100 مىڭ توننا سەرپەنتيندى جالپىلىق پايدالانۋدان ۇلگى كورسەتۋ نىسانىنا قول قويىستىق، الدا اۆتوكولىكتى جەڭىلدەتۋ، اۆياتسيا تومەنگى كەڭىستىك ەكونوميكاسى سياقتى كاسىپ سالاسىن وزەكتى ماتەريالدارمەن قامدايتىن بولامىز، مەجەمەن 14 ميلليارد يۋاننان استام قارجى قوسىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ 3000نان استام ادامىن جۇمىستانۋعا باستايمىز.
بيىل جىل باسىنان بەرى، تارباعاتاي ايماعى بۇقاراعا قىزمەت وتەيتىن ”تارباعاتاي جىلدام ىستەۋ“ جانە كاسىپورىندارعا قىزمەت وتەيتىن ”تارباعاتاي ىركىلىسسىز ٴبىتىرۋ“ كاسىپورىنعا تيىمدىلىك جاساۋ، حالىققا پايدا جەتكىزۋ قىزمەت وتەۋ تۇعىرىن ورناتىپ، بازارلانعان، زاڭمەن باسقارىلاتىن، حالىقارالانعان شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن كۇش سالا تۇلعالادى. نىسانداردى تەكسەرىپ ـ بەكىتۋدى ىقشامدالعان تارتىپپەن جۇرگىزۋدەن ”قوس باسقارۋشى“ تۇتاس بارىستا بىرگە جۇرۋگە دەيىن، ساياساتتى ىسكە اسىرۋ ”دالمە ـ ٴدال بولۋدان“ فاكتور قامتاماسىزدىعىنداعى ”جىكسىز تۇتاستىرۋعا“ دەيىن تارباعاتاي ايماعى باستان ـ اياق ”تالابى بولسا، ٴسوزسىز، جاۋاپ قايتارۋ، جۇمىسى بولماسا مازالاماۋ“ سىندى قىزمەت وتەۋ ۇستانىمى ارقىلى كاسىپورىنداردىڭ ەڭ سەنىمدى ”التىن ماڭدايشالىقتى دۇكەن داياشىسى“ بولدى.
”قارجى قوسۋ شارت ـ جاعدايى تاماشا، ساياسات توتەنشە جاقسى“. تىلشىلىك ىستەۋ بارىسىندا كوپتەگەن كەلىسىمگە قول قويىسقان كاسىپورىننىڭ ايتار جاۋابى بىردەي بولدى.
وسى كەزەكتى تاۋار ساۋدا كورمەسىندە ٴۇرىمجى قالاسى ميدۇڭ رايونىنىڭ تابىسى مول بولدى، جالپى 4 نىسانعا قول قويىسىپ، جالپى سوماسى 19 ميلليارد 850 ميلليون يۋانعا جەتتى.
”ٴبىز ساۋداگەرلەرمەن ەتەنە بولۋ، ساۋداگەرلەردى الاڭسىز ەتۋ، ساۋداگەرلەردى بايىتۋ ۇستانىمىنا جالعاستى تاباندى بولىپ، شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، كاسىپورىندارعا جان ـ جاقتىلى قىزمەت وتەپ جانە ولاردى قولداپ، قول قويىسقان نىسانداردىڭ ٴساتتى تياناقتانۋىن، جىلدام قۇرىلىس جۇرگىزۋىن، ەرتەرەك وندىرىسكە قوسىلۋىن شىنايى قامتاماسىز ەتەمىز“، ـ دەدى ميدۇڭ رايونى ساۋداگەر شاقىرۋ قىزمەت وتەۋ مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى فىڭ جۇيشين.