تاۋار ساۋدا كورمەسىنەن شينجياڭ ورايىنا نازار
— 2025 ـ جىلعى (جۇڭگو) ازيا - ەۆروپا تاۋار ساۋدا كورمەسى جونىندە جالپى شولۋ (1)
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى حي حۇڭۋي
جىبەك جولى تاسقىنىنا تيانشان كۋا.
6 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى 5 كۇنگە جالعاسقان 2025 ـ جىلعى (جۇڭگو) ازيا - ەۆروپا تاۋار ساۋدا كورمەسى تابىسپەن اياقتادى. كولەمى بۇرىنعى ٴار كەزەكتەگىدەن اسىپ تۇسكەن وسى رەتكى ازيا - ەۆروپا ەكونوميكا ـ ساۋدا سالتاناتى دۇنيە جۇزىنە سەلبەستىك پەن وراي توعىسقان جاڭا كورىنىستى جاندى ايگىلەدى. شينجياڭ وزگەشە وڭىرلىك ورىن باسىمدىعى جانە جوعارى ساپالى دامۋداعى ومىرشەڭ كۇشى ارقىلى اناعۇرلىم كوپ جۇڭگولىق، شەتەلدىك ساۋداگەردى وزىنە باۋراۋدا.
تىزبەكتى شوعىرلاندىرىپ، اۋقىم قالىپتاستىردى، كاسىپ سالالارى ”جاڭالىققا“ قاراي ىلگەرىلەدى
تاۋار ساۋدا كورمەسىندەگى ”ون ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرى سارايىنا“ قادام تاستاساڭىز، ”1+10+N “ جاڭالىق اشۋ ۇلگىسى بويىنشا كورمە اۋماعىن ورنالاستىرۋدا جاڭاشا ەلەكتر قۋاتى جۇيەسى، سونداي ـ اق جاڭا ەنەرگيا، جاسىل كەن شارۋاشىلىعى مەن وڭدەۋ، وزىق جاساۋ مەن جاڭا ماتەريال سياقتى كاسىپ سالاسى شوعىرى سارايى رەتىمەن تىزىلگەنىن كورەسىز. تىزبەكتەگى نەگىزگى كاسىپورىندار مەملەكەتتىك ەنەرگيا توبى، جۇڭگو يادرو ونەركاسىبى توبى سياقتى دۇنيە جۇزىندەگى 500 ەگەي ورتالىق كاسىپورىنمەن بىرلەسىپ جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى بولۋعا ويىسۋ جانە زەردەلىلەنىپ دەڭگەيىنىڭ ٴوسۋىن ىلگەرىلەتكەن وزىق جەتىستىكتەردى شوعىرلى كورسەتتى.
شينجياڭنىڭ ”ون ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرى“ قۇرىلىسىنا قىزمەت وتەۋ وسى كەزەكتى تاۋار ساۋدا كورمەسىنىڭ ەڭ ايقىن ەرەكشەلىگى.
الدىڭعى لەكتەگى تەحنولوگيالار وسىندا جينالدى. كورمەدە تۇڭعىش رەت جاساندى زەردە، تومەن كەڭىستىك ەكونوميكاسى ارناۋلى تاقىرىپتىق كورمە اۋماعى اشىلدى، ”جاڭالىق قۇرامدى، زەردە قۇرامدى، جاسىل قۇرامدى“ ونىمدەر ٴبىر ساحنادا باسەكەلەسىپ، شينجياڭنىڭ جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى شىڭداۋداعى مىعىم اياق الىسىن ايگىلەدى.
”كاسىپورنىمىز شينجياڭمەن ’ون ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرى‘ قۇرىلىسى جاعىندا ىشكەرىلەي سەلبەستىكتى كۇشەيتۋدى ٴۇمىت ەتەدى“، ـ دەدى جىپيڭفاڭ (شىنجىن) عىلىم ـ تەحنولوگيا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرۋشىسى گو ياندۇڭ. وسى سەرىكتەستىك ەلىمىز ىشىندە الدا جۇرگەن بەينەلى زەردەلى قۇلتەمىر سەرىكتەستىگى. وسى رەتكى تاۋار ساۋدا كورمەسىندە سەرىكتەستىك اكەلگەن قولدانىلمالى زەردەلى قۇلتەمىر ”ايباۋ 2“ كەڭىستىكتە زەردەلى سەزىنۋ مەن دەربەس ۇيرەنۋ قابىلەتىنە سۇيەنىپ جۇك تاسۋ، زات جەتكىزۋ سياقتى مىندەتتەردى يكەمدى ورىنداي الادى.
تاۋار ساۋدا كورمەسى كەزىندە 2025 ـ جىلعى (جۇڭگو) ازيا - ەۆروپا تاۋار ساۋدا كورمەسى بويىنشا ساۋداگەر شاقىرىپ قارجى ەنگىزۋ، تانىستىرۋ جانە ٴتۇيىندى نىساندار كەلىسىمىنە قول قويىسۋ قيمىلى وتكىزىلدى، جالپى 169 نىسان بويىنشا كەلىسىم جاسالىپ، كەلىسىم جالپى سوماسى 213 ميلليارد 300 ميلليون يۋان بولدى، بۇل جابدىق جاساۋ، جاڭا ماتەريال، جاڭا ەنەرگيا، كومىر وڭدەۋ، مادەنيەت ـ ساياحات قوناق ٴۇي سياقتى سالالاردى قامتىدى، 2 ـ كاسىپ سالاسىنىڭ ۇستاعان سالىستىرماسى %90تەن استى.
”ٴبىز توقسۋ اۋدانىندا جاڭا ەنەرگيالى اۆتوكولىكتەردىڭ اينالمالى ەكونوميكاسى كاسىپ سالاسى باقشاسىنىڭ 2 ـ مەرزىمىنە قارجى قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز، بۇل ۇساق بولشەكتەردى زەردەلى جاساۋ، باتارەيانى قايتا جيناپ پايدالانۋدى قامتيدى“، ـ دەدى شينجياڭ جيڭچىڭ ەنەرگيا عىلىم ـ تەحنولوگيالىق دامۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ القا باستىعى شاۋ فىڭچيڭ تولىق سەنىممەن.
جيشيڭ اۆتوكولىك عىلىم ـ تەحنولوگيا (ۋىنجوۋ) شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ القا باستىعى لين يۇي 70 ميلليون يۋاندىق قوماقتى تاپسىرىسقا قول قويدى — 100 الىس ارالىقتى الكوگول سۋتەكتى اۋىر جۇك اۆتوموبيلى شينجياڭنىڭ كومىر كەندەرىنە ەنگىزىلەدى. ”كەلەسى قادامدا شينجياڭ بازارىندا تياناقتانىپ، ورتا ازيا، ورتا شىعىس بازارىنا قانات جايامىز“. لين يۇيدىڭ جوسپارى قىرۋار كاسىپورىننىڭ ستراتەگيالىق كوز اياسىنا ۋاكىلدىك ەتەدى. جاڭا ەنەرگيالى ساۋدالىق اۆتوموبيلدىڭ بۇكىل جاعدايىن قامتىعان وسى كاسىپورىن شينجياڭدى تياناق ەتىپ، زاريادتاۋ، زاريادتى اۋىستىرۋ، ەنەرگيا ساقتاۋ سياقتى ۇلاسقان قىزمەتتەردى ورنالاستىرۋدا.
اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا ىستەرى مەڭگەرمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ مۇشەسى، 1 ـ دارەجەلى شارلاۋشى جۋ حىشياڭ مىنانى ٴبىلدىردى: نىساننىڭ تياناقتانۋىن ٴتۇيىندى قۋزاستىرىپ، كاسىپورىننىڭ تالاپ ـ تىلەكتەرىن دەر كەزىندە ۇعىسىپ، دامۋدى قولداۋدى ”ٴبىرىنشى نىسانا“ ەتىپ، ەڭ ساپالى شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن شىن پەيىلمەن تۇلعالاپ، كاسىپورىنداردىڭ شينجياڭدا قارجى قوسىپ شارۋاشىلىقتى گۇلدەندىرۋىنە تاماشا شارت ـ جاعداي ازىرلەيمىز.
ەسىك اشۋ كوتەرىلدى، التىن ارنانىڭ قابىلەت دەڭگەيى جوعارىلادى
تاۋار ساۋدا كورمەسىنىڭ حالىقارالىق تاۋار سارايىنا بارساڭىز، دۇنيە ٴجۇزى كوز الدىڭىزدا تۇرادى: بۇرشاقتىڭ حوش ٴيىسى اڭقىعان برازيليا كوفەسى، يراننىڭ جۇمساق ٴتۇبىت جەيدەسى، ويناقى افريكا بارابانىنىڭ ٴۇنى.
يران كىلەم سارايىنىڭ جاۋاپتىسى فەيديانىڭ 6 ـ رەت كورمەگە قاتىناسۋى، ول: ”شينجياڭدىق تۇتىنۋشىلار قولمەن تىگىلگەن كىلەمدى ۇناتادى، وسى رەت ولشەمى تولىق 100دەن استام ٴونىمدى الا كەلدىك“، ـ دەدى.
جۋىق جىلداردان بەرى، نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىنىڭ كەمەلدەنۋى مەن ۇلاستىرۋ ـ تۇتاستىرۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى، ازيا - ەۆروپا التىن ارناسىنا ورنالاسقان شينجياڭنىڭ ستراتەگيالىق ورنى كۇن سايىن كورنەكتىلەنىپ كەلەدى.
وسى كەزەكتى تاۋار ساۋدا كورمەسىندە ٴبىر توپ جاڭا بەينە جارىققا شىقتى. ەفيوفيا، زامبيا، كومورو، سەنەگال سياقتى افريكا ەلدەرى وداعىنا مۇشە ەلدەردىڭ تۇڭعىش رەت كورمەگە قاتىناسۋى تاۋار ساۋدا كورمەسىنىڭ بۇكىل الەمدىك شارپۋ كۇشى مەن ىقپالىنىڭ جاڭا بيىككە جەتكەندىگىن كورسەتتى.
ەفيوفيانىڭ ”كوفە مەكەنى“ دەگەن اتى بار، وسى ەلدەن كورمەگە قاتىناسقان ساۋداگەر نيگيستي شارا دەگاگا ٴداستۇرلى قىش شاۋگىممەن كوفە قايناتۋ ونەرىن ۇستىندە كورسەتتى، بۇرشاقتى قۋىرعاننان باستاپ حوش ٴيىس اڭقىدى. كورمە كەزىندە ەفيوفيا، كولۋمبيا، برازيليا، زامبيا سياقتى الەمدەگى 4 ۇلكەن كوفە ٴوندىرۋ وڭىرىنەن كەلگەن ۋاكىلدەر ساراپتاۋ ماجىلىسىندە باس قوسىپ، ساپالى كوفە شيكى بۇرشاق بايلىعىن ەنگىزۋ، بازاردا ساتۋ، كاسىپ سالاسىن جەتىلدىرۋ سياقتى تۇتاس تىزبەكتى سەلبەستىكتى بىرگە اقىلداستى.
كورمەگە تۇڭعىش رەت قاتىناسقان سەنەگالدىق ساۋداگەر ديوپ ماريام اننيك ۇستىنە جەڭىل جاسىل كويلەگىن كيىپ، ٴتۇرلى ـ ٴتۇستى كريستال اشەكەي بۇيىمدارى مەن راففيا شوبىنەن توقىلعان قولونەر بۇيىمدارىن كورەرمەندەرگە قىزۋ ىنتامەن تانىستىردى. كورمە ورنىنداعى الىپ بولكا اعاشى جەمىسى، نيۋيۇي بالىعى جانە دارىلىك ٴبورىتاراق گۇلى سياقتى باتىس افريكانىڭ جەرگىلىكتى ونىمدەرى دە بىردەي كوزگە ٴتۇستى.
كومورولىق جىگىت ابدۇللا دانيال جاتىق جۇڭگو تىلىندە يلان ەفير مايىن تانىستىرىپ: ” 1 - 2 تامشى تامىزساڭىز بۇكىل ۇيدەن حوش ٴيىس اڭقيدى“، ـ دەدى. كورمەنىڭ الدىندا ادامدار قايشالىسىپ، 250 قۇمىرا ۇلگى ٴونىم 2 كۇندە ـ اق ساتىلىپ بولدى.
جوعارى ٴونىمدى ”بىرگە ٴبىر“ ٴتۇيىلىستىرۋدى جەبەۋ سەلبەستىگى تياناقتاندى، تۇركيالىق ساۋداگەر رەزگا مەن حىناندىق ساۋداگەر دۇڭ حۇڭۋي جابدىقتى يمپورت ەتۋ نىسانىنا كەلىسۋمەن بىرگە، 3 ايدىڭ ىشىندە ىرىمشىك ونىمدەرىنىڭ ٴوندىرىس جەلىسىن ۇرىمجىدە ىرگە تەپتىرۋدى جوسپارلادى.
سانسىز ساۋداگەر جينالدى، ساپالى بۇيىمدار توپتالدى، ساۋدا ورايى كوبەيدى. تاۋار ساۋدا كورمەسى بۇكىل الەمدەگى بازاردى تۇتاستىراتىن ساۋدا ـ ساتىق تەز ارناسىن قۇرىپ، سەلبەستىكتى قاراستىرۋداعى، تەڭ يگىلىكتەنۋدى جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى كوپىرگە اينالدى.
قوس اينالىمدى جانداندىردى، سەلبەستىك كەڭىستىگىن كەڭەيتتى
ساۋدا كورمەسى ساۋدا سالتاناتى عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، مادەنيەتتەر توعىسۋىنىڭ جانە حالىققا تيىمدىلىك جاساپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدىڭ سالتاناتى، ونىڭ تەرەڭ قاتپارلى قۇنى ەل ٴىشى مەن حالىقارا سىندى قوس اينالىمدى ٴونىمدى جەبەپ، ٴوڭىردىڭ گۇلدەنۋىنە تىڭ ومىرشەڭ كۇش قوسۋىندا.
وسى كەزەكتى ساۋدا كورمەسىنىڭ ماڭىزدى بۋىنى رەتىندە، ”سىرتقى ساۋداداعى تاڭداۋلى ٴونىم جۇڭحۋا ساپارى“ شينجياڭ بەكەتى قيمىلى ٴبىر ۋاقىتتا باستالدى. بۇكىل شينجياڭداعى 42 ساپالى سىرتقى ساۋدا كاسىپورنى ماقتا توقىماشىلىعى، ازىق ـ تۇلىك، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى، قۇرىلىس ماتەريالدارى سياقتى سالالارداعى 1000نان استام ٴتۇرلى سىرتقى ساۋدا ساپالى ٴونىمىن شوعىرلى تۇردە كورسەتىپ، ەل ٴىشى بازارىن كەڭەيتۋدىڭ جاڭا ارناسىن قۇردى.
كورمەدە شينجياڭداعى ٴبىر توقىماشىلىق كاسىپورنىنىڭ جاۋاپتىسى جىن سايجىن ساۋداگەرلەرگە اتلاس بەدەرلى ۇزىن تالشىقتى ماقتالى جامىلعىنى كورسەتىپ: ”ٴاربىر ٴونىم شينجياڭ مادەنيەتىن تاراتاتىن تانىسقى“، ـ دەدى.
حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتى ەسىك اشۋدىڭ پايداسىن بۇقاراعا تىكە جەتكىزدى. وسى كەزەكتى ساۋدا كورمەسى تۇڭعىش رەت تەگىن اشىلدى، ۇرىمجىدەگى 100دەن استام كاسىپورىن ”ساۋدا كورمەسىنىڭ ەرەكشە تيىمدىلىگىن“ ۇسىندى.
ٴۇرىمجى قالاسىنىڭ تۇرعىنى جاڭ چينچىڭ تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”بۇرىن ينتەرنەتتەن حالىقارالىق تاۋارلاردى ساتىپ الاتىنبىز، قازىر ٴۇيىمىزدىڭ جانىنان ٴوزىمىز ۇناتاتىن حالىقارالىق تاۋارلاردى ساتىپ الا الامىز، وتە قولايلى“.
ٴۇرىمجى كەشەندى قورعامالى باجى اۋماعى مەن شەكارادان كىرىپ قورعامالى باجى اۋماعىندا كورمەلەۋ، ساۋدالاۋ ساياساتىنىڭ باسىمدىعىنا سۇيەنىپ، ٴۇرىمجى قورعامالى باجى كورمە ساۋدا ورتالىعى ساۋدا كورمەسى تۇعىرىنان پايدالانىپ دۇنيە جۇزىندەگى ساپالى يمپورت تاۋارلارى ماركاسىنا شاقىرتۋ جولداپ، ونىڭ جۇڭگو جانە ورتا ازيا، باتىس ازيا، وڭتۇستىك ازيا بازارىن اشۋداعى الدىمەن تاڭدالاتىن قاقپاعا اينالۋىنا كۇش سالىپ، ”الەمنەن ساتىپ الۋ، الەمگە ساتىپ بەرۋ، الەمگە قىزمەت وتەۋدى“ جۇزەگە اسىردى.
تاۋار ساۋدا كورمەسى جوعارى ٴونىمدى، ناقتى حالىقارالىق ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىك تۇعىرىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالدى. ٴماجىلىس مەزگىلىندەگى 60 نەشە رەتكى ساۋدانى جەبەۋ قيمىلى تانىستىرۋدىڭ، كەڭەسۋدىڭ، توقتامعا قول قويۋدىڭ تۇتاس تىزبەگىن قامتىدى. نازاردى ”العاشقى ەكونوميكاعا“ شوعىرلاندىرىپ، جاڭا ونىمدەردى جاريالاۋ تۇعىرىن تۇڭعىش رەت قۇرىپ، AI، جاڭاشا ەلەكتر قۋاتى، بيولوگيالىق ٴدارى ـ دارمەك سياقتى سالالارداعى سارا تۋىندىلاردىڭ العاشقى تاراتىلۋىن ىلگەرىلەتتى؛ جاڭاشا ”بىرگە ٴبىر“ ٴتۇيىلىسۋ جانە ”شاعىن ٴارى كوركەم“ ەكونوميكا ـ ساۋدا قيمىلدارى سۇرانىستى دالمە ـ ٴدال سايكەستىرىپ، ٴبىر توپ جاڭا سەلبەستىك نىسانىنىڭ شوعىرلى تياناقتانۋىن جەبەدى.
شينجياڭ ورايى ۇزدىكسىز كەڭەيگەن حالىقارالىق ”دوستار شەڭبەرى“ مەن كۇن سايىن ىركىلىسسىزدەنگەن ەكونوميكا ـ ساۋدا ”كۇرە تامىرىندا“ جەدەل جارىققا شىقتى. بۇگىنگى شينجياڭ وڭىرلىك ورىن باسىمدىعىنا، بايلىق ەرەكشەلىگىنە جانە جۇڭگو (شينجياڭ) ەركىن ساۋدا سىناق رايونىنىڭ ساياساتتىق پايداسىنا سۇيەنىپ ازيا - ەۆروپا ەكونوميكا ـ ساۋدا بارىس ـ كەلىسىنىڭ وزەكتى تورابىنا جەدەل اينالۋدا. اناعۇرلىم كەڭ جانە تەرەڭدىككە يە اشىق شينجياڭ ازيا - ەۆروپا قۇرلىعىنىڭ جول ايىرىعىندا شار تاراپتى تۇتاستىراتىن سەلبەستىك كوپىرىن سالىپ، جىبەك جولىنىڭ گۇلدەنۋىنە دەم بەردى.