شەبەرلىككە سۇيەنسەك وسى اس كەسەسىن مىقتى ۇستاي الامىز
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ما بەي
”ەرزات، بۇگىنگى وسى قول تەزدىگىڭ شيكىزاتقا سايىس جاريالاپ تۇر ما، قالاي“؟ 8 ـ ايدىڭ 14 ـ كۇنى تەكەس اۋدانى شولاقتەرەك قالاشىعىنا ورنالاسقان ىلە فۋليدا تىڭايتقىش كاسىبى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ زاۆود ۇيىندە سارقوبى قىستاعىنىڭ تۇرعىنى ەرزات مۇقامەر كۇرەۋ ماشيناسىمەن شيكىزاتتى تاسىمالداپ جاتتى، ارەكەتى سونداي جاتىق.
بۇرىن ەرزات ۇساق ـ تۇيەك جۇمىس ىستەپ كۇنەلتەتىن مالشى بولاتىن.
”بۇگىن جۇمىس بولعانىمەن، ەرتەڭ جوق، ۋايىمداۋمەن كۇن وتكىزەتىنبىز“. ەرزات وتكەن كۇنىن ەسكە الىپ بىلاي دەدى: 2024 ـ جىلى جەرگىلىكتى ورىنداعى ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ تاراۋلارى ۇكىمەتتىڭ قوسىمشا قاراجات بەرۋ سيپاتىنداعى كۇرەۋ ماشيناسىن جۇرگىزۋ تەحنيكاسى كۋرسىن ۇيىمداستىرىپ ورىستەتتى، ”بۇل ورايدى مىقتى يگەرۋىم كەرەك“.
45 كۇن ۋاقىتتا ەرزات مۇعالىمدارعا ىلەسىپ ناقتى جۇمىستارعا دەيىن جەتە يگەرىپ، ەمتيحان بەرىپ كاسىپتىك شەبەرلىك كۋالىگىن العاننان كەيىن، كاسىپورىنعا قىزمەتكە قابىلداندى. قازىر ونىڭ ايلىق ەڭبەكاقىسى 5000 يۋانعا تايايدى ٴارى تەحنيكا تىرەكتىسىنە اينالدى.
”تەحنيكاعا سۇيەنسەك اس كەسەسىن مىقتى ۇستاي الامىز“! ول قىستا ەگىس جۇمىستارىنىڭ سايابىر كەزىندە تاعى قازۋ ماشيناسىن جۇرگىزۋ تەحنيكاسىن ۇيرەنۋدى جوسپارلاپ وتىر، ونەرلىنىڭ ٴورىسى كەڭ دەگەن وسى.
پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شىنايى قامقورلىعىندا، شينجياڭ ومىرلىك كاسىپتىك باۋلۋ ٴتۇزىمىن تياناقتاندىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، تەحنيك جۇمىسشى مەكتەپتەرگە، كاسىپورىندارعا، سونداي ـ اق ٴتۇرلى باۋلۋ قۇرىلىمىنا سۇيەنىپ جۇمىستانۋ شەبەرلىگىن، جۇمىس ورنى شەبەرلىگىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى جانە شارۋاشىلىق قۇرۋ بويىنشا باۋلۋدى نەگىزگى فورما ەتىپ، قالا مەن اۋىلداعى بارلىق ەڭبەككۇشتى قامتىعان، ومىرلىك بولۋ ٴارى سۇرانىسقا ۇيلەسۋ ساباقتاسقان باۋلۋ جۇيەسىن ورناتتى. شينجياڭدا ەرزات سياقتى شەبەرلىككە سۇيەنىپ ٴومىرىن وزگەرتكەن ەڭبەكشىلەر بارعان سايىن كوبەيدى.
ال ”ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ +N“ سايكەستى مەحانيزمى جانە ”ٴبىر كۋرستا ەكى كۋالىك الۋ“ جاڭا ۇلگىسى ٴتىپتى دە كوپ ادامعا پايدا جەتكىزدى.
جەمسارى اۋدانىنداعى دىڭ يۇيچاڭ ”ٴبىر كۋرستا ەكى كۋالىك الۋدىڭ“ پايداسىن كورۋشى. 2024 ـ جىلدىڭ سوڭىندا ول اۋداندىق جۇمىسشى تەحنيك مەكتەبىنىڭ اشالى اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەر كۋرسىنا قاتىناسۋعا تىزىمدەلەدى، كۋرستا شەبەرلىك دارەجەسىن باعالاۋ مەن ەرەكشە جۇمىس جۇرگىزۋ كۋالىگىن باعالاۋدىڭ بىرگە بەرىلەتىندىگىن ويلاماعان ەدى.
”ساباقتا نازاريا دا، ناقتى جاتتىعۋ دا بار جانە شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ جاتتىعۋى دا بار، ەمتيحان بەرىپ بولعان سوڭ قوس كۋالىكتى بىرگە الۋعا بولادى، ٴسويتىپ، ۋاقىتتى دا، اقشانى دا ۇنەمدەدىك“. بيىل جىل باسىنداعى كوكتەم سامالى ارەكەتى ارناۋلى قىزمەتكەر قابىلداۋ جينالىسىندا ول قوس كۋالىگىن كورسەتىپ كوپتەگەن كاسىپورىننىڭ نازارىن اۋداردى، سوڭىندا شينجياڭ يحۋا كەن كاسىبى شەكتى سەرىكتەستىگى ۋساي ـ ۋان اشىق كومىر كەنىنە قابىلداندى، ايلىق ەڭبەكاقىسى 10 مىڭ يۋان بولدى.
شەبەرلىك ورنىقتى جۇمىستانۋعا باستاۋمەن بىرگە، ٴومىردىڭ ٴمانىن اسىرادى. 2023 ـ جىلى تيانجين قالاسىندا وتكىزىلگەن 2 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك كاسىپتىك شەبەرلىك جارىسىندا ماكىت اۋدانىنداعى سۇبينۇر پارحات اسحانا كۇتۋشىسى تۇرىندەگى كورنەكتى بەينەسىنە سۇيەنىپ قولا مەدالعا يە بولىپ، شينجياڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىندەگى ”ساڭلاققا“ اينالدى.
”بۇرىن شەبەرلىك دەگەننىڭ نە ەكەندىگىن بىلمەيتىنمىن“. قازىر قاشقار تەحنيكتەر شۋەيۋانىندا وقىتۋشىلىقپەن شۇعىلداناتىن سۇبينۇر وقۋشىلارعا ۇنەمى وتكەندى ايتۋدى ۇناتادى، ”تۇڭعىش رەت مۇعالىمنىڭ قاعاز ورامالدى تورعاي پىشىنىندە بۇكتەپ شىققانىن كورىپ، مەن ونى جارتى كۇن دەن قويا ۇيرەندىم، ساۋساقتارىم ۇيىپ كەتسەدە جاقسى بۇكتەي المادىم“.
سۇبينۇر ساباقتان سىرتقى ۋاقىتتارىنان پايدالانىپ مۇعالىمداردان تالەڭكە كوتەرۋدى، گۇل جاساۋدى، داستارقان جاساۋدى ۇيرەنىپ، ىلگەرىندى ـ كەيىندى اسحانا كۇتۋشىلەرى شەبەرى، شاي دەمدەۋ شەبەرى ورتا دارەجەلى جۇمىسشى كۋالىگى سياقتى كۋالىكتەردى الادى. 2023 ـ جىلى جارىسقا قاتىناسقان كەزىندە ول اتلاس تورعىننىڭ ورنەك ۇلگىسىن، بادام گۇلىنىڭ ۇلگىسىن، قازاق ۇلتىنىڭ ”شاي ۇسىنۋ سالتىن“ نەگىزگى تاقىرىپتىق قوناعاسى جوباسىنا ەنگىزدى.
”ناتيجەنى جاريالاعاندا ’شينجياڭ‘ دەگەن ٴسوزدى ەستىگەندە كوزىمنەن جاس مونشاقتادى“. قازىر ول ٴبىر جاعىنان، وقۋشىلارىن باستاپ شەبەرلىك جارىسىنا دايىندالىپ، ەندى ٴبىر جاعىنان، ۇنەمى قىستاققا بارىپ اس ـ سۋ قىزمەت وتەۋ شەبەرلىگىن ۇيرەتتى، ”شەبەرلىك ٴومىرىمدى وزگەرتتى، مەن دە اناعۇرلىم كوپ ادامعا ونەرلى بولساڭ، ورگە جۇزەسىڭ دەگىم كەلەدى“.
2024 ـ جىلى ورتالىقتاعى مينيسترلىكتەردىڭ، كوميتەتتەردىڭ قولداۋىمەن جۇمىسشى تەحنيكتەر وقۋ ـ اعارتۋى دارىندىلار ارقىلى شينجياڭعا كومەكتەسۋ قىزمەتى تۇڭعىش رەت باستالىپ، شينجياڭعا كومەكتەسەتىن 120دان استام وقىتۋشى شينجياڭعا كەلىپ كومەكتەسىپ سۇيەمەلدەدى. ”1+2“ وقىتۋ ۇلگىسىن (2 جىل شينجياڭدا ۇيرەنۋ، سوڭعى مەزگىلدە باسقا ولكەلەرگە بارىپ پراكتيكا جاساۋ) جاسامپازدىقپەن جالپىلاستىردى، تۇتاس جىلدا قاتىناسقان وقۋشى 2000نان اسىپ، شينجياڭنىڭ جۇمىسشى تەحنيكتەر وقۋ ـ اعارتۋىنا تىڭ قوزعالىس قۋاتىن ۇستەدى.
حوتان اۋداندىق جوعارى دارەجەلى جۇمىسشى تەحنيكتەر مەكتەبىندەگى ۇزدىك پراكتيكانت ۋاكىلى ابدۇشۇكۇر ابدۇۋالياحات ولكە اتتاپ پراكتيكا جاساۋعا سۇيەنىپ شەبەرلىگى جوعارىلادى، كوز اياسى كەڭەيدى، تاعى وتباسىنىڭ ەكونوميكالىق باسىمىن جەڭىلدەتتى. ”ٴبىر ادام پراكتيكا جاساپ، بۇكىل وتباسى يگىلىگىن كورۋ“ امالياتقا اينالدى.
شەبەر دارىندىلاردىڭ ٴوسىپ ـ جەتىلۋى ساياساتتىڭ ۇزدىكسىز قولداۋىنان ايرىلا المايدى. 2018 ـ جىلى تيانشان شەبەر ۇستالار جوسپارى اتقارىلعاننان بەرى، شينجياڭ ٴار جىلى ٴتۇيىندى كاسىپ سالاسىنا جوعارى دارەجەلى 10 مىڭ شەبەر دارىندى باۋلىدى؛ 2020 ـ جىلى كاسىپورىنداردىڭ شەبەر دارىندىلارىن دەربەس باعالاۋ جالپىلاسقاننان كەيىن، 85 كاسىپورىن جۇمىسشى ـ قىزمەتشىلەردىڭ شەبەرلىك دارەجەسىن دەربەس باعالاي الاتىن بولدى ٴارى ناتيجەسىن تىكەلەي ەڭبەكاقىسىمەن بايلانىستىراتىن بولدى.
1997 ـ جىلى باستاپقى دارەجەلى جۇمىسشىلار 1000-2000 يۋان ايلىق الاتىن، ال قازىر جوعارى دارەجەلى تەحنيكتەردىڭ، مەملەكەت دارەجەلى شەبەر ۇستالار قىزمەت كەڭسەسى باستاماشىسىنىڭ ايلىق كىرىسى 10 مىڭ يۋانعا جۋىق، تاعى مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ ۇكىمەتتىك ەرەكشە ۇستەمە قاراجاتىنان يگىلىكتەنەدى، بۇل ەرەكشە ترانسفورماتور جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى شينجياڭ كەرنەۋ وزگەرتكىش زاۆودىنىڭ قىزمەتكەرى ۋاڭ چاڭپيڭگە تەرەڭ اسەر قالدىردى: ”پارتيا مەن ۇكىمەت تەحنيك جۇمىسشىلاردى ’اسىلعا‘ بالادى، بىزدە داڭق سەزىمى بار، شاكىرتتەرىمىزدىڭ شەبەرلىك ۇيرەنۋ تەبىنى دە كۇشتى“.
باستاپقى دارەجەلى جۇمىسشىلارعا 1000 يۋان، ورتا دارەجەلى جۇمىسشىلارعا 1500 يۋان، جوعارى دارەجەلى جۇمىسشىلارعا 2000 يۋان بەرىلدى، شەبەرلىكتى جوعارىلاتۋ قوسىمشا قاراجاتى اناعۇرلىم كوپ ادامدى ىرىقتىلىقپەن ۇيرەنۋگە، ەمتيحان بەرىپ كۋالىك الۋعا جىگەرلەندىردى. 2018 ـ جىلدان قازىرگە دەيىن 100 مىڭنان استام ەڭبەكشى بەلسەنە قاتىناستى، قوسىمشا قاراجات سوماسى جيىنى 200 ميلليون يۋانعا تايادى.
جايلاۋداعى مالشىدان سەحتاعى جۇمىسشىعا دەيىن، شەبەرلىك ساڭلاعىنان تەحنولوگيا تىرەكتىسىنە دەيىن اناعۇرلىم كوپ شينجياڭ ەڭبەكشىسى شەبەرلىك ارتىقشىلىعىنا سۇيەنىپ اس كەسەسىن ورنىقتى ۇستادى. 2021 ـ جىلدان بەرى، شينجياڭ ٴتۇرلى كاسىپتىك شەبەرلىككە باۋلۋ بويىنشا جالپى 8 ميلليون 20 مىڭ ادام (رەت) باۋلىدى؛ 2024 ـ جىلى نازاردى ساپاسىن ٴوسىرىپ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋعا شوعىرلاندىرىپ، كۋرس كاسىپ سالالارىنىڭ دامۋ سۇرانىسىنا ٴتىپتى دە جاناستى.
بيىل شينجياڭ ”شەبەرلىك بولاشاقتى نۇرلاندىرادى“ ارەكەتىندە تاعى دا تىڭ جورىققا اتتانىپ، ٴتۇرلى كۋرس بويىنشا باۋلىناتىن ادامنىڭ 600 مىڭنان (رەت) كەم بولماۋىن جوسپارلادى. ”ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ +N “ ۇلگىسىن كەڭەيتىپ، ٴوندىرىستى، باۋلۋدى، باعالاۋدى ٴبىر تۇلعالاندىرۋ ەكولوگيالىق تىزبەگىن قالىپتاستىرىپ، ”جاڭا سەگىز دارەجەلى جۇمىسشى“ ٴتۇزىمىن جالپىلاستىرىپ، تاعى تەحنيك جۇمىسشىلار شۋەيۋانىن ەرەكشەلىككە، باسىمدىققا يە كاسىپ سالالارىندا ماماندىق ورنالاستىرۋمەن، جاڭا ساباق اشۋمەن ٴتۇيىلىستىردى.
شەبەرلىك ”كىلتى“ باقىت قاقپاسىن اشۋدا.