شينجياڭدى گۇلدەندىرىپ حالىقتى بايىتتى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ٴپاريزات ابدۇل
7 ـ ايدىڭ تاڭ سارىسىندە زاڭعار كۇنلۇن تاۋىنىڭ ەتەگىنەن جاسىل القاپپەن قورشالعان تاكلاماكان شولىنە دەيىن، تاۋى جاسىل، سۋى تۇنىق التاي تاۋىنان كەرقۇلان جۇيتكىگەن جوڭعار ويپاتىنا دەيىن بار الاپ تاڭ شاپاعىنا شومدى.
تيانشان ۇلاندارى 2022 ـ جىلى 7 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ شينجياڭدى كوزدەن كەشىرىپ، پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىنىڭ جالپى جاعدايى تۇرعىسىنان شينجياڭ ٴۇشىن جوبا جاساپ، بەتالىس كورسەتىپ، باياندى تىنىشتىققا ساياتىن ٴتۇبىرلى سيپاتتى، نەگىزدىك سيپاتتى، ۇزاق بولاشاقتىق سيپاتتى قىزمەتتەردى ىلگەرىلەتۋ جونىندە ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋ جاساپ، شينجياڭنىڭ جاڭا جورىقتا ەكپىندەي ىلگەرىلەۋىنە ٴتۇبىرلى بويسۇنۋ ولشەمىن ازىرلەگەنىن ەستەن شىعارمايدى.
شينجياڭداعى ٴار ۇلت كادر ـ بۇقارا باس شۋجي نۇسقاعان بەتالىستى بويلاپ يدەيانى ازات ەتىپ، شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەپ، رەفورما جاساپ جاڭالىق اشىپ، قوعامنىڭ ٴۇرتىس ورنىقتىلىعى بارىسىندا حالىق تۇرمىسىنا تىعىز جاناسىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ جولىنا قادام تاستادى. بۇگىنگى شينجياڭ تىنىش، جاراسىمدى، گۇلدەنگەن، دامىعان، اشىق، سەنىمدى، تيانشان الابىندا ومىرشەڭ كۇش تاسقىندادى.
ەرەكشەلىككە يە كاسىپ سالاسىندا تىزبەك توپتالىپ، اۋقىم قالىپتاستىردى
جوعارى ساپالى دامۋ — جاڭا داۋىردەگى بۇلجىماس قاعيدا. ”ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن جەدەلدەتىپ، ەرەكشەلىككە، باسىمدىققا يە كاسىپ سالالارىن جەتىلدىرىپ، زورايتىپ، قابىلداۋ ـ جۇمىستاندىرۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋ كەرەك“. بۇل باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ شينجياڭ جونىندەگى ىقىلاستى تاپسىرماسى.
تاپسىرمانى ەستە بەرىك ساقتاعان اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم شينجياڭنىڭ ورنى مەن رولىن تەرەڭ تانىپ، ابزال شارت ـ جاعدايدى يگەرىپ، تۇتاس شينجياڭدا جوعارىدان تومەنگە دەيىنگىلەردى باستاپ نازاردى جوعارى ساپالى دامۋ سىندى ماڭداي الدى مىندەتكە شوعىرلاندىرىپ، مەملەكەت جالپى جاعدايىنداعى شينجياڭنىڭ ”بەس ۇلكەن ستراتەگيالىق ورنىن“ كوزدەپ، كاسىپ سالاسى شوعىرىن ورنالاستىرۋدى ۇزدىكسىز جوسپارلاپ، كەڭەيتىپ، كاسىپ سالاسى شوعىرىنىڭ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، رەتتەپ، مۇناي ـ تابيعي گاز، كومىر، استىق، ماقتا، جەمىس ـ جيدەك، كوكونىس سياقتى شينجياڭ ەرەكشەلىگىن جانە باسىمدىعىن ايگىلەيتىن وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن جەدەل قۇرىپ، شوعىرلانۋ اسەرىن كورنەكتىلەندىرىپ، شينجياڭنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا ”جاڭا قوزعالتقىش“، ”قۋاتتى تىرەك“ اكەلدى.
6 ـ ايدىڭ 10 ـ كۇنى تۇستەن بۇرىن قۇمىل - چۇڭچيڭ 800± كيلوۆولتتىق ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى تۇراقتى توك جەتكىزۋ ينجەنەرياسى وندىرىسكە قوسىلىپ ەلەكتر جەتكىزدى. وسى ”ەلەكتر قۋاتى جوعارى قارقىندى جولى“ شينجياڭنىڭ ەلەكترىن 2260 كيلومەتر شالعايداعى چۇڭچيڭگە جەتكىزىپ، باتىس سولتۇستىكتىڭ ساپالى جەل، جارىق، وت ەلەكترى باتىس وڭتۇستىكتەگى سان مىڭداعان وتباسىنىڭ شىراعىن جارقىراتتى، بۇعان نەبارى 7 ميللي سەكۋند جۇمسالدى. بۇل شينجياڭ جاڭا ەنەرگيا كاسىپ سالاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋداعى جاندى ىقشام كورىنىسى.
ەنەرگيا بايلىعى — شينجياڭنىڭ ەڭ كورنەكتى باسىمدىعى جانە جوعارى ساپالى دامۋداعى ماڭىزدى سۇيەنىشى. 10 ميلليون كيلوۆات دارەجەلى جاڭا ەنەرگيا بازاسىن قۇرۋدان ەنەرگيانى سىرتقا جەتكىزۋ ارناسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋگە دەيىن شينجياڭ مەملەكەتتىڭ دامۋ كەلەلى جاعدايىن كوزدە ۇستاپ، ٴوزىنىڭ بايلىق ارتىقشىلىعىن تياناق ەتىپ، ەنەرگيا بايلىعى باسىمدىعىن كادەگە جاراتۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، جوعارى ساپالى دامۋعا تاسقىنداعان قوزعالىس قۋات ۇستەدى.
قاشقار قالاسى ”5 شەكارا وتكەلى 8 ەلگە تۇتاسقان، ٴبىر جولى ەۆروپا مەن ازيانى تۇتاستىرعان“ وڭىرلىك ورىن باسىمدىعىنا جانە جۇڭگو (شينجياڭ) ەركىن ساۋدا سىناق رايونى قاشقار اۋماعىنىڭ ساياسات باسىمدىعىنا سۇيەنىپ، ماقتاعا قاتىستى ەگۋ، ٴجىپ ٴيىرۋ، كەزدەمە توقۋ، بوياۋدان تارتىپ كيىم ـ كەشەك جوبالاۋ، ماركا جوسپارلاۋ ـ ساتۋعا دەيىنگى تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگى شوعىرىن بار كۇشپەن تۇلعالادى.
5 ـ ايدىڭ 7 ـ كۇنى ٴبىر ميلليون ۇرشىقتىق ماقتا توقىماشىلىق تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگى نىسانى قاشقارعا ىرگە تەپتى. بۇل نىساندى شينجياڭ قارجى قوسۋ، دامىتۋ (توبى) شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى قارجى قوسىپ سالعان، جالپى 3 ميلليارد 500 ميلليون يۋان قارجى قوسقان، بۇل ٴجىپ ٴيىرۋ، كەزدەمە توقۋ، بوياۋ، كيىم ـ كەشەكتى قامتىعان تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگى شوعىرىن تۇلعالايدى. نىسان ٴوندىرىس قۋاتىنا جەتكەننەن كەيىن جىلىنا مولشەرمەن 150 مىڭ توننا ساپالى ماقتانى كادەگە جاراتىپ، شينجياڭ ماقتا توقىماشىلىق كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ، قامداۋ تىزبەگىنىڭ دەربەس مەڭگەرۋ قابىلەتىن كۇشەيتىپ، شينجياڭنىڭ ماقتا جانە توقىماشىلىق، كيىم ـ كەشەك كاسىپ سالاسىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا بەرىك قامتاماسىزدىق ازىرلەيدى.
تاكلاماكان ٴشولىنىڭ باتىس وڭتۇستىك جيەگىندەگى ماكىت اۋدانىنىڭ سورتاڭ جەرىندە تولقىعان كوگىلدىر شايان كولشىگى كۇن ساۋلەسىندە ساعىم وينادى، جىلىجايداعى اۆستراليا تۇششى سۋ تەڭىز شايانى ەركىن ٴجۇزىپ جۇر. 2022 ـ جىلى شاندۇڭ رىجاۋ شينجياڭعا كومەكتەسۋ ۇجىمىنىڭ ”شىعىستىڭ تەڭىز شايانىن باتىسقا كوشىرۋ“ جوسپارى جىلدىق جاۋىن ـ شاشىن مولشەرى 100 ميلليمەترگە جەتپەيتىن وسى قۋاڭ ٴوڭىردى اۆستراليا تەڭىز شايانىنىڭ ”سايران باقشاسىنا“ اينالدىردى.
بيىل 4 ـ ايدا قاشقار ديڭيۋانجۇي ەرەكشە سۋ ونىمدەرى باعىمشىلىق اشۋ شەكتى سەرىكتەستىگى انحۇيدان 500 مىڭ اۆستراليا تەڭىز شايانى شاباعىن اكەلىپ قويا بەردى، قازىر قاتارعا قوسىلۋ سالىستىرماسى %90تەن استى. ”بۇل ارادان شايان باعىمشىلىق بازاسىن سالعان سوڭ، شايان كولشىگىنىڭ ماڭىنداعى سەكسەۋىلدىڭ قاتارعا قوسىلۋ سالىستىرماسى 30 پايىز جوعارىلادى“. ماكىت اۋداندىق سۋ يگىلىگى مەكەمەسىنىڭ باستىعى لي چياڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: بيىل ماكىت اۋدانىنىڭ سۋ ونىمدەرى باعىمشىلىق كولەمى 430 مۋعا كەڭەيىپ، اۆستراليا تەڭىز شايانىنان تىس، تاعى 50 مىڭ الابۇعا بالىعى جانە تۇڭعىش توپتاعى وگىزباقا شاباعىن ەنگىزىپ، ”ٴبىردى نەگىز، كوپتى قوسىمشا ەتۋ“ سىندى كوپ نەگىزدى باعىمشىلىق ارناسىن قالىپتاستىردى.
ماكىت اۋدانىنداعى ”قۇمدى شولدە قىسقىش باعۋدان“ تارىمداعى جاڭا ەنەرگيا بازاسىنا دەيىن، مايتاۋداعى مۇناي حيميا ميلليون توننا ەتيلەن نىسانىنان قورعاستاعى شەكارا اتتاعان ەلەكتروندى ساۋدانىڭ قارىشتاپ دامۋىنا دەيىن شينجياڭ بايلىق ارتىقشىلىعىن دامۋ باسىمدىعىنا اينالدىرىپ، ٴار سۇيەم جەردىڭ ومىرشەڭ كۇشىن تاسقىنداتتى.
مادەنيەت ـ ساياحات توعىسىپ كوركەم كورىنىس كەستەلەندى
كوز الدا قورعاس اۋدانى لۋساۋگوۋ قالاشىعى سىگۇڭ قىستاعىندا 10 مىڭ مۋدان استام لاۆاندا گۇلى قاۋىرت اشىلۋ مەزگىلىنە ٴوتتى. كۇلگىن ٴتۇستى گۇل تەڭىزى كوگىلدىر اسپان، اقشا بۇلتتى كورىكتەندىرىپ، رومانتيكالى اۋىل ـ قىستاق كارتيناسىن سالىپ، كوپتەگەن ساياحاتشىلاردى ات باسىن بۇرۋعا باۋرادى.
”2009 ـ جىلى قىستاقتا لاۆاندا ەگۋ جالپىلاستىرىلا باستادى، قازىر 12 مىڭ مۋلىق ۇلاسقان ەگىنشىلىك بازاسى قۇرىلىپ، مۋ باسىنان 3000 يۋان كىرىس كىرەدى. 2024 ـ جىلى سىگۇڭ قىستاعىنىڭ كوللەكتيۆ كىرىسى 2 ميلليون 910 مىڭ يۋانعا جەتىپ، جان باسىندىق تازا كىرىس 23 مىڭ يۋان بولدى“، ـ دەدى سىگۇڭ قىستاعى اۋىل ـ قىستاقتى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نيگارا ابدۇنابي.
قورعاس اۋدانى ەكولوگيالىق ورتا جانە جاراتىلىستىق شارت ـ جاعداي باسىمدىعىن ساۋلەلەندىرىپ، ساياحات ەكونوميكاسى تىرەگىن بار كۇشپەن جەتىلدىرىپ، ”حوش ٴيىس كاسىپ سالاسى“ تىزبەگىن ۇزدىكسىز ۇزارتتى. لۋساۋگوۋ قالاشىعى يۋانباۋشان قىستاعى مانشين ۋاڭيوۋگۋ كورىنىس وڭىرىندە وزەن اڭعارىنا ورنالاسقان 10 مىڭ مۋلىق لاۆاندا اتىزى كوپتەگەن ساياحاتشىلاردى باۋرادى. ”ٴبىز ۇقساماعان لاۆاندا كورىنىسىنە نەگىزدەلە وتىرىپ، ۋاڭيوۋميجيڭ، ايچيڭگۋ، تيانحاييۇنجيڭ، شيڭكۇڭساۋيۋان، سايحۇڭگۋ سياقتى ەرەكشەلىككە يە كورىنىس تۇيىندەرىن، سونداي ـ اق لاۆاندانى سەيىلدەۋ، ەرەكشەلىككە يە حالىقتىق تۇسەلحانا، بالا ـ شاعاسىمەن زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ سياقتى كوپ ٴتۇرلى كاسىپ كۇيىن تۇلعالادىق“. مانشين ۋاڭيوۋگۋ كورىنىس ٴوڭىرىنىڭ جاۋاپتىسى لي شياۋگۋاڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: كورىنىس ٴوڭىرى كۇن سايىن 10 مىڭداي ساياحاتشى (رەت) قابىلدايدى. وتكەن جىلى 6 ـ ايدىڭ ورتا شەنىندە باقشا اشىلعاننان بەرى، تيجارات كىرىسى 30 ميلليون يۋاننان استى. بيىل كورىنىس ٴوڭىرى ساياحات سۋرەتىن تارتۋ، ەرەكشە اس ـ سۋ سياقتىلاردى قوستى، تۇتاس جىلدىق تيجارات كىرىسىنىڭ 60 ميلليون يۋان بولاتىندىعى مەجەلەندى.
باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ مەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ قاتىناسىن دۇرىس ٴبىر جاقتى ەتىپ، مادەنيەت پەن ساياحاتتىڭ توعىسا دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، حالىقتى بايىتۋ كاسىپ سالاسىن تۇلعالاۋ كەرەك. لاۆاندا ەگىنشىلىگىن نەگىز ەتىپ، كوپ نەگىزدى كاسىپ سالاسىنىڭ توعىسا دامۋ جولىن اشۋ — قورعاس اۋدانىنىڭ تاپسىرمانى ەستە بەرىك ساقتاپ، العىس ايتا ەكپىندەي ىلگەرىلەپ، حالىقتى بايىتۋ كاسىپ سالاسىن تۇلعالاۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى.
تاشقورعان تاجىك اۆتونوميالى اۋدانى ”مادەنيەت ارقىلى ساياحاتتى سومداۋعا، ساياحات ارقىلى مادەنيەتتى ايگىلەۋگە“ تاباندى بولىپ، پامير ٴۇستىرتىنىڭ وزگەشە تابيعات جانە گۋمانيتارلىق بايلىعىنا سۇيەنىپ، مۇزدىق، قارلى تاۋ، قىزىل مادەنيەت سياقتى كوپ ساياحات لەنياسىن تۇلعالاپ، ساياحاتشىلارعا پامير ٴۇستىرتىنىڭ كوركەم كورىنىسىن كورسەتۋمەن بىرگە، تاجىك ۇلتىنىڭ وزگەشە حالىقتىق سالت ـ سانا مادەنيەتىن سەزىندىردى. 2024 ـ جىلى تاشقورعان قابىلداعان ساياحاتشى 2 ميلليون ادامنان (رەت) اسىپ، مادەنيەت ـ ساياحات كاسىپ سالاسىنىڭ اۋدان ٴوڭىرى ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەس سالىستىرماسى ٴۇرتىس جوعارىلادى.
ىلە اڭعارىنداعى شاپشال سىبە اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ 200 جىلدان استام ۋاقىت كۇرىش ەگۋ تاريحي بار، قازىر كۇرىش ەگىلگەن جەر اۋدانى 70 مىڭ مۋعا تۇراقتاندى. كۇرىش كاسىپ سالاسىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ ساپالى تۇقىمدى جەتىلدىرۋمەن بىرگە، شاپشال ”ەگىن شارۋاشىلىعىن، مال شارۋاشىلىعىن، بالىق شارۋاشىلىعىن، مادەنيەت ـ ساياحاتتى“ توعىستىرا دامىتۋ ارناسىن قالىپتاستىرىپ كۇرىش اتىزى كورىنىسىن سەيىلدەۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋدان باستاپ ىسكە كىرىسۋدەن قازىر قالىپتاستىرعان تۇقىم جەتىلدىرۋ، ەگۋ، وڭدەۋ، مادەنيەت ـ ساياحات شەڭبەرى كاسىپ سالاسى تىزبەگىنە دەيىن ”كۇرىش ساتۋدان“ ”ماركا ساتۋعا“، ودان ”سەزىنۋدى ساتۋعا“ دەيىنگى وزگەرىستى جۇزەگە اسىردى.
كۇشار قالاسى ساقساق مالىسىندەگى 1200 مەترلىك كوشە — كۇسان تار كوشەسىن كۇسان مادەنيەتى، ەرەكشەلىككە يە اس ـ سۋ، ۇلتتىق كيىم ـ كەشەك، ٴان ـ ٴبي ويىنى، بەيزاتتىق مۇرالار كورمەسى، گۋمانيتارلىق كورىنىس سياقتىلاردى ٴبىر تۇلعالاندىرعان مادەنيەت ـ ساياحاتتى دامىتۋ كەشەندى تۇلعاسى بولىپ دامىدى. 2025 ـ جىلدىڭ الدىڭعى جارتى جىلىندا ەل ٴىشى ـ سىرتىنان 5 ميلليون 386 مىڭ 900 ساياحاتشى (رەت) قابىلداپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %40.96 ارتتى؛ ساياحات كىرىسى 2 ميلليارد 861 ميلليون يۋان بولىپ، ارتۋ مولشەرى %55.3كە جەتىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن جانە مادەنيەت پەن ساياحاتتى توعىستىرۋدى ايگىلەيتىن جاندى مىسالعا اينالدى.
كۇسان تار كوشەسىندە ساياحات سۋرەتىن ٴتۇسىرۋ دۇكەنىن اشاتىن رۇحيام توحتى بىلاي دەدى: تار كوشەدەگى تۇرعىندار شىن كوڭىلدەرىنەن پارتيانىڭ ابزال ساياساتىنا العىس ايتادى، ٴبىزدىڭ وسى ارادا اناعۇرلىم جاقسى تۇرمىس كەشىرىپ، ساۋدا ىستەۋىمىزگە مۇمكىندىك جاسادى، ”تار كوشە بارعان سايىن ٴتارتىپتى، رەتتى دە تازا بولدى، كۇندىز دە، تۇندە دە ادەمى، ساياحات سۋرەتىنە تۇسەتىندەر بارعان سايىن مولايىپ، ساۋدامىز دا بارعان سايىن جاقساردى“.
حالىق تۇرمىسى نەگىز ەتىلدى، انار گۇلى اشىلدى
”مەن جۇمىسقا شىعۋدان بۇرىن باۋلۋعا قاتىناسقان سوڭ، قاراپايىم جۇمىسشىدان ٴوندىرىستىڭ سوڭعى بۋىنىنداعى گرۋپپا باستىعى بولىپ جوعارىلاپ، ايلىق ەڭبەكاقىم دا ەداۋىر ٴوستى“. بيىل جىل باسىندا اينۇر ابدۇحەۋار جەرگىلىكتى ورىن وتكىزگەن قىزمەتكەر قابىلداۋ قيمىلىندا كوڭىلىندەگىدەي قىزمەت تاپتى. حوتانداعى 550دەن استام جەرگىلىكتى جۇمىسشىمەن بىرگە شينجياڭ ٴجىپ تالشىعى 100 ميلليون يۋاندىق كاسىپ سالاسىن ۇلاستىرۋ تورى ينتەرنەت شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ٴبىر مۇشەسىنە اينالدى.
2022 ـ جىلى 7 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ شينجياڭدى كوزدەن كەشىرگەن كەزدە تۇرپان قالاسى گاۋچاڭ رايونى يار قالاشىعى جاڭا قالا اۋماعى شينچىڭ شيمىن قىستاعىنىڭ پارتيا مۇشەلەرى مەن بۇقاراعا قىزمەت وتەۋ ورتالىعىنا كەلىپ، ورتالىقتىڭ حالىق بۇقاراسىنا قىزمەت وتەۋ جاعدايىن ۇعىستى. ”مەن باس شۋجيگە ورتالىعىمىزدىڭ قايشىلىقتى، داۋ ـ شاردى قابىلداۋ، ارىز ـ ارمان قابىلداۋ، شارۋاشىلىق قۇرۋعا، جۇمىستاندىرۋعا جەتەكشىلىك ەتۋ، ساياسات، زاڭ ـ ەرەجەدەن كەڭەس بەرۋ سياقتى بۇقارا ٴۇشىن قىزمەت وتەيتىن تۇرلەرىن تانىستىردىم“، ـ دەدى سول كۇنى كەزەكشى بولىپ وتىرعان قالبينۇر ياسىن ەسكە الىپ.
باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”دامۋ مەن ورنىقتىلىقتىڭ، دامۋ مەن حالىق تۇرمىسىنىڭ، دامۋ مەن جۇرت تىلەگىنىڭ تىعىز بايلانىسىن جەتە تانىپ، دامۋ جەتىستىكتەرىمەن حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋدى، جۇرت تىلەگىن ۇيىستىرۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك“.
باس شۋجيدىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاعان شينجياڭ حالىقتى باقىتقا كەنەلتۋدى ەڭ ٴتۇبىرلى قىزمەت جاۋاپكەرشىلىگى ساناپ، حالىق تۇرمىسىمەن تىعىز جاناسىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتىپ، حالىق تۇرمىسىنا نازار اۋدارۋدى ”ەڭ جوعارعى ورىنعا“ ورنالاستىرىپ، قازىنالىق شىعىستىڭ %77تەن استامىن حالىق تۇرمىسى سالاسىنا جۇمسادى. بيىل تاعى تيانشاننىڭ سولتۇستىك بوكتەرىندەگى قالالار شوعىرىنىڭ اتموسفەرا ورتاسىن وڭاۋدى ىلگەرىلەتۋ، ەڭبەكشىلەردىڭ جۇمىستانۋىنا كوڭىل ٴبولۋ، كومەكتەسۋ ـ سۇيەمەلدەۋ ارەكەتىن ورىستەتۋ، ۇيدە، الەۋمەتتىك اۋماقتا قارتتاردى كۇتىمدەۋگە قىزمەت وتەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ، عىلىم ـ تەحنولوگيا، مادەنيەت، دەنە تاربيە ارقىلى حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ارەكەتىن اتقارۋ سىندى حالىق تۇرمىسىنا قاتىستى 10 ناقتى ٴىستى ويداعىداي يگەرىپ، دامۋدىڭ ٴتىپتى دە مەيىرگە تولى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى.
بيىل 2 ـ ايدا جەمەنەي اۋدانى جالپى حالىقتىق سالاماتتىق تەكسەرۋ قىزمەتىن باستاعاننان بەرى، 16 مىڭ 88 ادام دەنساۋلىعىن تەكسەرتتى، ورىندالۋ سالىستىرماسى %57.5كە جەتتى، مەجەمەن 10 ـ ايدىڭ باسىندا 27 مىڭ 982 ادامنىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرۋ مىندەتىن جاپپاي ورىندايدى؛ 2024 ـ جىلدىڭ سوڭىندا قوبىقسارى موڭعۇل اۆتونوميالى اۋدانى تابيعي گاز قۇبىر تورى قۇرىلىسىن ٴتۇيىندى حالىق تۇرمىسى ناقتى ىستەر نىسانىنا ەنگىزىپ، قۇبىر تورىن ورنالاستىرۋدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ـ جوبالاپ، 9 ميلليون 850 مىڭ يۋاننان استام قارجى قوسىپ تابيعي گاز قۇبىر تورىنىڭ كونەرگەنىن جاڭالاۋ، وزگەرتۋ نىسانىن ىلگەرىلەتتى، قازىرگە دەيىن 5900دەن استام وتباسىنا ورناتىپ بولدى؛ بيىل بۇراتالا موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسى نازاردى مۇگەدەك بالالاردى ساۋىقتىرۋ، قۇتقارۋ ـ كومەكتەسۋگە شوعىرلاندىرىپ، كورۋ قۋاتى، ەستۋ قابىلەتى، قول ـ اياعى، اقىل قۋاتى جاعىندا كەمىستىگى بار جانە اۋتيزم 185 بالاعا ”قالپىنا كەلۋ جاتتىعۋى + وپەراتسيامەن قۇتقارۋ ـ كومەكتەسۋ + كومەكشى اسپاپتاردى ۇيلەسىمدى بەيىمدەۋ“ سىندى قورعاۋ تورىن جاسادى، 6 ـ ايعا دەيىن سۇرانىسى بار 183 بالا تۇيىندە تۇرىپ ساۋىقتىرۋ قۇرىلىمىنا ٴساتتى جەتكىزىلدى، ورىندالۋ سالىستىرماسى %98كە جەتتى... حالىق تىلەگى ينجەنەريالارى، حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ناقتى ىستەرى ٴار ۇلت پەرزەنتتەرىنە باياندى باقىت سيلادى.
حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋ باقىتتىڭ نەگىزىن بەكەمدەدى، ونان دا ماڭىزدىسى، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ جايناعان گۇلىن سۋاردى.
7 ـ ايدىڭ 10 ـ كۇنى 2025 ـ جىلعى تيانجين - حوتان ەكى جەردىڭ ”ەڭ كوركەم وتباسى“ بەرەكەلى شاڭىراق اۋىس ـ كۇيىس قيمىلى تيانجين قالاسىندا باستالدى، تيانجين مەن حوتان ەكى جەردەن كەلگەن 34 ”ەڭ كوركەم وتباسى“ شادىمان ٴۇن، كوڭىلدى كۇلكى ىشىندە ەستەن كەتپەس ٴبىر كۇندى وتكىزدى. سول كۇنى حوتاننان كەلگەن وتباسىلار تيانجين وتباسىلارىنا شىلان، جاڭعاق، اتلاس ٴشارپى ۇسىندى؛ تيانجيننەن كەلگەن وتباسىلاردىڭ قۋىرشاق، قاعازدان قيىلعان سۋرەت، حاتكەرلىك تۋىندىلارى سىندى تارتۋلارى حوتاندىق وتباسىلارىن ايرىقشا اسەرلەندىردى.
”ەڭ كوركەم وتباسى“ اۋىس ـ كۇيىس قيمىلى — تيانجين قالالىق ايەلدەر بىرلەستىگى مەن حوتان ايماقتىق ايەلدەر بىرلەستىگىنىڭ كوپ جىلداردان بەرى دەن قويا تۇلعالاعان ەرەكشە ماركالى قيمىلى، ول تيانجين - حوتان ەكى جەردىڭ ”انار گۇلى . جەلەكتىلەر شينجياڭعا كومەكتەسۋ ارەكەتىن تەرەڭدەتۋدەگى“ ماڭىزدى شاراسى. ”تيانجين - حوتان ەكى جەر نەشە مىڭ شاقىرىم شالعاي بولعانىمەن، الايدا دوستىعى جالىندى، كوپ جىلداردان بەرى ەكى جەردەن جۇپ قۇراعان وتباسىلار بارعان سايىن مولايىپ، بارعان سايىن ەتەنە باۋىر باستى، بۇدان كەيىن تيانجين - حوتان ەكى جەردەگى وتباسىلاردىڭ اۋىس ـ كۇيىسىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، ەكى جەردەگى وتباسىلارىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىن تەرەڭدەتىپ، ۇلتتار ىنتىماعى گۇلىن ماڭگى جايقالتامىز“، ـ دەدى تيانجين قالالىق ايەلدەر بىرلەستىگى وتباسى جانە بالالار قىزمەتى ٴبولىمىنىڭ باستىعى جاڭ گۇيشين.