سۋرەتتە: 6 - ايدىڭ 13 - كۇنى قالا تۇرعىندارى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ سىرتىندا ەستەلىك سۋرەتكە تۇسۋدە.

　　□ سۋرەتتى انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى رىن جياڭ تۇسىرگەن

　　سۋرەتتە: 1964 - جىلى 3 - ايدا شينجياڭ ايەلدەر باسكەتبول كومانداسىنداعى بويجەتكەندەر شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ سىرتىندا ۇزاققا جۇگىرۋ جاتتىعۋىن جاساۋدا.

□ سۋرەتتى جاۋ چي تۇسىرگەن

انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى رىن جياڭ

　　”بۇرىن تەاترحانانىڭ الدى الاڭ ەدى، كوپتەگەن قالا تۇرعىنى وسى ارادا دەم الىپ، سەرۋەن قۇراتىن“. 6 ـ ايدىڭ 13 ـ كۇنى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى جوبالاۋ، جوسپارلاۋ ـ ساتۋ ٴبولىمىنىڭ ديرەكتورى سۋ لەي اق ـ قارا ٴتۇستى ٴبىر سۋرەتكە تەسىلە قاراپ وسىلاي دەدى. سۋرەتتە قىسقا شاشتى ايەل سپورتشىلار شيراقى قاداممەن شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ الدىنان ٴوتىپ بارادى.

　　1964 ـ جىلى 3 ـ ايدا تۇسىرىلگەن وسى سۋرەتتە سول كەزدەگى شينجياڭ ايەلدەر باسكەتبول كومانداسىنداعى بويجەتكەندەردىڭ ٴۇرىمجى قالاسىنداعى نانمىنعا ورنالاسقان شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ سىرتىندا ۇزاققا جۇگىرۋ جاتتىعۋىن جاساپ جۇرگەن كورىنىسى ەستەلىككە الىنىپتى. سۋرەتتە تەاترحانا ايبىنمەن كوككە بوي سوزىپ تۇر، ەسىك الدىنداعى سۋبۇرقاق كولشىگى، ٴمۇسىن ٴالى دە انىق كورىنەدى ەكەن.

　　سۋرەت تۇسىرىلگەننەن بەرى 61 جىل ٴوتىپتى، ال سول كەزدە شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە 7 جىل بولعان ەدى. ۋاقىت زىمىراپ ٴوتىپ، سانسىز شينجياڭدىقتىڭ ەستەلىكتەرى مەن سۇيىسپەنشىلىكتەرىنە ارقاۋ بولعان وسى تەاترحانا 70 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا شينجياڭنىڭ دامۋىنا، وزگەرىسىنە كۋا بولدى ٴارى وزىنە ٴتان كەرەمەتتەردى جازدى.

تارتىمدىلىعىمەن كوز تارتتى

قالانىڭ جەر بەلگىسى ايشىقتالا ٴتۇستى

　　اق ـ قارا ٴتۇستى سۋرەتتەر تاريحتىڭ كۋاسى. شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ نەگىزگى كىرەر اۋزىنداعى سەگىز قىرلى ورتاڭعى زالدى ارالار بولساڭىز، اينالاسىنداعى قابىرعاداعى جاعىمدى اشىق سارى تۇسكە كوگىلدىر ٴتۇستى قابىرعا ەتەگى سايكەستىرىلىپ، سول كەزدەگى ەندى عانا سالىنىپ بولعانداعىداي ٴساندى دە ساۋلەتتى كورىنىپ، قابىرعاداعى كونە سۋرەتتەر ۋاقىت ىزدەرىن شىنايى ەستەلىككە الىپ تۇرعانىن بايقايسىز.

　　شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ حيكاياسىن 1955 ـ جىلدان باستاپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى. شينجياڭ بەيبىت ازات بولعاننان كەيىن، زور كولەمدە ونەركاسىپتەندىرۋ قۇرىلىسى قاۋىرت ورىستەتىلىپ، سوۆەت وداعى ماماندارىن سەلبەستىك جاساۋعا ۇسىنىس ەتۋدەن جۇڭگونىڭ ٴوزىنىڭ ماماندانعان دارىندىلارىنا سۇيەنىپ جوبالاۋعا جانە قۇرىلىس جۇرگىزۋگە دەيىن شينجياڭ قىرۋار قۇرىلىس ينجەنەريالارىن سالىپ، ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا بەرىك نەگىز قالادى. شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىن جۇڭگولىقتار وزدەرى جوبالاپ سالدى.

　　1955 ـ جىلى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىن جوبالاۋ قىزمەتى باستالدى. سول كەزدە شينجياڭنىڭ قۇرىلىس جوبالاۋ كاسىبى باستاپقى كەزەڭدە تۇرعان ەدى، جوبالاۋشىلار قاتارىنا سان سالانىڭ ۇزدىكتەرى قابىلدانىپ، جۇڭگونىڭ ٴداستۇرلى قۇرىلىسىنىڭ جانە شينجياڭ قۇرىلىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن باسىمدىقتارى ىشكەرىلەي زەرتتەلدى، سونداي ـ اق شەتەلدىڭ ٴداستۇردى جالعاستىرۋ جانە جاڭالىق اشۋ جاعىنداعى قۇرىلىس ۇلگىلەرىنەن ۇلگى الىندى.

　　تەاترحانانىڭ قۇرىلىس چەرتوجىن جوبالاۋ كەزەڭىندە ماتەريالدىق شارت ـ جاعداي، تەحنولوگيالىق كۇش جانە سالۋ تاجىريبەسى تۇگەل توتەنشە تاپشى ەدى، تەحنولوگيالىق قيىندىعى زور، كوركەمونەرلىك ولشەمى جوعارى وسى ٴىرى ينجەنەريالىق نىساندى سالۋدىڭ قيىندىعى قات ـ قابات بولدى. جوبالاۋشىلار ارنايى بەيجيڭگە بارىپ ايگىلى ساۋلەتشىلەردەن پىكىر الىپ، استانا تەاترحاناسىن جانە سالىنىپ جاتقان تيانچياۋ تەاترحاناسىن ەكسكۋرسيالاپ، تەاترحانا دىبىس ۇلعايتقىشى، ساحنا جوباسى سياقتى جاقتارداعى قىرۋار ماتەريالداردى جينادى. قات ـ قابات قيىندىقتاردى باستان وتكەرگەن سوڭ، جوبا اقىرى دايىندالىپ بولدى ٴارى تەكسەرىپ بەكىتۋدەن ٴوتتى.

　　1957 ـ جىلى 1 ـ ايدىڭ 7 ـ كۇنى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى سالىنىپ بولدى ٴارى پايدالانۋعا بەرىلدى. تەاترحانانىڭ جەر اۋدانى 14 مىڭ شارشى مەتر، قۇرىلىس اۋدانى 9300 شارشى مەتر بولىپ، 3 قاباتتان تۇرادى. جاڭا جۇڭگونىڭ 1 ـ بەسجىلدىق جوسپارى كەزىندە ۇرىمجىدە جاڭادان 7 تەاترحانا، كينوحانا سالىندى، شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى مۇنىڭ ىشىندەگى ەڭ ۋاكىلدىك سيپاتقا يە قۇرىلىس ەكەندىگى داۋسىز، ول ”جۇڭگوداعى ەڭ كورىكتى تەاترحانا“ دەپ اتالدى.

مادەني ەسكەرتكىشتەر قايتا جانداندى

اۋەلگى بەينەسى قايتا كورسەتىلىپ، جاڭا بەينە ايگىلەندى

　　شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ ورتاڭعى زالىنداعى قابىرعادا تەاترحانانىڭ نەگىزگى كىرەر اۋزىنىڭ ەكى جاعىنداعى «راۋاپ شەرتىپ، ٴان سالۋ»، «ٴبي» سىندى كەيىپكەرلىك ٴمۇسىننىڭ سالىستىرمالى سۋرەتى ىلىنگەن. ”بۇل ٴمۇسىننىڭ تەاترحانا سالىنا باستاعان كەزدەگى مەن قالپىنا كەلتىرىلگەننەن كەيىنگى سالىستىرمالى سۋرەتى، ٴمۇسىننىڭ الپەتى، كەلبەتى جانە كيىمى جاعىندا ايىرماشىلىق بارلىعىن بايقاۋعا بولادى“، ـ دەدى سۋ لەي تانىستىرىپ.

　　كىرەر اۋىزدىڭ سول جاعىنداعى «راۋاپ شەرتىپ، ٴان سالۋ» اتتى مۇسىندە راۋاپ شەرتىپ تۇرعان ەركەكتىڭ بەت الپەتى جايدارى دا جاندى؛ وڭ جاعىنداعى «ٴبي» اتتى مۇسىندە بۇرالا بيگە باسقان ايەلدىڭ بەينەسى ادەمى دە جاندى كورىنەدى. 1955 ـ جىلى قىستا ايگىلى ٴبيشى قامبارحان امەت جاسالىپ جاتقان «ٴبي» اتتى ٴمۇسىندى كورگەن سوڭ بارىنشا القايدى، سونداي ـ اق ٴمۇسىننىڭ ٴبي ارەكەتى، قولىنىڭ فورماسى، ٴبي اياق كيىمى سياقتى جاي ـ جاپسارى جونىندە ۇسىنىستار قويىپ، مۇسىنشىلەرگە شابىت بەرىپ، وي تاستايدى.

　　وسى ەكى ٴمۇسىن شينجياڭ حالقىنىڭ ٴان مەن بيگە شەبەر ەرەكشەلىگى مەن اشىق ـ جارقىن مىنەزىن جاندى كەسكىندەپ، قۇرىلىستىڭ ٴان ـ ٴبي تەاترحاناسى رەتىندەگى فۋنكتسيالىق نەگىزگى تاقىرىبىن كورنەكتىلەندىرگەن، شينجياڭ حالقىنىڭ تۇرمىسىنىڭ شىنايى كۋاسى بولىپ، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ۇناتۋىنا بولەنىپ، شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ بەلگىلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.

　　وكىنەرلىگى، وسى ەكى كوركەمونەرلىك باعالى تۋىندى ٴبىر رەت شاعىلدى. 1981 ـ جىلى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى سول جىلدارداعى ٴمۇسىنشىلەردى شينجياڭعا قايتا كەلىپ، تۋىندىنىڭ اۋەلگى نۇسقاسىن قالپىنا كەلتىرۋگە ۇسىنىس ەتتى. 1982 ـ جىلى 10 ـ ايدا جۇرت اسىعا كۇتكەن «راۋاپ شەرتىپ، ٴان سالۋ»، «ٴبي» قايتا ومىرگە كەلدى. ”قايتا تىرىلگەن“ مۇسىندەر ٴبىر مەتردەن استام ”بيىكتەپ“ عانا قويماي، الپەتى، كەلبەتى سياقتىلاردا دا ۇقساماستىق بولدى. 20 نەشە جىل وتكەن سوڭ، شىعارماشىلىقتىڭ داۋىرلىك ارتقى كورىنىسى جانە ونەرپازدىڭ وي ٴورىسى، سۇيىسپەنشىلىگى سياقتىلاردىڭ بارلىعىندا وزگەرىس بولعان ەدى، بۇل ٴدال كوركەمونەردىڭ ”كوشىرۋگە كەلمەيتىندىگى“ ايگىلەنگەن وزگەشە تارتىمدىلىق بولىپ تابىلادى.

　　جىلدار جىلجىپ ٴوتىپ، ادامداردىڭ ەستەلىگىنە ارقاۋ بولعان شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى 70 جىلعا تاياۋ بوران ـ شاشىندى وتكەردى، ارالىقتا نەشە رەت وزگەرتىلىپ، جوندەلدى. مۇنىڭ ىشىندە 2019 ـ جىلى مەملەكەتتىك مادەني ەسكەرتكىش مەكەمەسى ورىستەتكەن جوندەۋ نىسانى ايرىقشا ماڭىزدى سانالادى. وسى رەتكى جوندەۋ ينجەنەرياسىندا الدىڭعى نەشە رەتكى جاڭالاۋدان تۋعان ستيلدىڭ ارالاسۋى، اركەلكىلىك سياقتى ماسەلەلەر نەگىز ەتىلە وتىرىپ قايتادان جوبالاندى، جاقسارتىلدى. 2021 ـ جىلى 2 ـ ايدا شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى قايتا اشىلدى، ول ادامداردىڭ قازىر كورىپ جۇرگەن بەينەسى.

　　بۇگىنگى تاڭدا شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى مەملەكەت بويىنشا ٴتۇيىندى قورعالاتىن مادەني ەسكەرتكىش ورنى، جىلجىمايتىن توڭكەرىستىك مادەني ەسكەرتكىش، جۇڭگونىڭ 20 ـ عاسىرداعى قۇرىلىس مۇراسى نىسانى، جۇڭگونىڭ 20 ـ عاسىرداعى قىزىل قۇرىلىس كلاسسيكالىق نىسانى، مەملەكەتتىك 3A دارەجەلى ساياحاتتىق كورىنىس اۋماعى (ٴتۇيىنى)، اۆتونوميالى رايوندىق زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ ساياحات بازاسى... ”كوپتەگەن ادامنىڭ كوڭىلىندە شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى قالانىڭ تاريحى، ونى ويداعىداي قورعاۋ بورىشىمىز بار“، ـ دەدى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىندا 30 جىلعا جۋىق قىزمەت ىستەگەن سۋ لەي تەبىرەنىسپەن.

مادەنيەت پەن ساياحاتتى توعىستىردى

جاڭا كەرەمەتتەر جازىلۋدا

　　6 ـ ايدىڭ 13 ـ كۇنى ”شينجياڭمەن تىلدەسكەن 8 ساعات“ نەگىزگى تاقىرىپتىق زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ ساباعى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىندا باستالدى. بۇل زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ ساباعى اۆتونوميالى رايون قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعىن داۋىرلىك ارتقى كورىنىس، ”ۋاقىت ٴوسى + مادەنيەت رۋحىن“ وزەكتى جۇلگە ەتىپ، ەلىتە ۇيرەنۋ اسەرىن قالىپتاستىرىپ، شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى، 8 ـ ارميانىڭ شينجياڭدا تۇراتىن ٴىس باسقارماسى ەسكەرتكىش سارايى، شينجياڭ حالىقارالىق ۇلكەن بازارى سياقتى بەلگى سيپاتتى جەر بەلگىلەرىن تۇتاستىردى. مۇنىڭ ىشىندە ”جىبەك جولى مەرۋەرتى . تيانشاندا ارمانعا قانات قاعۋ“ اتتى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ ساباعى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ 1955 ـ جىلى جوبالانۋدان 2021 ـ جىلى جوندەلگەنگە دەيىنگى بارىسىن ەسكە الىپ، ونىڭ تاريحي قۇنىنا ٴۇڭىلىپ، وندا كوپ ولشەمدى قۇرىلىس ستيلىنىڭ كەمەلدى توعىسقاندىعىن اشىپ كورسەتتى، سونداي ـ اق ەكى ۇرپاق قۇرىلىسشىلاردىڭ شەبەرلىك حيكاياسىن باياندادى.

　　”بۇگىنگى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ اناعۇرلىم كوپ يقۋاتى بار. ول شينجياڭنىڭ كولەمدى ادەبيەت ـ كوركەمونەر كونسەرتتەرىنە جانە مادەنيەت قيمىل الاڭدارىنا قىزمەت وتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن ارقالاپ عانا قويماي، مادەنيەت كاسىپ سالاسىمەن دە شۇعىلدانىپ، مادەنيەت پەن ساياحاتتىڭ توعىسا دامۋىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ نىسانىن جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، مادەنيەت ـ ساياحات كاسىپ سالاسىنىڭ توعىسا دامۋىنىڭ كەشەندى تۇعىرىن سومدادى“، ـ دەدى شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى، مەڭگەرۋشىسى تيان كاڭ.

　　سالىنىپ ىسكە قوسىلعاننان 20 ـ عاسىردىڭ 80 ـ جىلدارىنىڭ باسىنا دەيىن شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى شينجياڭنىڭ كەلەلى ساياسي قيمىلدارى وتكىزىلەتىن جەر بولىپ، تالاي رەتكى پارتيا قۇرىلتايى، حالىق قۇرىلتايى، ساياسي كەڭەس ٴماجىلىسى سياقتى ماڭىزدى ماجىلىستەردىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينالدى، سونىمەن بىرگە كوپتەگەن ماڭىزدى كونسەرت قيمىلدارىن وتكىزۋدى مىندەتىنە الىپ، شينجياڭنىڭ ادەبيەت ـ كوركەمونەر ىستەرىن گۇلدەندىرۋگە، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ رۋحاني مادەنيەت تۇرمىسىن بايىتۋعا ماڭىزدى ۇلەس قوستى.

　　تاياۋ جىلداردان بەرى، شينجياڭ حالىق تەاترحاناسىنىڭ ٴۇرىمجى قالا تۇرعىندارى مەن ساياحاتشىلارعا سيلايتىن توسىن قۋانىشتارى بارعان سايىن كوبەيە ٴتۇستى. تەاترحانانى ارالاساڭىز، جىلداردان قالعان اسەمدىكتى سەزىنۋمەن بىرگە، ەڭ جاڭا فيلمدەردى دە كورە الاسىز؛ گۇلاندام ماروجني كينو بەيزاتتىق مۇرا شەبەرحاناسىنان بەيزاتتىق مۇرا ٴدامدى تاعامى — ەجەلگى ماروجنيدەن ٴدام تاتۋمەن بىرگە، شينجياڭ كىتاپحاناسى . حالىق تەاترحاناسى بولىمشەسىندە تىپ ـ تىنىش وتىرىپ كىتاپ وقي الاسىز؛ تەاترحانادا تۇراقتى قويىلاتىن «كومەديالىق سيقىر ويىنى» سياقتى كونسەرتتەر دە وزگەشە كوركەمونەرلىك ٴلاززات پەن تۇرمىس قىزىعىن سيلايدى.

　　بيىل 3 ـ ايدا شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى شىت جاڭا مادەنيەت جارقىن ٴتۇيىنى — نانمىن تەاتر ۇيىرمەسىنىڭ شىمىلدىعىن اشتى. شينجياڭداعى تۇڭعىش ”شاعىن تەاترحانادا ونەر كورسەتۋ + حالىقارالىق جوعارى تۇنىقتىقتاعى كلاسسيكالىق تەاتر كورمەلىك قويىلىمىن“ قوس ارنالى باعىت ەتكەن مادەنيەت كەڭىستىگى رەتىندە، نانمىن تەاتر ۇيىرمەسى كورەرمەندەرگە تەاتر، كومەديا، تاياۋ كورىنىستى سيقىرلىق ويىنى جانە شەشەندىك ونەرى سياقتىلاردى قامتىعان ەلىتە سەزىنۋ فورماسىنداعى كونسەرت قويۋعا كۇش سالىپ، جۇرتتىڭ نازارىن اۋداردى. قازىر نانمىن تەاتر ۇيىرمەسى قويىپ جاتقان ەلىتە سەزىنۋ فورماسىنداعى «سۇڭ ميليڭنىڭ سىرعاسى جوعالدى» اتتى تەاتر ٴار رەت قويىلعان سايىن كورەرمەن لىق تولدى.

　　مۇنان سىرت، شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى الەۋمەتتىك يگىلىك قيمىلدارىن دا بەلسەنە ورىستەتىپ، جالپى حالىقتىڭ مادەنيەتتىڭ دامۋ جەتىستىكتەرىنەن بىرگە يگىلىكتەنۋىن ىلگەرىلەتتى. ”بىلتىردان باستاپ تەاترحانا ’نانمىن بۇقارالىق ساحناسىن‘ اشتى، ٴار جىلى 5 ـ ايدان 11 ـ ايعا دەيىن ٴار جۇما كۇنى كەشتە ۇدايىلانعان كونسەرت قويىپ، الەۋمەتتىك اۋماق ادەبيەت ـ كوركەمونەر اترەتتەرىن، مەكتەپ، كۋرجەك توپتارىن، حالىقتىق كوركەمونەر ۇيىرمەلەرىن ات سالىسۋعا شابىتتاندىرىپ، ’شارت قويىلماعان‘ مادەنيەت سالتاناتىن ۇسىندى“، ـ دەدى تيان كاڭ.

　　”ٴبىز مادەنيەت ـ ساياحات كاسىپ سالاسى شوعىرى قۇرىلىسىنا سۇيەنىپ، مادەنيەت پەن ساياحاتتىڭ توعىسا دامۋىنىڭ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ نىسانىن زور كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، نازاردى ’شاعىن دا تارتىمدى‘ ساپالى تەاترعا شوعىرلاندىرىپ، جاس كورەرمەندەر قاۋىمىنىڭ ەستەتيكالىق اۋەسىن دالمە ـ ٴدال تۇراقتاندىرىپ، جاڭادان گۇلدەنگەن تەاتر فورماسىن زور كۇشپەن ەنگىزەمىز؛ نانمىن تەاتر ۇيىرمەسى ارقىلى ٴبىر توپ تاڭداۋلى رەجيسسەر، اكتەر سياقتى جاسامپاز دارىندىلاردىڭ باسىن ٴبىر اراعا قوسىپ، جەرگىلىكتى ەرەكشەلىككە جانە بازار باسەكەلىك قۋاتىنا يە ٴتول تەاترلاردى دايىنداۋعا كۇش سالامىز؛ ’ونەر + ساياحات + زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ‘ ارقىلى ەرەكشە ساياحات IPىن ۇزدىكسىز تۇلعالايمىز“، ـ دەدى تيان كاڭ.

　　ۋاقىت زىمىراپ، جىلدار جىلجۋدا، شينجياڭ حالىق تەاترحاناسى سىندى وسى ”جۇڭگوداعى ەڭ كوركەم تەاترحانا“ 70 جىلعا تاياۋ ۋاقىتتى وتكەرىپ، اناعۇرلىم جالىندى بەينەمەن جاڭا كەرەمەتتەردى ۇزدىكسىز جازىپ، قالانىڭ ەسەيۋى مەن تاريح ساتتەرىن ەستەلىككە الۋدا.

جالعانىم